Avaz Muhammad inoq sahifasining manbasini koʻrish

{{Davlat arbobi bilgiqutisi|ismi=|ism=Avaz Muhammad inoq|tugʻilgan sanasi=[[1750]]|vafot sanasi=[[1804]]|vafot joyi=[[Xiva]]|davomchisi=[[Eltuzarxon]]|oʻtmishdoshi=[[Muhammad Amin inoq]]|nom=}}

'''Avaz Muhammad inoq''', Avazbiy (1750–1804) – [[Muhammad Amin inoq]]<nowiki/>ning oʻgʻli, oʻzbek qoʻngʻirotlar sulolasidan. Inoqlardan. Xiva xoni (1790-yil dan). A. M. I. hukmronligi davrida Xiva xonligini iqtisodiy jihatdan mustahkamlash borasida koʻp ishlar qilingan, Xivada katta hajmdagi qurilish ishlari bajarilgan (masalan, Xivadagi [[Juma masjid (Xiva)|Juma masjidi]] va minorasi (1789) qayta qurilgan).
== Hokimiyatga kelishi ==
1790-yilda Xorazmda oʻzbek [[Qoʻngʻirot (qabila)|qoʻngʻirotlar]] oilasining vakili, Muhammad Amin inoqning oʻgʻli Avaz inoq [[Xiva xonligi]]<nowiki/>da hokimiyat tepasiga keladi. U ham oʻzidan oldingi xonlar kabi chingiziy soxta xonlar nomidan mamlakatni boshqargan. Avaz Muhammad inoq markaziy hokimiyat ahamiyatini kuchaytirish uchun otasi boshlagan siyosatni davom ettirdi.

Avaz Muhammad inoq mamlakat iqtisodiyotini tiklash siyosatini davom ettirdi. Uning hukmronligi davrida Xorazmda yirik [[Sugʻorish|irrigatsiya]] ishlari olib borildi. Davlat nisbatan tinchlik va siyosiy barqarorlikni saqlab qoldi.

Avaz Inoq boshqaruvi davrida doimo Xiva hokimiyatiga qarshi isyon koʻtargan Orol qabilalari bilan jang qilishga majbur boʻladi. 1793-yilda qoʻzgʻolonga aka-uka Xoʻja Murod Soʻfi va Toʻra Murod Soʻfilar (oʻzbek qoʻngʻirotlari oilasidan chiqqan) boshchilik qiladilar. Qoʻzgʻolon bostiriladi. Xiva hukmdorlariga Orolni nihoyat zabt etish uchun taxminan 18 yil kerak boʻladi<ref>{{veb manbasi |title=ХИВИНСКОЕ ХАНСТВО И ПРИНЦИПЫ ЕГО УПРАВЛЕНИЯ. Приход к власти представителей династии Кунград и их мероприятия по укреплению институтов государственности |url=http://xorazmiy.uz/oz/pages/view/609 |website=xorazmiy.uz |accessdate=22-oktabr 2023-yil}}</ref>. Orolboʻyi qabilalari faqat [[Muhammad Rahimxon I]] (1806-1825) davridagina toʻliq bosib olinadi.

Janubiy Turkmaniston yerlaridan takya qabilasi hukmi bilan surib chiqarilgan turkmanlar Avaz Muhammad inoq  davrida (1790—1804) Xorazmga keladilar. Avaz inoq ularni Omonqulining quyirog‘idagi ([[Xoʻjayli|Xo‘jayli]] shahrining janubidan 10 km uzoqlikda) kenagas qabilasi hududiga  joylashtiradi. Avaz inoq  hukmronlik qilgan davrda Tovqara dengiz suvi qurigan va u yerlar dehqonchilik qilish uchun yaroqli bo‘lib qolgan<ref>Гулямов Я. Г., История орошения Хорезма с древнейших времен до наших дней. Ташкент. 1957, с.202</ref>. 

== Tashqi siyosati ==
Avaz Muhammad inoq davrida [[Buxoro amirligi]] bilan nisbatan tinch munosabatlar saqlanib qolgan. [[Rossiya imperiyasi]] va [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli imperiyasi]] bilan diplomatik aloqalar ham yoʻlga qoʻyilgan.

1793-yil aprelda Xivadan Orenburgga ikki xiva elchisi – Iskandar Allaberdiyev va Rahimboy Doʻstmurodov yetib keladi. 1793-yil oktyabr oyida rus elchisi mayor Blankennagel Xivaga kelgan. 1794-yilda Xiva elchisi Avaz Muhammadbiy Rossiyaga boradi<ref>Гуломов Х. Г., Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией в XVIII первой половине XIX века. Ташкент. 2005, с.230</ref>.

== Vafoti ==
Avaz Muhammad inoq 1804-yilda vafot etib, [[Xiva]]<nowiki/>da dafn etilgan. Uning vafotidan keyin Xorazmda hokimiyat uning oʻgʻli [[Eltuzarxon]] (1804—1806) qoʻliga oʻtadi.
== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Adabiyotlar ==
* Yoʻldoshev M., Xiva xonligida feodal yer egaligi va davlat tuzilishi, T., 1959;
* Gulyamov Ya. G., Pamyatniki goroda Xivi, T., 1941;
* Xudoyberganov K., Xiva – 2500. Xiva xonlari shajarasi, Xiva, 1996.
* Gulomov X. G., Diplomaticheskiye otnosheniya gosudarstv Sredney Azii s Rossiyey v XVIII – pervoy polovine XIX veka. Tashkent, 2005
* Gulyamov Y. G., Istoriya orosheniya Xorezma s drevneyshikh vremen do nashikh dney. Tashkent. 1957
* Istoriya Uzbekistana. T.3. T.,1993.
* Istoriya Uzbekistana v istochnikax. Sostavitel' B. V. Lunin. Tashkent, 1990
* Istoriya Xorezma. Pod redaktsiyey I. M. Muminova. Tashkent, 1976
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{Xorazm hukmdorlari}}
{{OʻzME}}

{{chala}}

[[Turkum:1750-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Xivada tugʻilganlar]]
[[Turkum:1804-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Xivada vafot etganlar]]
[[Turkum:Xiva xonligi hukmdorlari]]
[[Turkum:Xivada toj kiyganlar]]
[[Turkum:Qo‘ng‘irotlar]]