Avl Allien sahifasining manbasini koʻrish

{{turkumsiz|sana=2024-10}}

'''Avl Allien''' (lotincha: Aulus Allienus; miloddan avvalgi 43-yildan keyin vafot etgan) – [[Rim]] harbiy qoʻmondoni va siyosiy arbobi, miloddan avvalgi 49-yilning pretori edi. Miloddan avvalgi 40-yillardagi fuqarolar urushlarida u [[Julius Caesar|Gay Yuliy Sezarni]] qoʻllab-quvvatlagan, uning vafotidan soʻng esa senat „partiyasi“ga qoʻshilgan.

== Biografiyasi ==
Allienus nomi lotin tilidagi odatiy -ius qoʻshimchasi oʻrniga -enus qoʻshimchasi bilan tugaydigan pitsena ismlariga tegishli hisoblanadi<ref>{{Cite web |url=http://ancientrome.ru/publik/article.htm?a=1313737470 |title=Рязанов В. Пицены штурмуют Рим |access-date=2018-11-19 |archive-date=2017-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223132724/http://ancientrome.ru/publik/article.htm?a=1313737470 |deadlink=no }}</ref>. Avl bu nomni tarixda maʼlum boʻlgan yagona tashuvchisi hisoblanadi{{sfn|Allienus|1893|loc=}}.

Qadimshunos [[Robert Brouton]]ning taxminiga koʻra, Allien taxminan miloddan avvalgi 62-yilda [[Makedoniya]]da kvestor boʻlgan{{sfn|Broughton|1986|loc=p. 13}}. Saqlanib qolgan manbalarda Avl haqidagi birinchi ishonchli maʼlumot miloddan avvalgi 61-yilga toʻgʻri keladi. Oʻsha paytda u Osiyo noibi Kvint Tulliy [[Sitseron]] huzurida legat lavozimini egallagan{{sfn|Allienus|1893|loc=}}. Boshqa legatlar noibning qarindoshlari [[Lutsiy Eliy Tuberon]] va [[Mark Gratidiy]] boʻlishgan{{sfn|Broughton|1952|loc=p. 182}}. Kvintning akasi [[Mark Tulliy Sitseron]] unga yozgan maktublaridan birida shunday deydi: „Allien… ham ruhiy fazilatlari va xayrixohligi, ham ayniqsa turmush tarzimizga taqlid qilishga intilishi bilan bizning oramizdadur“{{sfn|Цицерон|2010|loc=К брату Квинту I, 1, 10}}. [[Kvint]] provinsiyada miloddan avvalgi 58-yilgacha qolgan va Allien chamasi bu vaqt davomida unga boʻysungan holda faoliyat yuritgan{{sfn|Broughton|1952|loc=p. 186; 191}}.

Miloddan avvalgi 49-yilda Avl pretor lavozimini egallagan{{sfn|Broughton|1952|loc=p. 257}}. Bu lavozimda u faqat bir marta tilga olingan: Mark Tulliy Sitseron 12-may kuni Attikka yozgan maktubida Allienning fuqarolar urushini boshlagan Gay Yuliy Sezar va Gney Pompey Buyuk oʻrtasida tinchlik muzokaralariga umid qilganini tilga olgan{{sfn|Цицерон|2010|loc=К Аттику X, 15, 3}}. Bu umidlar amalga oshmagan va miloddan avvalgi 49-yilning oxirida, oʻsha paytga kelib gʻarbiy viloyatlarning katta qismini nazorat qilgan Sezar, [[Sitsiliya]] noibi etib Avl Albin ismli shaxsni tayinlagan{{sfn|Аппиан|2002|loc=XIV, 48}}. Tadqiqotchilarning fikricha, bu haqda yozgan Appian ismda xato qilgan va aslida gap Avl Allien haqida borishi kerak boʻlgan{{sfn|Broughton|1952|loc=p. 275}}. Miloddan avvalgi 46-yilgacha Sitsiliyani boshqargan Allien „C. Caesar. imp. cos. iter. R. A. Allienus pro cos.“ yozuvi bilan tanga zarb qilgan, Sezarning [[Afrika]]dagi rejalarini amalga oshirishda ishtirok etgan, Gay Yuliy Afrikaga tushgandan soʻng unga qoʻshimcha kuchlar yuborgan{{sfn|Псевдо-Цезарь|2001|loc=Африканская война 3; 26}}{{sfn|Allienus|1893|loc=}}. Xususan, miloddan avvalgi 46-yil boshida u dengiz orqali XIII va XIV legionlarni yuborgan{{sfn|Псевдо-Цезарь|2001|loc=Африканская война 34}}.

Miloddan avvalgi 44-yilda Sezar oʻldirilganidan soʻng Allien senat „partiyasi“ga qoʻshilgan. U yana Osiyoga legat sifatida joʻnagan – bu safar Gay Yuliyning qotillaridan biri boʻlgan noib [[Gay Treboniy]] huzurida amalga oshirilgan. Miloddan avvalgi 43-yil boshida Treboniy oʻz navbatida Smirnada Sezar tarafdori Publiy Korneliy Dolabella buyrugʻi bilan oʻldirilgan. Dolabella Allienni oʻz shtabiga qoʻshib, tez orada [[Misr]]ga yuborgan. Avlning vazifasi [[Iskandariya]] urushidan beri Misrda joylashgan toʻrtta legionni olib kelish edi. Bu legionlar Dolabellaga Sezarning yana bir qotili Gay Kassiy Longin bilan [[Suriya]] uchun urush olib borishda zarur edi. Allien bu qoʻshinlar bilan [[Falastin]] orqali shimolga ketayotganida, Kassiy sakkiz legion bilan uni oʻrab oladi. Kuchlarning tengsizligi tufayli Avl taslim boʻladi; keyinchalik u Dolabellaga qarshi harbiy harakatlarda ishtirok etgan{{sfn|Аппиан|2002|loc=XV, 78; XVI, 59}}{{sfn|Allienus|1893|loc=}}.

Miloddan avvalgi 43-yildan soʻng Avl Allien manbalarda tilga olinmagan{{sfn|Allienus|1893|loc=}}.

== Madaniyatda ==
Avl Allien [[avstraliya]]lik yozuvchi [[Kolin Makkalou]]ning „Oktyabr oti“ romanida tasvirlangan.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}