Авл Аллиэн (лотинча: Аулус Аллиэнус; милоддан аввалги 43-йилдан кейин вафот этган) – Рим ҳарбий қўмондони ва сиёсий арбоби, милоддан аввалги 49-йилнинг претори эди. Милоддан аввалги 40-йиллардаги фуқаролар урушларида у Гай Юлий Сезарни қўллаб-қувватлаган, унинг вафотидан сўнг эса сенат „партияси“га қўшилган.

Биографияси

Аллиэнус номи лотин тилидаги одатий -иус қўшимчаси ўрнига -энус қўшимчаси билан тугайдиган пицена исмларига тегишли ҳисобланади[1]. Авл бу номни тарихда маълум бўлган ягона ташувчиси ҳисобланади[2].

Қадимшунос Роберт Броутоннинг тахминига кўра, Аллиэн тахминан милоддан аввалги 62-йилда Македонияда квестор бўлган[3]. Сақланиб қолган манбаларда Авл ҳақидаги биринчи ишончли маълумот милоддан аввалги 61-йилга тўғри келади. Ўша пайтда у Осиё ноиби Квинт Туллий Сицерон ҳузурида легат лавозимини эгаллаган[2]. Бошқа легатлар ноибнинг қариндошлари Луций Элий Туберон ва Марк Гратидий бўлишган[4]. Квинтнинг акаси Марк Туллий Сицерон унга ёзган мактубларидан бирида шундай дейди: „Аллиэн… ҳам руҳий фазилатлари ва хайрихоҳлиги, ҳам айниқса турмуш тарзимизга тақлид қилишга интилиши билан бизнинг орамиздадур“[5]. Квинт провинсияда милоддан аввалги 58-йилгача қолган ва Аллиэн чамаси бу вақт давомида унга бўйсунган ҳолда фаолият юритган[6].

Милоддан аввалги 49-йилда Авл претор лавозимини эгаллаган[7]. Бу лавозимда у фақат бир марта тилга олинган: Марк Туллий Сицерон 12-май куни Аттикка ёзган мактубида Аллиэннинг фуқаролар урушини бошлаган Гай Юлий Сезар ва Гней Помпей Буюк ўртасида тинчлик музокараларига умид қилганини тилга олган[8]. Бу умидлар амалга ошмаган ва милоддан аввалги 49-йилнинг охирида, ўша пайтга келиб ғарбий вилоятларнинг катта қисмини назорат қилган Сезар, Сицилия ноиби этиб Авл Албин исмли шахсни тайинлаган[9]. Тадқиқотчиларнинг фикрича, бу ҳақда ёзган Аппиан исмда хато қилган ва аслида гап Авл Аллиэн ҳақида бориши керак бўлган[10]. Милоддан аввалги 46-йилгача Сицилияни бошқарган Аллиэн „C. Cаэсар. имп. cос. итер. Р. А. Аллиэнус про cос.“ ёзуви билан танга зарб қилган, Сезарнинг Африкадаги режаларини амалга оширишда иштирок этган, Гай Юлий Африкага тушгандан сўнг унга қўшимча кучлар юборган[11][2]. Хусусан, милоддан аввалги 46-йил бошида у денгиз орқали ХИИИ ва ХИВ легионларни юборган[12].

Милоддан аввалги 44-йилда Сезар ўлдирилганидан сўнг Аллиэн сенат „партияси“га қўшилган. У яна Осиёга легат сифатида жўнаган – бу сафар Гай Юлийнинг қотилларидан бири бўлган ноиб Гай Требоний ҳузурида амалга оширилган. Милоддан аввалги 43-йил бошида Требоний ўз навбатида Смирнада Сезар тарафдори Публий Корнелий Долабелла буйруғи билан ўлдирилган. Долабелла Аллиэнни ўз штабига қўшиб, тез орада Мисрга юборган. Авлнинг вазифаси Искандария урушидан бери Мисрда жойлашган тўртта легионни олиб келиш эди. Бу легионлар Долабеллага Сезарнинг яна бир қотили Гай Кассий Лонгин билан Сурия учун уруш олиб боришда зарур эди. Аллиэн бу қўшинлар билан Фаластин орқали шимолга кетаётганида, Кассий саккиз легион билан уни ўраб олади. Кучларнинг тенгсизлиги туфайли Авл таслим бўлади; кейинчалик у Долабеллага қарши ҳарбий ҳаракатларда иштирок этган[13][2].

Милоддан аввалги 43-йилдан сўнг Авл Аллиэн манбаларда тилга олинмаган[2].

Маданиятда

Авл Аллиэн австралиялик ёзувчи Колин Маккалоунинг „Октябр оти“ романида тасвирланган.

Манбалар

  1. ↑ „Рязанов В. Пицены штурмуют Рим“. 2017-йил 23-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 19-ноябр.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Аллиэнус 1893.
  3. ↑ Броугҳтон 1986, п. 13.
  4. ↑ Броугҳтон 1952, п. 182.
  5. ↑ Цицерон 2010, К брату Квинту И, 1, 10.
  6. ↑ Броугҳтон 1952, п. 186; 191.
  7. ↑ Броугҳтон 1952, п. 257.
  8. ↑ Цицерон 2010, К Аттику Х, 15, 3.
  9. ↑ Аппиан 2002, ХИВ, 48.
  10. ↑ Броугҳтон 1952, п. 275.
  11. ↑ Псевдо-Цезарь 2001, Африканская война 3; 26.
  12. ↑ Псевдо-Цезарь 2001, Африканская война 34.
  13. ↑ Аппиан 2002, ХВ, 78; ХВИ, 59.