Axen shartnomasi sahifasining manbasini koʻrish

{{Shartnoma bilgiqutisi|wikisource=Aachen Treaty|nomi=Fransiya-Germaniya hamkorligi va integratsiyasi to'g'risidagi shartnoma|toʻliq_nomi=Germaniya Federativ Respublikasi va Fransiya Respublikasi o'rtasida Fransiya-Germaniya hamkorligi va integratsiyasi to'g'risidagi shartnoma|tasvir=Aachen, Rathaus -- 2016 -- 2772.jpg|nomi_izohi=Shartnoma imzolangan [[Axen]] shahar hokimiyati|imzolangan_sanasi=[[2019-yil]] 22-yanvar|imzolangan_joyi=[[Axen]], [[Germaniya]]|kuchga_kirishi=[[2020-yil]] 22-yanvar|tomonlar=* {{flagicon|France}} Fransiya
* {{flagicon|Germany}} Germaniya|tillari=Fransuz va nemis}}

'''Axen shartnomasi''', rasmiy ravishda '''Fransiya-Germaniya hamkorligi va integratsiyasi''' toʻgʻrisidagi shartnoma, shuningdek, Axen '''shartnomasi''' ({{Lang-de|Aachener Vertrag}}) nomi bilan ham tanilgan. ({{Lang-de|Vertrag von Aachen}}, {{Lang-fr|Traité d’Aix-la-Chapelle}}) Germaniya Federativ Respublikasi va Fransiya Respublikasi oʻrtasidagi ikki tomonlama shartnoma boʻlib, u imzolanganidan bir yil oʻtib, 2020-yil 22-yanvarda kuchga kirgan. Hujjatni 2019-yil 22-yanvar kuni Axen meriyasining toj kiyish marosimi zalida Federal kansler [[Angela Merkel]] va [[Fransiya prezidenti|prezident]] [[Emmanuel Macron|Emmanuel Makron]] imzolagan<ref name="R1">{{veb manbasi |publisher=[[Die Welt]] |title=Merkel und Macron: Neuer Freundschaftsvertrag in Aachen |language=de |date=2019-01-08 |url=https://www.welt.de/regionales/nrw/article186767900/Merkel-und-Macron-Neuer-Freundschaftsvertrag-in-Aachen.html |access-date=2019-01-20}}</ref>.

== Tarix ==
Yelisey shartnomasini yangilash taklifi birinchi marta Emmanuel Makron tomonidan 2017-yil 26-sentabrda taklif etilgan<ref name="R2">{{veb manbasi |title=Deutsch-französische Freundschaft: Neuer Élysée-Vertrag soll noch dieses Jahr kommen |language=de |date=2018 |publisher=[[Handelsblatt]] |url=https://www.handelsblatt.com/politik/international/deutsch-franzoesische-freundschaft-neuer-elysee-vertrag-soll-noch-dieses-jahr-kommen/20870884.html |access-date=2019-01-20}}</ref>. Yelisey shartnomasining 55 yilligi munosabati bilan Makron ham, Angela Merkel ham biznes, jamiyat, siyosat va texnologiya sohalarida hamkorlikni chuqurlashtirish tarafdori bo‘lishdi.

Tarixiy Axen meriyasining toj kiyish zali prezident Makron va kansler Merkel tomonidan yangi shartnoma imzolash uchun tanlangan. (2019-yil 22-yanvar), Chunki Axen [[Charlemagne|Karlning]] (Buyuk Karl) asosiy qarorgohi sifatida umumiy tarixni ifodalaydi.

Marosimda Makron va Merkeldan tashqari boshqa yuqori martabali siyosatchilar ham ishtirok etdi. [[Klaus Iohannis|Klaus Yoxannis]] ([[Ruminiya]] Prezidenti, 2019 yilning birinchi yarmida Yevropa Ittifoqi Kengashiga raislik qilgan), [[Jean-Claude Juncker|Jan-Klod Yunker]] (Yevropa komissiyasi raisi), [[Donald Tusk]] (Yevropa Kengashi prezidenti) va Armin Laschet ([[Shimoliy Reyn-Vestfaliya|Shimoliy Reyn]][[Shimoliy Reyn-Vestfaliya|-Vestfaliya]] vaziri)

== Tarkib ==
Axen shartnomasi jami 28 moddadan iborat. Shartnomaning oltita asosiy bobida belgilangan:

# Yevropa ishlari
# Tinchlik, xavfsizlik va taraqqiyot
# Madaniyat, taʼlim, tadqiqot va harakatchanlik
# Mintaqaviy va transmilliy hamkorlik
# Barqaror rivojlanish, iqlim, atrof-muhit va iqtisodiy masalalar
# Tashkilot

Shartnomaning maqsadi boshqa mavzular qatorida madaniy xilma-xillikni mustahkamlash hamda har ikki davlatning xavfsizlik manfaatlarini muvofiqlashtirishdir. Gyote Instituti va Fransiya Instituti Axen shartnomasi asosida [[Erbil]], [[Bishkek]], [[Rio-de-Janeyro]] va [[Palermo|Palermoda]] birgalikda madaniy muassasalar ochishni rejalashtirmoqda.

Bundan tashqari, shartnoma ikki mamlakat mudofaa siyosati hamkorligini, jumladan, yuzaga kelishi mumkin boʻlgan inqirozli vaziyatlarda oʻzaro yordamni faollashtirishga qaratilgan.

Shartnoma Fransiya-Germaniya Parlament Assambleyasining shakllanishida omil boʻldi.

== Tanqid ==
Shartnoma tuzilgandan beri bir qancha tanqidlar yangradi:

Milliy mitingda Axen shartnomasi Elzasni [[Germaniya|Germaniyaga]] berishi va [[Fransiya]] [[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Xavfsizlik Kengashi|BMT Xavfsizlik Kengashidagi]] oʻrnini Germaniya bilan boʻlishishini aytdi. Bu daʼvolar Yelisey saroyi va ''Le Monde'' va ''La Croix'' gazetalari tomonidan rad etildi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Qoʻshimcha oʻqish uchun ==

* {{Kitob manbasi|title=Vertrag zwischen der Bundesrepublik Deutschland und der Französischen Republik über die deutsch-französische Zusammenarbeit und Integration|language=de|date=2019-01-22|url=https://www.bundesregierung.de/blueprint/servlet/resource/blob/997532/1570126/fe6f6dd0ab3f06740e9c693849b72077/2019-01-19-vertrag-von-aachen-data.pdf?download=1|accessdate=2019-01-22}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20190131031545/http://www.bundesregierung.de/resource/blob/997532/1570126/c720a7f2e1a0128050baaa6a16b760f7/2019-01-19-vertrag-von-aachen-data.pdf |date=2019-01-31 }}
* {{Veb manbasi|sarlavha=Signature d'un nouveau traité de coopération et d'intégration franco-allemand|sana=2019-01-08|til=fr|url=https://www.elysee.fr/emmanuel-macron/2019/01/08/signature-nouveau-traite-franco-allemand-aix-la-chapelle|kirish sanasi=2019-01-31}}