Ахтем Зайтуллаевич Чийгоз (қрим татарча: Ahtem Zeytulla oğlu Çiygöz, украинча: Ахтем Зейтуллайович Чийгоз; 14-декабр 1964-йил, Булунғур, Самарқанд) – украиналик сиёсатчиси, Европа бирдамлиги партиясидан сайланган Олий Рада депутати. Қрим-татар халқи мажлиси депутати.

Ахтем Чийгоз
Ахтем Зайтуллаевич Чийгоз
Таваллуди 1964-йил 14-декабр (1964-12-14) (61 ёш)
Фуқаролиги SSSR bayrogʻi СССР
Ukraina bayrogʻi Украина
Касби Сиёсатчи
Турмуш ўртоғи Элмира Наримановна
Мукофотлари

Биографияси

Ахтем Чийгоз 1964-йил 14-декабрда Булунғур туманида туғилган. Онаси – Алиэ Чийғоз (2017-йилда вафот этган)[1]. Катта акаси сиёсатчи Рустем Чийғоз (1963-2010)[2]. 1979-йилдан 1989-йилгача оила Кубанда яшаган[3].

1989-йилда оила Қримга кўчиб ўтди. 1991-йилда Ахтем Чийгоз Қрим-татарларнинг ўзини ўзи бошқариш органига сайланган. 1998-йилнинг июнидан декабригача Боқчасарой тумани, Плодовоэ қишлоғидаги „Союз ВЛТ“ хусусий корхонасида дурадгор бўлиб ишлаган. 2000-йилнинг май ойидан сентябргача – Боқчасарой шаҳридаги кўчма механизациялашган колонна ишчиси бўлган[4].

2002-йилдан 2010-йилгача – Украина Президенти ҳузуридаги Қрим-татар халқи вакиллари кенгаши аъзоси. 2004-йилдан бери Боқчасарой мажлиси раиси[5]. 2004-йил сентябр ойида Боқчасаройдаги пиёдалар ўтиш жойида олти ойлик ҳомиладор аёл – Светлана Бондаренкони уриб юборган. Олинган жароҳатлар натижасида 27 ёшли аёл икки кундан кейин вафот этган[6]. 500 дан ортиқ шаҳар аҳолиси Чийгозга нисбатан жиноий иш қўзғатишни талаб қилиб хат имзолаган[7]. Икки ой ўтгач, жабрланувчининг онаси ҳуқуқ-тартибот идоралари тергов қилмаётганини ва унга таҳдидлар бўлганини маълум қилган[8].

2004-йил ноябр ойида Қрим-татар халқининг ИВ Қурултойи делегати бўлган[9]. Сариқ инқилоб даврида Виктор Юшченкони қўллаб-қувватлаган[10]. Чийгоз ва унинг тарафдорлари қўзғатилган суд ишини ўзига нисбатан сиёсий таъқиб сифатида баҳоладилар[11]. 2007-йил 6-ноябрда Ай-Петри платосида жойлашган Чийгоз савдо мажмуалари бузиб ташланди. Бузиб ташлаш чоғида Ички ишлар вазирлиги ходимлари билан Чийгоз[12][13][14] бошчилигидаги 50 га яқин мажлис тарафдорлари ўртасида тўқнашув бўлган. 2007-йил декабр ойида Чийгоз Ялта шаҳар суди қарори билан ҳибсга олинган[15].

Ахтем Чийгоз 2006- ва 2010-йилларда Боқчасарой туман Кенгаши депутати этиб сайланган[4]. 2008-йилда Авдет газетаси берган[16] маълумотларга кўра, у Қрим татарларининг энг нуфузли ўнта сиёсатчиларидан бири бўлган. 2010-йилда Қрим Олий Кенгашига бўлиб ўтган сайловларда у „Рух“ партиясидан номзодини қўйган, бироқ парламент аъзоси бўла олмаган[17].

Украина Президенти Петро Порошенко Ахтем Чийгозга „Буюк хизматлари учун“ орденини топширмоқда. 2017-йил октябр

2011-йил октябр ойида суд Чийгозни марҳум Светлана Бондаренконинг оиласига 80 000 гривна товон пули тўлашга ҳукм қилди[18].

2012-йилда Украина Олий Радасига бўлиб ўтган сайловларда Хрихорий Грубага ютқазиб, иккинчи ўринни эгаллади[19].

2013-йил декабр ойида у парламент раисининг ўринбосари[4][19][20] бўлган.

Рефат Чубаров билан биргаликда Татаристон раҳбарияти билан учрашувда, 2014-йил 26-май

Ахтем Чийгоз 2013-йилнинг қишида юз берган Евромайдон намойишларини[2] қўллаб-қувватлаган. 2014-йил апрел ойида Қрим прокуратураси Чийгозга „Экстремистик фаолиятнинг олдини олиш тўғрисида“ огоҳлантириш берди[21]. ФСБ Рефат Чубаровнинг ярим оролга киришини тақиқлаганидан сўнг, Чийгоз Қримдаги мажлис раҳбари вазифасини бажарди[22].

2014-йил 26-феврал куни Қрим парламенти биноси олдидаги митингда қатнашгани учун Чийгоз 2015-йил 29-январда Россия Федерацияси Жиноят кодексининг 212-моддаси 1-қисмини („оммавий тартибсизликлар ташкил этиш“) бузганликда гумонланиб ҳибсга олинган. Чийгозга 10 йил қамоқ жазоси берилиши эълон қилинган[19]. Халқаро Амнистия ҳибсга олишни „Қримнинг аннексия қилинишига рози бўлмаганларга қарши яна бир репрессив чора“ деб атади[23]. „Мемориал“ инсон ҳуқуқлари ташкилоти Чийгозни сиёсий маҳбус сифатида тан олди[24]. Чийгозга қарши суд 2015-йил 28-декабрда Симферополда бошланган. Унинг иши бўйича жами 151 та суд мажлиси ўтказилган[2].

2017-йил 11-сентябрда Қрим Республикаси Олий суди уни саккиз йилга озодликдан маҳрум қилди. Орадан бир ой ўтиб, 25-октябр куни Чийгоз ва Илми Умеровлар қўйиб юборилиб, Туркияга экстрадиция қилинди, эвазига у ерда чечен муҳожирларини ўлдиришга тайёргарлик кўрганликда айбланиб ҳибсга олинган руслар Александр Смирнов ва Юрий Анисимовлар озод қилинди[25]. 27-октябр Чийгоз ва Умеров Киевга қайтишган[19].

2019-йилда Украина парламентига бўлиб ўтган навбатдан ташқари сайловларда қатнашди. Сайлов вақтида ўзини партиясиз деб эълон қилди. 2019-йил 29-августда депутатлик қасамёдини қабул қилди[19]. У Олий Раданинг этносиёсат, туб халқлар ва миллий озчиликлар ҳуқуқлари бўйича қуйи қўмитаси раиси этиб сайланган[26].

Манбалар

  1. ↑ „Умерла мать Ахтема Чийгоза“ (ру). неwс.лига.нет (2017-йил 2-июл). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 „Чийгоз Ахтем“. ЛИГА. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  3. ↑ „Чийгоз: Мне говорили: "Ахтем-ага, нам нужен свой Кадыров в Крыму". Предлагали $3 млн. Цифру лично Аксенов озвучил“. гордонуа.cом. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 „Ахтему Чийгозу сьогодні виповнюється 51 рік!“ (ук). ҚҲА. 2020-йил 21-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  5. ↑ „Крымские татары готовятся к осаде бахчисарайского рынка“ (ру). Новый День (2004-йил 28-июл). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  6. ↑ „Лидер меджлиса убил беременную женщину“ (ру). Новый День (2004-йил 7-сентябр). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  7. ↑ „Бахчисарайцы требуют суда над лидером районного меджлиса“ (ру). Новый День (2004-йил 23-сентябр). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  8. ↑ „Мать погибшей девушки заявляет об угрозах со стороны Бахчисарайского меджлиса“ (ру). Новый День (2004-йил 30-ноябр). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  9. ↑ „ИВ КУРУЛТАЙ (2001-2007гг.)“. политика-cримеа.ру. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  10. ↑ „В КРЫМУ УЧРЕЖДЕНО РЕСПУБЛИКАНСКОЕ ОТДЕЛЕНИЕ ВСЕУКРАИНСКОГО ОБЪЕДИНЕНИЯ "ЗА УКРАИНУ! ЗА ЮЩЕНКО!"“. политика-cримеа.ру (2004-йил 18-июн). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  11. ↑ „Лидер бахчисарайских меджлисовцев пытается прикрыться оранжевым шарфом от уголовного дела“ (ру). Новый День (2004-йил 15-декабр). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  12. ↑ „Штурм Ай-Петри – это освобождение коммерческой площадки «для своих», – комментарий лидера «АнтиЗахвата»“ (ру). Новый День (2007-йил 6-ноябр). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  13. ↑ „Крымский спикер приветствует снос татарского самозахвата на плато Ай-Петри“ (ру). Новый День (2007-йил 6-ноябр). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  14. ↑ „Крымские татары открыли в Судаке сезон акций протеста против сноса самозахватов“ (ру). Новый День (2007-йил 22-ноябр). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  15. ↑ „Арестованы зачинщики драки татар с милицией на Ай-Петри“ (ру). Новый День (2007-йил 12-декабр). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  16. ↑ „20 самых влиятельных крымских татар | Алем-и Медение“. медение.орг. 2015-йил 27-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  17. ↑ „Меджлисовцев на выборы поведут Чубаров, Пилунский и Чийгоз“ (ру). Новый День (2010-йил 29-август). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  18. ↑ „В Крыму функционер меджлиса отделался штрафом за сбитую беременную девушку“. ЛБ.уа. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  19. ↑ 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 „Чийгоз Ахтем Зейтуллаевич“. ЛБ.уа. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  20. ↑ „У главы татарского меджлиса теперь пять замов и ни одного первого“ (ру). Новый День (2013-йил 5-ноябр). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  21. ↑ „Еще одному члену Меджлиса прокуратура Крыма вынесла предупреждение“. Центр журналистских расследований (2014-йил 7-май). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  22. ↑ „НАРИМАН ДЖЕЛЯЛ БУДЕТ КУРИРОВАТЬ РАБОТУ МЕДЖЛИСА В КРЫМУ“. политика-cримеа.ру (2015-йил 21-март). Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  23. ↑ „Амнестй назвала арешт Чийгоза "репресивним заходом"“ (ук). ББC Неwс Україна. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  24. ↑ „Список лиц, признанных политическими заключенными Правозащитным центром «Мемориал» на 29 мая 2017 года | Правозащитний сентр „Мемориал““. мемоҳрc.орг. 2020-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 20-июн.
  25. ↑ Турсия обменяла Умерова и Чийгоза на российских разведчиков – СМИ
  26. ↑ „Комітет з питань прав людини, деокупації та реінтеграції тимчасово окупованих територій у Донецькій, Луганській областях та АР Крим, м. Севастополя, національних меншин і міжнаціональних відносин обговорив питання проведення виїзного засідання на Донбасі“ (ук). ипортал.рада.гов.уа (2019-йил 5-сентябр). Қаралди: 2020-йил 20-июн.