Ayollar taʼlimi sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Guinea_schoolgirls.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Guinea_schoolgirls.jpg/280px-Guinea_schoolgirls.jpg|thumb|280x280px| [[Gvineya]]dagi oʻquvchi qizlar]]
'''Ayollar taʼlimi''' – bu qizlar va ayollar taʼlimi (boshlangʻich taʼlim, oʻrta taʼlim, oliy taʼlim va sogʻliqni saqlash taʼlimi) bilan bogʻliq murakkab masalalar va munozaralar toʻplamining umumiy atamasi. Bu atama baʼzan '''qizlar taʼlimi''' deb ham ataladi. U [[gender tengligi]] va taʼlim olish imkoniyatlarini oʻz ichiga oladi. Ayollar va qizlarning taʼlim olishi qashshoqlikni bartaraf etishda muhim ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, bu mavzu bir jinsli taʼlim va ayollar uchun diniy taʼlim mavzulari bilan ham bogʻliq, bunda taʼlim gender chiziqlariga boʻlingan (ayollar alohida ajratib olingan) holda oʻqitiladi.

Qizlar va ayollar uchun taʼlimdagi adolatsizliklar, misol uchun, qizlar maktabga kirishidagi toʻsiqlar yoki ayollarga nisbatan zoʻravonlik kabi qiyin vaziyatlar ayollar taʼlim olishi uchun toʻsiq boʻladi<ref name=":8">{{Kitob manbasi|title=Cracking the code: girls' and women's education in science, technology, engineering and mathematics (STEM)|publisher=UNESCO|year=2017|isbn=9789231002335|location=Paris}}</ref>. Ammo baʼzi Gʻarb mamlakatlarida ayollar taʼlimi erkaklar taʼlimidan yuqori darajaga chiqqan. Masalan, AQSHda 2005-2006-yillarda ayollar dotsentlarning 62%, bakalavriatning 58%, magistrlarning 60% va doktorlik darajasini olganlarning 50% ni tashkil etgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://nces.ed.gov/programs/digest/d07/tables/dt07_178.asp|sarlavha=Historical summary of faculty, students, degrees, and finances in degree-granting institutions: Selected years, 1869-70 through 2005-06|nashriyot=Nces.ed.gov|kirish sanasi=2014-08-22}}</ref>.

Qizlarning taʼlim darajasini oshirish ularning oʻz salomatligi va iqtisodiy kelajagiga ijobiy taʼsir koʻrsatishi, bu esa oʻz navbatida ular yashayotgan jamiyat istiqbollarini yaxshilashi isbotlangan<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=CAMFED USA: What we do|url=http://us.camfed.org/site/PageServer?pagename=home_index|nashriyot=CAMFED|kirish sanasi=October 11, 2011|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111009011622/http://us.camfed.org/site/PageServer?pagename=home_index|arxivsana=October 9, 2011}}</ref>. Onalari boshlangʻich maʼlumotga ega boʻlgan chaqaloqlarning oʻlim darajasi onalari [[Savodlilik|savodsiz]] boʻlgan bolalar oʻlim darajasining yarmini tashkil qiladi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Girls Education:A lifeline to development|url=http://www.unicef.org/sowc96/ngirls.htm|sana=1995|kirish sanasi=2022-02-03|arxivsana=2021-04-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210425183724/http://www.unicef.org/sowc96/ngirls.htm}}</ref>. Dunyoning eng qashshoq mamlakatlarida qizlarning 50 foizi oʻrta maktabga bormaydi. Shunga qaramay, tadqiqot shuni koʻrsatadiki, qizlarning qoʻshimcha taʼlimi ularning shaxsiy daromadini 15 foizga oshiradi. Ayollar taʼlimini yaxshilash va shu bilan birga ayollarning daromad olish salohiyatini yaxshilash oʻz farzandlarining turmush darajasini yaxshilaydi, chunki ayollar oʻz daromadlarini erkaklarnikiga qaraganda koʻproq oʻz oilalariga sarflaydilar<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Plan Overseas - Why Girls?|url=http://becauseiamagirl.ca/page.aspx?pid=3894|nashriyot=Plan Canada|kirish sanasi=October 29, 2011|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111113021252/http://becauseiamagirl.ca/Page.aspx?pid=3894|arxivsana=November 13, 2011}}</ref>.

Taʼlim ayolning oʻz salomatligi, shuningdek, uning hamrohi va oilasining sogʻligʻi haqida xabardorligini oshiradi. Bundan tashqari, erta turmush qurush, erta tugʻish yoki umuman turmush qurmaslik, farzand koʻrmaslik, rasmiy nikohga ega boʻlmaslik kabi holatlarni kamaytiradi, oilaviy munosabatlarni esa mustahkamlaydi. Shuningdek, taʼlim ayollarning hamkorlar va ish beruvchilar bilan muloqotini va fuqarolik ishtiroki darajasini yaxshilaydi<ref>{{Veb manbasi|muallif=Farzaneh Roudi-Fahimi|sarlavha=Empowering Women, Developing Society: Female Education in the Middle East and North Africa|url=http://www.prb.org/Publications/PolicyBriefs/EmpoweringWomenDevelopingSocietyFemaleEducationintheMiddleEastandNorthAfrica.aspx|nashriyot=Population Reference Bureau|kirish sanasi=October 29, 2011|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111025140101/http://www.prb.org/Publications/PolicyBriefs/EmpoweringWomenDevelopingSocietyFemaleEducationintheMiddleEastandNorthAfrica.aspx|arxivsana=2011-10-25}}</ref><ref>{{Kitob manbasi|title=Population, Education and Development|date=2003|isbn=978-92-1-151382-0|url=https://www.un.org/esa/population/publications/concise2003/Concisereport2003.pdf|publisher=United Nations|accessdate=October 29, 2011}}</ref>.

Ayollar taʼlimining jamiyatga ijobiy taʼsiri tufayli ayollar taʼlimidagi tengsizliklarni bartaraf etish Barqaror rivojlanishning 4-maqsadi „Hamma uchun sifatli taʼlim“da taʼkidlangan va Barqaror rivojlanishning 5-maqsadi „Gender tengligi“ bilan chuqur bogʻlangan. Rivojlanayotgan mamlakatlarda qizlarni oʻqitish (va umuman ayollarning imkoniyatlarini kengaytirish) tezroq rivojlanishga va aholi oʻsishining pasayishiga olib keladi, bu esa iqlim oʻzgarishini yumshatish kabi ekologik muammolarni hal qilishda muhim rol oʻynaydi. Project Drawdown hisob-kitoblariga koʻra, qizlarni oʻqitish iqlim oʻzgarishiga qarshi eng samarali oltinchi harakatdir (quyosh fermalari va [[Yadro energetikasi|atom energiyasidan]] oldin)<ref name=":10">{{Veb manbasi|url=https://www.drawdown.org/solutions/women-and-girls/educating-girls|sarlavha=EDUCATING GIRLS|nashriyot=Drawdown|kirish sanasi=4 July 2019|arxivsana=14 October 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191014145620/https://www.drawdown.org/solutions/women-and-girls/educating-girls}}</ref>.

== Muammolar ==

=== Ayollarga nisbatan zoʻravonlik ===
Ayol oʻqituvchilarga nisbatan zoʻravonlik Shvetsiyada 1900-yildan 1940-yilgacha boʻlgan davrda siyosiy muammoga aylangan. 1900-yilda, Shvetsiyadagi oʻqituvchilarning 66 foizini ayollar tashkil etgan, ularning aksariyati erkaklar zoʻravonligi tahdididan xoli hududlarda yoki alohida qishloq joylarda ishlagan. Siyosatchilar ayol oʻqituvchilarni qoʻriqchi itlar, qurollar va telefonlar bilan taʼminlash kabi masalalar uchun bir qator yechimlarni muhokama qilishgan<ref>{{Jurnal manbasi|last=Backman Prytz|first1=Sara|last2=Westberg|first2=Johannes|title="Arm the Schoolmistress!" Loneliness, Male Violence, and the Work and Living Conditions of Early Twentieth-Century Teachers in Sweden|journal=History of Education Quarterly|date=2022|volume=62|issue=1|page=18-37|doi=10.1017/heq.2021.55}}</ref>.

=== Ayollarning imkoniyatlarini kengaytirish ===
Taʼlim tizimi va maktab qizlarning turli fanlarga, jumladan, STEM ([[Ingliz tili|inglizcha]], Fan, texnologiya, muhandislik va matematika-akademik fanlarni birlashtirish uchun ishlatiladigan keng atama) fanlariga qiziqishini aniqlashda muhim rol oʻynaydi, bu esa STEM boʻyicha sifatli taʼlimdan foydalanish va undan foyda olish uchun keng imkoniyatlarni taqdim etish orqali ayollarning imkoniyatlarini kengaytirishga hissa qoʻshishi mumkin<ref name=":8">{{Kitob manbasi|title=Cracking the code: girls' and women's education in science, technology, engineering and mathematics (STEM)|publisher=UNESCO|year=2017|isbn=9789231002335|location=Paris}}</ref>.

Past va oʻrta daromadli mamlakatlarda ayollar uchun kasbiy taʼlim va biznes taʼlimi boʻyicha tahlil va tadqiqotning dalillarini jamladi va shunday xulosaga kelindi: ayollar taʼlimi mamlakat ijtimoiy-iqtisodiyotiga sezilarli darajada ijobiy taʼsir koʻrsatadi<ref name="ChinenHoop2017">{{Jurnal manbasi|last=Chinen|first1=Marjorie|last2=Hoop|first2=Thomas|last3=Alcázar|first3=Lorena|last4=Balarin|first4=María|last5=Sennett|first5=Josh|title=Vocational and business training to improve women's labour market outcomes in low‐ and middle‐income countries: a systematic review|journal=Campbell Systematic Reviews|date=January 2017|volume=13|issue=1|pages=1–195|doi=10.4073/csr.2017.16}}</ref>.

=== Atrof-muhitga taʼsiri ===
Rivojlanayotgan mamlakatlarda qizlarni oʻqitish (va umuman ayollarning imkoniyatlarini kengaytirish) tezroq rivojlanishga va aholi oʻsishining pasayishiga olib keladi. Bu bilan [[iqlim o'zgarishi]] kabi ekologik muammolarga ijobiy taʼsir oʻtkazish mumkin. Drawdown tadqiqot tarmogʻi hisob-kitoblariga koʻra, qizlarni oʻqitish iqlim oʻzgarishiga qarshi eng samarali oltinchi choradir (quyosh fermalari, [[Yadro energetikasi|atom energetikasi]], oʻrmonzorlar va boshqa koʻplab harakatlardan oldin)<ref name=":10">{{Veb manbasi|url=https://www.drawdown.org/solutions/women-and-girls/educating-girls|sarlavha=EDUCATING GIRLS|nashriyot=Drawdown|kirish sanasi=4 July 2019|arxivsana=14 October 2019|arxivurl=https://web.archive.org/web/20191014145620/https://www.drawdown.org/solutions/women-and-girls/educating-girls}}</ref>.

== Taʼlimning oʻziga xos turlari ==

=== Texnologiya taʼlimi ===
Ayollar va qizlarni raqamli texnikalar bilan taʼminlash ularni bilimdon erkaklar bilan tenglashtirishga yordam beradi va bir qator imkoniyatlar yaratadi. Masalan, salomatlik va qonuniy huquqlarga oid veb- [[Vebsayt|saytlar]] va mobil ilovalar ayollarga oʻzlari va oilalarini himoya qilish va ularga gʻamxoʻrlik qilish boʻyicha ongli qarorlar qabul qilishda yordam berishi mumkin, yana shuningdek, ijtimoiy tarmoqlar va [[Ma’lumotlarni uzatish|raqamli aloqalar]] ayollarga oʻzlarining yaqin hamjamiyatidan tashqarida maʼlumot tarqatish va bilim almashish imkonini ham beradi<ref name=":9">{{Veb manbasi|muallif=UNESCO, EQUALS Skills Coalition|sana=2019|sarlavha=I'd blush if I could: closing gender divides in digital skills through education|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000367416.pdf}}</ref>.

Mobil taʼlim imkoniyatlari, [[Savodlilik|savodxonlik]] ilovalaridan tortib, [[astronomiya]] kabi turli fanlar boʻyicha ochiq onlayn kurslar (MOOCs) hatto, dementsiya (bosh miyaning organik kasalligi natijasida kelib chiqqan aqlning pasayishi kasalligi) bilan ogʻrigan keksa qarindoshlarga gʻamxoʻrlik qilish, ayniqsa maktabga bormagan qizlar va yoshi katta ayollar uchun yangi taʼlim yoʻllarini ochishi mumkin. Ish qidirish mexanizmlari va professional tarmoq saytlari ayollarga [[Mehnat iqtisodiyoti|mehnat bozorida]] raqobatlashish imkonini beradi, [[elektron tijorat]] platformalari va raqamli bank xizmatlari esa ularning [[daromad]]lari va mustaqilligini oshirishga yordam beradi<ref name=":9">{{Veb manbasi|muallif=UNESCO, EQUALS Skills Coalition|sana=2019|sarlavha=I'd blush if I could: closing gender divides in digital skills through education|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000367416.pdf}}</ref>.

== Tarix ==

=== Gʻarbiy Afrika ===
[[Fayl:ASC_Leiden_-_Coutinho_Collection_-_D_33_-_Hermangono,_Guinea-Bissau_-_Pupils_at_the_northern_front_-_1974.tif|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/ASC_Leiden_-_Coutinho_Collection_-_D_33_-_Hermangono%2C_Guinea-Bissau_-_Pupils_at_the_northern_front_-_1974.tif/lossy-page1-220px-ASC_Leiden_-_Coutinho_Collection_-_D_33_-_Hermangono%2C_Guinea-Bissau_-_Pupils_at_the_northern_front_-_1974.tif.jpg|thumb| [[Gvineya-Bisau|Gvineya-]] Bisauning Hermangono shahridagi uch nafar oʻrta maktab oʻquvchisi. Mustamlakachilik urushi paytida, 1974-yil]]

Mustamlakachilikdan keyingi Gʻarbiy Afrikada gʻarbiy taʼlimning koʻplab ideallari: infratuzilma va moliyalashtirish saqlanib qoldi. Ayniqsa, Nigeriyada rasmiy taʼlim siyosatni ishlab chiqish vositasi sifatida koʻrilgan, chunki ayollarning rasmiy taʼlimi aholi sonining oʻsishi, sogʻligʻi, ovqatlanishi, tugʻilishi, chaqaloqlar oʻlimi, ayollarning ishchanligi va daromadlaridagi oʻzgarishlarga taʼsir koʻrsatishi bilan bogʻliq boʻlgan. Bundan tashqari, rasmiy taʼlim muassasalari ayollarni maoshi yuqori boʻlgan koʻproq texnik ishlardan uzoqlashtirish bilan birga, ayollarni gumanitar fanlar kabi kam daromadli ish sohalariga qanday yoʻnaltirishini taklif qiladigan adabiyotlar soni ortib borishi boʻlgan.

Ilmiy yutuqlar haqida soʻz borganda shuni aytish kerakki, FAWE konferentsiyasiga koʻra, [[Sahroi Kabir]] mintaqasi atrofida taʼlim olgan qizlar [[matematika]] va ilmiy fanlari boʻyicha chuqur bilimga ega boʻlishmagan<ref name=":5">{{Kitob manbasi|title=The Education of Girls and Women in Africa|last=Gachukia|first=Edduh|publisher=Forum for African Women Educationalists|year=1995|location=Nairobi}}</ref>. Maktabni tugatgandan soʻng qizlarni ruhoniylik lavozimlariga olish tendentsiyasi ham keng oʻrganilgan. Shunga qaramay, rasmiy taʼlim xalqaro miqyosda tan olingan koʻplab imtiyozlarni beradi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Ayollar boʻyicha toʻrtinchi Butunjahon konferensiyasi Afrikada ayollarning taʼlim olishi butun jamiyat uchun foydali boʻlishini targʻib qiluvchi qarorlarni qabul qildi. Bular oila salomatligini yaxshilash, ayollar uchun mavjud boʻlgan yuqori maoshli ish joylari tashkil etish, ona va bola rivojlanishini nazoratga olish kabi mazmundagi qarorlar edi.1950-1960-yillarda Gʻarbiy Afrikaning aksariyat mamlakatlarida ayollarning taʼlimdagi ishtiroki kamayganiga qaramay, ayollarning taʼlim darajasi asta-sekinlik bilan oshib bormoqda. Biroq, [[UNESCO|YuNESKO]] statistik maʼlumotlariga koʻra, ayollarning oʻqishga kirishi va bitiruv koʻrsatkichlari boʻyicha statistik gender nomutanosibligi hali ham mavjud.

==== Afrika taʼlimida gender tengligi ====
Soʻnggi bir necha oʻn yilliklarda Afrika mamlakatlari rivojlanishi jarayonida taʼlimning roliga katta ahamiyat berildi. Shu bois taʼlim siyosatning ustuvor yoʻnalishlari qatoriga kiritildi, taʼlim muassasalari sonining ortishi ayollarning taʼlim olish imkoniyatlarini sezilarli darajada oshirdi. Xususan, „Barcha uchun taʼlim“ dasturi yuzasidan oʻtkazilgan Butunjahon konferensiyasidan soʻng Afrikada ayollar taʼlimiga alohida eʼtibor berildi va bu mamlakat rivojlanishiga oʻz taʼsirini oʻtkazdi<ref name=":25">{{Kitob manbasi|title=Women's literacy in worldwide perspective|last=Leslie|first=Limage|year=1994}}</ref>.

==== Taraqqiyot ====
Ayollar taʼlimining barcha darajalari kengayayotgan bir paytda tenglik indeksi ham yaxshilangan. Afrikaning Sahroi Kabirda 1980, 1990, 2000 va 2006-yillarda boshlangʻich maktabga qabul qilish boʻyicha gender tengligi indeksi mos ravishda 0,77, 0,81, 0,89 va 0,92 ni tashkil etgan. Baʼzi mamlakatlarda ayollarning yalpi roʻyxatga olish koeffitsienti hatto Gambiya, Gana, Malavi va Zambiya kabi erkaklarning yalpi roʻyxatga olish koʻrsatkichlaridan ham oʻzib ketgan.

==== Qiyinchiliklar ====
Soʻnggi oʻn yilliklarda Afrikada ayollarning taʼlimi katta muvaffaqiyatga erishdi. Biroq ushbu mintaqada yashovchi ayollar taʼlimining rivojlanish darajasi geografik joylashuvi, ijtimoiy tabaqasi, tili va etnik kelib chiqishidagi farqlar tufayli boshqa davlatlardan hali ham sezilarli darajada farq qiladi. Yaʼni, dunyoning boshqa mamlakatlari bilan solishtirganda, Afrika, ayniqsa Sahroi Kabirdagi Afrika, ayollar taʼlimi sohasida hali ham orqada.

==== Toʻsiqlar ====
Afrikada hali ham taʼlim sohasida gender farqlar mavjud va bu farqlarga olib keladigan omillar juda koʻp. Gender tengligini tarbiyalashga toʻsqinlik qiluvchi omillarni taxminan iqtisodiy omillar, maktab bilan bogʻliq omillar, ijtimoiy va madaniy omillarga boʻlish mumkin<ref name=":16">{{Kitob manbasi|doi=10.1007/978-3-319-12688-3_12|chapter=Gender and Mathematics Education Revisited|title=The Proceedings of the 12th International Congress on Mathematical Education|year=2015|last=Leder|first=Gilah C.|pages=145–170|isbn=978-3-319-10685-4}}</ref><ref name=":33">{{Kitob manbasi|title=Socio-Cultural and Economic Factors Affecting Primary Education of Maasai Girls in Loitokitok District, Kenya.|last=Nkoyiai|first=Anastasia|publisher=Western Journal of Black Studies|year=2011}}</ref>.

=== Osiyo ===

==== Xitoy ====

===== 1949-yilgacha =====
<nowiki>XIX</nowiki> asrning oxirigacha davom etgan xitoylik ayollarning oyoq bogʻlash odati uning bilimsizligi haqida maʼlumot bergan<ref>{{Jurnal manbasi|last=Blake|first1=C. Fred|title=Foot-Binding in Neo-Confucian China and the Appropriation of Female Labor|url=https://archive.org/details/sim_signs_spring-1994_19_3/page/676|journal=Signs: Journal of Women in Culture and Society|date=April 1994|volume=19|issue=3|pages=676–712|doi=10.1086/494917}}</ref>. <nowiki>XIX</nowiki> asrda [[Birlashgan Qirollik|Buyuk Britaniya]] va AQShdan Xitoyga koʻplab nasroniy missionerlar kelishi va ularning maktablar ochishga jalb etilishi bilan ayollar taʼlimiga alohida eʼtibor qaratila boshladi.

Erkaklar va ayollar bir-biriga yaqinlashmasliklari kerak boʻlgan ijtimoiy odat tufayli, Xitoy ayollari Gʻarb tibbiyotining erkak shifokorlari tomonidan davolanishni istamadi. Bu Xitoyda Gʻarb tibbiyotida ayollarga katta ehtiyoj tugʻdirdi. Shu sabab, ayol tibbiy missioner, doktor Meri X. Fulton (1854-1927)<ref>{{Kitob manbasi|url=https://books.google.com/books?id=04TOSAAACAAJ|title=Inasmuch|last=Mary H. Fulton|editor=The United Study of Forring|publisher=BiblioBazaar|year=2010|isbn=978-1140341796}}</ref>, Presviterian cherkovining (AQSh) Xorijiy missiyalar kengashi tomonidan Xitoyda ayollar uchun birinchi tibbiy kollejni tashkil etish uchun yuborilgan. Ayollar uchun Hackett tibbiyot kolleji nomi bilan tanilgan<ref>{{Veb manbasi|muallif=PANG Suk Man|url=http://lib-nt2.hkbu.edu.hk/cil-image/theses/abstracts/b15564174a.pdf|sarlavha=The Hackett Medical College for Women in China (1899-1936)|nashriyot=Hong Kong Baptist University|sana=February 1998|kirish sanasi=10 October 2015|arxivsana=16 October 2015|arxivurl=https://web.archive.org/web/20151016090221/http://lib-nt2.hkbu.edu.hk/cil-image/theses/abstracts/b15564174a.pdf}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://www.cqvip.com/qk/83891A/200203/6479902.html|sarlavha=中国近代第一所女子医学院－－夏葛医学院-【维普网】-仓储式在线作品出版平台-www.cqvip.com|nashriyot=Cqvip.com|kirish sanasi=2013-10-06}}</ref> bu kollej Xitoyning Guanchjou shahrida joylashgan boʻlib, Edvard AK Xakett (1851–1916) tomonidan katta xayriya hisobiga ishga tushirilgan. Kollej 1902-yilda tashkil etilgan va toʻrt yillik oʻquv dasturini taklif qilgan. 1915-yilga kelib 60 dan ortiq talaba tahsil olgan. Koʻpchilik talabalar doktor Fultonning taʼsiri tufayli xristian boʻlishgan. Shuningdek, kollej rasman tan olingan va uning diplomlari Guangdong provinsiyasi hukumatining rasmiy muhri bilan belgilangan. Kollej nasroniylik va zamonaviy tibbiyotni yoyish va xitoylik ayollarning ijtimoiy mavqeini oshirishga qaratilgan edi.

===== Xalq Respublikasi (1949-yildan hozirgi kungacha) =====
1931-1945 yillar oraligʻida oʻqimagan ayollar 90% dan ortiqni tashkil etgan va taʼlim olgan ayollarning aksariyati faqat boshlangʻich bosqichnigina tugatgan edi<ref name="docin.com">{{Kitob manbasi|url=http://www.docin.com/p-267194495.html|publisher=Docin.com|date=2011-10-04|accessdate=2015-04-17|language=zh}}</ref>. 1950-yillarda, [[Xitoy|Xitoy Xalq Respublikasi]] tashkil etilgandan soʻng, hukumat sivilizatsiya loyihasini boshladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://gov.163.com/14/0917/16/A6BULAB100234KKR.html|sarlavha=1950年："扫盲"字眼消失 一个落后时代的远去_网易政务|nashriyot=Gov.163.com|sana=2014-09-17|kirish sanasi=2015-04-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20141111205351/http://gov.163.com/14/0917/16/A6BULAB100234KKR.html|arxivsana=2014-11-11}}</ref>. Bu koʻp sonli oʻqimagan ayollarga asosiy yozish va hisoblashni oʻrganishga imkon berdi. Ushbu loyiha oʻqimishli ayollar qatorini kengaytirdi. Bu nafaqat shaharlarda, balki qishloqlarda ham targʻib qilindi. Qishloqlarning oʻz boshlangʻich maktablari bor edi. Uyda ayollar faqat bolalar va uy ishlari bilan shugʻullanish oʻrniga, mahalliy maktablarda yozish va oʻqishni oʻrganish imkoniyatiga ega boʻldilar.

1980-yillarda Xitoy markaziy hukumati yangi taʼlim toʻgʻrisidagi qonunni qabul qildi, unga koʻra mahalliy hukumatlar 9 yillik taʼlimni butun mamlakat boʻylab targʻib qilishni talab qildi<ref name="中华人民共和国义务教育法_教育部门户网站_MOE.GOV.CN">{{Veb manbasi|url=http://www.moe.edu.cn/publicfiles/business/htmlfiles/moe/moe_619/200606/15687.html|sarlavha=中华人民共和国义务教育法_教育部门户网站_MOE.GOV.CN|sana=2006-06-30|nashriyot=Moe.edu.cn|kirish sanasi=2015-04-17|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160303232448/http://www.moe.edu.cn/publicfiles/business/htmlfiles/moe/moe_619/200606/15687.html|arxivsana=2016-03-03}}</ref>. Yangi taʼlim qonuni oʻrta maktabgacha taʼlim huquqlarini kafolatladi. 1960-yillarga qadar ayollarning boshlangʻich maktabga kirishi 20% edi. Taʼlim toʻgʻrisidagi qonun eʼlon qilinganidan 20 yil oʻtib, 1995-yilda bu foiz 98,2% ga oshgan. 2003-yilga kelib, oʻrta maktabni tashlab ketgan ayollar ulushi 2,49% gacha kamaygan<ref>{{Jurnal manbasi|last=Hannum|first1=Emily|title=Political Change and the Urban-Rural Gap in Basic Education in China, 1949-1990|url=https://archive.org/details/sim_comparative-education-review_1999-05_43_2/page/193|journal=Comparative Education Review|date=May 1999|volume=43|issue=2|pages=193–211|doi=10.1086/447554|jstor=1189018}}</ref><ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Tatlow |first=Didi Kirsten |date=7 October 2012 |title=Women in China Face Rising University Entry Barriers |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2012/10/08/world/asia/08iht-educlede08.html}}</ref>.

=== Hindiston ===
[[Fayl:Bengali_Girls'_School,_Calcutta_(LMS,_1869,_p.12).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/ff/Bengali_Girls%27_School%2C_Calcutta_%28LMS%2C_1869%2C_p.12%29.jpg/260px-Bengali_Girls%27_School%2C_Calcutta_%28LMS%2C_1869%2C_p.12%29.jpg|thumb|260x260px| Bengal Qizlar Maktabi, Kalkutta (LMS, 1869)<ref name="Fruits-LMS">{{Kitob manbasi|editor=London Missionary Society|title=Fruits of Toil in the London Missionary Society|date=1869|publisher=John Snow & Co.|location=London|page=12|url=https://archive.org/details/fruitsoftoilinth17115gut|accessdate=12 September 2016}}</ref>]]
Cherkov missionerlik jamiyati Janubiy Hindistonda katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Qizlar uchun birinchi internat 1821-yilda Tirunelveli shahrida paydo boʻlgan. 1840-yilga kelib, Shotlandiya cherkov jamiyati 200 nafar hind qizlari oʻrin olgan oltita maktab qurdi. Asr oʻrtalarida ular soni 8000 tashkil etdi. Asta-sekin, ayollar taʼlimi rivojlana boshlandi. Ayollar uchun umumiy savodxonlik darajasi 1882-yildagi 0,2 foizdan 1947-yilda 6 foizgacha oshgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.education.nic.in/cd50years/s/3N/EP/3NEP0401.htm|sarlavha=Educational Development of Girls and Women|arxivurl=https://web.archive.org/web/20111022012638/http://www.education.nic.in/cd50years/s/3N/EP/3NEP0401.htm|arxivsana=2011-10-22}}</ref>.
[[Fayl:Sacred_Heart_College.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Sacred_Heart_College.jpg/220px-Sacred_Heart_College.jpg|thumb| Hindistonning Palakkad shahridagi qizlar kolleji]]
1947-yilda Hindiston mustaqillikka erishgach, taʼlim sifatini yaxshilash boʻyicha takliflar berish uchun universitet taʼlim komissiyasi tuzildi. Biroq, ularning hisobotida ayollar taʼlimiga qarshi chiqilgan va „Ayollarning hozirgi taʼlimi ular olib borishi kerak boʻlgan hayotga mutlaqo aloqasi yoʻq. Bu nafaqat isrofgarchilik, balki aqlsizlikdir“ deya baholangan<ref>{{Kitob manbasi|last=S. P. Agrawal|title=Women's Education in India: 1986-1987|url=https://books.google.com/books?id=bJD4EM2kvt0C&pg=PA31|year=1992|publisher=Concept Publishing Company|page=31|isbn=9788170223184}}</ref>. Biroq, mustaqillikdan keyin ayollarning savodxonlik darajasi 8,9 foizni tashkil etganini ham eʼtibordan chetda qoldirib boʻlmaydi. Shunday qilib, 1958-yilda hukumat tomonidan ayollar taʼlimi boʻyicha milliy qoʻmita tayinlandi va uning bir qator tavsiyalari qabul qilindi. Uning asosiy maqsadi ayollar taʼlimini oʻgʻil bolalar uchun taqdim etilgan taʼlim bilan bir xil asosda olib borish edi.

=== Islom mamlakatlari ===
[[Fayl:Girls'_classroom_in_Afghanistan.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Girls%27_classroom_in_Afghanistan. JPG/200px-Girls%27_classroom_in_Afghanistan. JPG|right|thumb|307x307px| Afgʻonistonda qizlar taʼlimi 2002-yil]]
[[Islom dinida ayol]]lar koʻplab taʼlim muassasalarining tashkil etilishida muhim rol oʻynagan, masalan [[Fotima al-Fihriya|Fotima al-Fihriy]] Al Karauin masjidiga asos solgan. Keyingi asrlarda bu masjid taʼlim muassasiga aylantirilgan va qadimdan mavjud boʻlgan va doimiy faoliyat yuritadigan muassasa sifatida [[Guinness rekordlar kitobi|Ginnesning rekordlar kitobiga]] kiritilgan<ref>[http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/3000/oldest-university Oldest University]</ref><ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Medina of Fez|url=https://whc.unesco.org/en/list/170|ish=UNESCO World Heritage Centre|nashriyot=UNESCO|kirish sanasi=7 April 2016}}</ref>.<nowiki>XII—XIII</nowiki> asrlarda [[Ayyubiylar|Ayyubiylar sulolasi]] davrida<nowiki/>[[Damashq]]da 160 ta masjid (ibodatxona) va [[madrasa]] (taʼlim maskanlari) tashkil etilgan boʻlib, ulardan 26 tasi [[vaqf]] (xayriya vasiylik yoki vasiylik qonuni) orqali ayollar tomonidan moliyalashtirilgan<ref>{{Citation|title=Daily Life in the Medieval Islamic World|first1=James E.|last=Lindsay|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2005|isbn=978-0-313-32270-9|page=[https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/197 197]|url=https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/197}}</ref>.

Ayollarning rasmiy sinflarda talaba sifatida qatnashishi noodatiy hol boʻlsa-da, ayollar masjid, madrasa va boshqa jamoat joylarida norasmiy maʼruzalar va oʻquv mashgʻulotlariga ishtirok etishi odatiy hol edi. Ayollarning taʼlim olishida qonuniy cheklovlar boʻlmasa-da, Muhammad ibn al-Haj (vafoti-1336) kabi baʼzi erkaklar bu amaliyotni maʼqullamagan va uning davrida maʼruzalarni norasmiy ravishda tekshirilgan<ref name="Lindsay">{{Citation|title=Daily Life in the Medieval Islamic World|first1=James E.|last=Lindsay|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2005|isbn=978-0-313-32270-9|page=[https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/198 198]|url=https://archive.org/details/dailylifeinmedie00lind/page/198}}</ref>. <nowiki>XII</nowiki> asrgacha ayollar islom ulamolarining bir foizini tashkil etgan boʻlsa, undan keyin ayol olimlarning koʻpayishi kuzatilgan. <nowiki>XV</nowiki> asrda as-Saxaviy oʻzining 12 jildlik biografik lugʻati ''al-Ḍawʾ al-lāmiʻ'' butun bir jildini ayol olimlarga bagʻishlagan va ulardan 1075 tasi haqida maʼlumot bergan<ref>{{Citation|title=Women in Iran from the Rise of Islam to 1800|last=Guity Nashat|first1=Lois Beck|publisher=University of Illinois Press|year=2003|isbn=978-0-252-07121-8|page=69}}</ref>.

== Manbalar ==

<references responsive="" />

[[Turkum:Taʼlim tarixi]]