Kontent qismiga oʻtish

Az-Zafar Damriy masjidi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Masjid
Az-Zafar Damriy masjidi

Az-Zafar Damriy masjidi (arabcha: مسجد الظفر دمري‎‎)[a] — Falastin davlati Gʻazza shahri Shujoiya tumanida joylashgan vayron qilingan masjid. Taxminan milodiy 1360-yilda mintaqada Mamluklar hukmronligi davrida qurilgan, 1498-yilda kengaytirilgan. Masjidning markazida hovli bor. Uning atrofida namozxona, kutubxona, dafn etih xonasi, ayvon va minora joylashgan. Bino mintaqadagi mojarolar paytida, jumladan, Birinchi jahon urushi, 2014-yilgi Gʻazo urushi va 2023-yilda boshlangan Gʻazo urushida zarar koʻrgan.

Tarixi

Masjid yilda mamluk amiri Shahobiddin Ahmad ibn Azafir at-Thafer Damriy tomonidan asos solingan boʻlib, masjid uning nomi bilan atalgan[1]. At-Thafer Damriy masjidga dafn etilgan. 1498-yilga (903-hijriy) oid bitik masjid shu davr atrofida kengaytirilganini koʻrsatadi[2].

1917-yil oxiridagi Gʻazoning uchinchi jangidan soʻng, unda Britaniya armiyasi Gʻazoni turk qoʻshinlaridan egallab olgan, shahar vayron boʻldi va Zofor Domri masjidi ham zarar koʻrdi. U keyingi oʻn yilliklarda, Falastindagi Britaniya mandati davrida qayta tiklandi[3].

Zofor Domri masjidi 2014-yilgi Gʻazo urushi davomida zarar koʻrgan 170 dan ortiq masjidlardan biri edi[4][3]; 2010-yilda qurilgan qismlar eng katta zararni oldi va taʼmirlash ishlari 2015-yilda olib borildi[1]. U Avqof va diniy ishlar vazirligi tomonidan boshqariladi[5].

Masjid Gʻazo sektoriga Isroil bosqini paytida yana zarar koʻrdi, oʻshanda u uch marta bombardimon qilinib, buldozer bilan buzib tashlandi[5]. 2025-yil fevralda Gʻazo Avqof vazirligi Gʻazo sektoridagi masjidlarning 79 foizi vayron qilinganini maʼlum qildi[6]. 2026-yil fevral (2026-02) holatiga koʻrada UNESCO masjid sunʼiy yoʻldosh tasvirlari va imkon qadar joyida tezkor baholashlar asosida shikastlangani tasdiqlangan 160 dan ortiq madaniy obyektlardan biri ekanini tasdiqladi[7].

Meʼmorchiligi

Masjid oʻlchami 24.5 by 26 metr (80 by 85 ft) boʻlib, ohaktosh va qumtoshdan qurilgan. 13.8 by 9.2 metr (45 by 30 ft) oʻlchamli hovli atrofiga sharqda namozxona, janubda i von, minora, shimol tomonda esa kutubxona va at-Thafer Damriyning qabri joylashgan dafn xonasi joylashtirilgan[8].:153, 156 Shimol tomondagi kirish qismi masjidning 1360-yildagi ilk qurilish davriga mansub boʻlib, 20-asr oxirida Gʻazodagi mamluklar davridan saqlanib qolgan eng yaxshi kirish joylaridan biri edi. Masjid qurilgan sanani bildiruvchi bitik eshik tepasida joylashgan. Uning yuqorisida uchbarg naqshlar va geometrik shakllardan iborat bezakli maydonlar bor[8].:152–154, 371 Birinchi jahon urushidan keyingi qayta qurish chogʻida bir nechta i vonlar qoʻshilgan. 1990-yillarga kelib i vonlardan faqat bittasi, janub tomondagisi, saqlanib qolgan — u ehtimol mamluklar davriga oid boʻlgan[8].:152–153

Namozxona hovli bilan ikki eshik orqali bogʻlangan. Hovliga ravoq orqali emas, balki shunday kirish yoʻli usuli Suriyada rivojlangan boʻlishi mumkin. Bu uslub Gʻazodagi boshqa masjidlarda ham, masalan, 13-asrga oid al-Agami masjidida ham qoʻllangan[8].:357

Yana qarang

Izohlar

  1. ↑ Boshqa nomlari: Az-Zufurdimriy masjidi, Az-Zafar Damriy va Qazmariy.

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Ali, Taghreed (3 February 2021), „Gaza counts Mamluk-era mosque among ancient treasures“, Al-Monitor, 19 April 2021da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 18 May 2025
  2. ↑ Sadeq, Moain. Die mamlukische Architektur der Stadt Gaza (de). Klaus Schwarz Verlag, 1991 — 152-bet. DOI:10.1515/9783112400968. ISBN 978-3-11-240096-8. 
  3. ↑ 3,0 3,1 Virgili, Fabrice (2025), „Mosquée al-Ẓafar Damrī (Zofor Domri)“ [Al-Ẓafar Damrī Mosque (Zofor Domri)], Gaza, inventory of a bombed heritage (fransuzcha), 23 May 2025da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 18 May 2025
  4. ↑ Fordham, Alice. „Gaza's Casualties Of War Include Its Historic Mosques“ (en). NPR (2014-yil 12-avgust). Qaraldi: 2025-yil 18-may.
  5. ↑ 5,0 5,1 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named report
  6. ↑ „Religious Sites in Ruins: Israeli Forces Destroy 79% of Gaza Mosques, 3 Churches“ (en-US). Palestine Chronicle (2025-yil 2-fevral). Qaraldi: 2025-yil 18-may.
  7. ↑ „Gaza Strip: Damage assessment“. UNESCO's action in the Gaza Strip / Palestine. UNESCO (2026-yil 26-fevral). Qaraldi: 2026-yil 24-mart.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Sadeq, Moain. Die mamlukische Architektur der Stadt Gaza (de). Klaus Schwarz Verlag, 1991. DOI:10.1515/9783112400968. ISBN 978-3-11-240096-8. 

Havolalar