Azadbeh
Азадҳеҳи Банеган Маҳани Миҳр-Бондад — эроний зодагон бўлиб, 617—633-йиллар оралиғида Сосонийлар давлати номидан ал-Ҳиранинг марзбани (чегара ҳокими) лавозимида хизмат қилган. Араб манбаларида Азадҳбиҳ ибн Баниян Маҳан ибн Миҳрбундаз тарзида эслаб ўтилган ва кўпинча қисқа шаклда Азадбеҳ деб аталади.
Биографияси
Азадбеҳ Медиа вилоятининг Ҳамадон шаҳрида деҳқон оиласида туғилган. 617 ёки 618-йилда ал-Ҳира ҳокими этиб тайинланиб, 602-йилда сўнгги лахмийлар ҳукмдор ан-Нуъмон ИИИ қатл этилгач, ал-Ҳирани биргаликда бошқарган эроний зодагон Нахираган ҳамда араб амири Ияс ибн Қабиса ат-Таъийнинг вориси бўлган. Ҳокимлиги даврида ўз мавқеини мустаҳкамлашга эришган. Хусусан, ўзидан мартаба жиҳатидан юқорироқ бўлган Синнин ҳукмдорига қизини турмушга бериш орқали сиёсий иттифоқ тузган. Табарий қадимги манбага таянган ҳолда Азадбеҳ 17 йил ҳукмронлик қилганини қайд этган. Бу эса ҳокимликка тайинланиши 618-йилда эмас, балки 617-йилда амалга ошганини кўрсатади. Шунга қарамай, ушбу даврнинг аниқ хронологияси борасида айрим ноаниқликлар мавжуд.
633-йилда, Форснинг мусулмонлар томонидан забт этилиши жараёнида мусулмон қўшинлари ал-Ҳира яқинидаги муҳим ҳарбий нуқта бўлган Амғишияни вайрон қилган. Азадбеҳ бу масканни стратегик жиҳатдан ниҳоятда муҳим деб билган. Бундан ташқари, мусулмонлар унинг қизини ҳам асирга олган. Тез орада навбат ўзига келишини англаган Азадбеҳ ўғли қўмондонлигида қўшин юбориб, мусулмонларга ҳужум қилди ва бир муддат ал-Ҳира ташқарисида жойлашди. Бироқ воқеалар кутилганидек кечмади. Азадбеҳнинг ўғли мусулмонлар саркардаси Холид ибн Валид билан бўлган тўқнашувда мағлубиятга учраб, ҳалок бўлди. Шундан сўнг Холид ибн Валид ал-Ҳира томон юриш қилиб, Азадбеҳ қўшинларини осонлик билан тор-мор этди. Азадбеҳнинг ўзи эса тирик қолиб, ал-Ҳирадан қочишга муваффақ бўлди.
Шу билан Азадбеҳнинг кейинги фаолияти ҳақида маълумотлар мавжуд эмас.
Манбалар
Адабиётлар
- Поуршариати, Парванеҳ. Деcлине анд Фалл оф тҳе Сасаниан Эмпире: Тҳе Сасаниан-Партҳиан Cонфедераcй анд тҳе Араб Cонқуэст оф Иран. Лондон анд Неw Ёрк: И.Б. Таурис, 2008. ИСБН 978-1-84511-645-3.
- Зарринкуб, Абд ал-Ҳусаин „Тҳе Араб cонқуэст оф Иран анд иц афтерматҳ“, . Тҳе Cамбридге Ҳисторй оф Иран, Волуме 4: Фром тҳе Араб Инвасион то тҳе Салжуқс. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1975 — 1–57-бет. ИСБН 978-0-521-20093-6.
- Моронй, Мичаэл Г.. Ирақ Афтер Тҳе Муслим Cонқуэст. Горгиас Пресс ЛЛC, 2005. ИСБН 978-1-59333-315-7. [сайт ишламайди]
- Босwортҳ, C. Э. (1987). "ĀЗĀḎБЕҲ Б. БĀНЕГĀН". Энcйcлопаэдиа Ираниcа, Вол. ИИИ, Фасc. 2. п. 177. ҳттп://www.ираниcаонлине.орг/артиcлес/азадбеҳ.