Azimut
Азимут (арабча: سمت смт — йўналиш, йўл, мўлжал; арабча: السمت ас-симт ёки арабча: السموت ас-самут — азимут [1], „Аз“ билан белгиланади) — олдиндан танланган йўналиш (масалан, шимол) ва берилган обект йўналиши ўртасида ўлчанадиган горизонтал бурчак. Азимут одатда танланган бошланғич йўналишдан соат мили йўналиши бўйича ўлчанади. Йўналиш бурчаги, румб ва бошқалар. ориэнтация бурчаклари азимутнинг махсус ҳолатларидир.
Концепция навигация, астрономия, муҳандислик, хариталаш, кончилик ва баллистика соҳасида қўлланади.
Азимутларни ҳисоблаш тизимлари
Доира азимут ҳар доим Н нуқтадан (шимол) Э нуқтага (шарқ), яъни соат миллари йўналиши бўйича 0 дан 360 ° гача ўлчанади. Азимутни думалоқ ҳисоб қайдномасида ёзишда унинг номи кўрсатилмайди:
Ярим доира ҳисоби билан азимут кузатувчининг меридианининг шимолий ёки жанубий қисмидан Э (шарқ) ёки W (ғарбий) томондан 0 ° дан 180 ° гача ўлчанади [2] . Ярим думалоқ ҳисоб билан ҳисоблаш йўналиши Э (шарқ) ёки W (ғарбий) кўрсатилади. Турли анъаналарда мусбат ёки манфий бурчакларни ҳисоблаш турли йўллар билан амалга оширилади: соат миллари йўналиши бўйича ёки соат милларига тескари .
Квадрант (чорак доира) ҳисоби билан азимут кузатувчи меридианининг шимолий ёки жанубий қисмидан Э (шарқ) ёки W (ғарб) га 0 ° дан 90 ° гача ўлчанади. Чорак доира ҳисобланганда, ҳисоблаш йўналиши НЕ (шимоли-шарқ), НW (шимоли-ғарбий), СЕ (жануби-шарқ), СW (жануби-ғарбий) кўрсатилади.
Шунингдек, думалоқ азимут тўлиқ ёки бутун деб аталади ва айлана бўлмаган (ярим доира ва чорак айлана) азимутдан фарқланади.
| Йўналиш | Думалоқ азимут | Ярим думалоқ азимут (соат милига тескари „+“) | Чорак думалоқ азимут |
| шимол | 0 ° ёки 360 ° | Н 0° ёки С ±180° | 0° дан |
| шимоли-шарқий | 45° | Э −45° ёки W +135° | СҲ. 45° |
| Шарқ | 90° | Ҳ ± 90° | СҲ ёки СЕ 90° |
| жануби-шарқий | 135° | Э −135° ёки Вт +45° | СЕ 45° |
| жануб | 180° | Н ±180° ёки С 0° | Н 0° |
| жануби-ғарбий | 225° | Б +135° ёки W −45° | СW 45° |
| ғарбий | 270° | W±90° | Шимоли ёки жануби-ғарбий қисми 90° |
| шимоли ғарбий | 315° | Э −135° ёки W +45° | Шимоли 45° |
Азимут турлари
Йўналтирилмаган ва йўналтирилган азимутлар мавжуд. Иккинчиси географик (ҳақиқий), магнит, тўғридан-тўғри ва тескари бўлинади.
Агар бошланғич йўналиш сифатида географик меридиан олинса, тўғри азимут дейилади; агар магнит меридиан бошланғич йўналиш сифатида қабул қилинса, магнит азимут деб аталади.
Мутлақ азимутлар
Мутлақ азимутлар мавҳум обектга (масалан, қутб) йўналишдан ўлчанади. Мутлақ азимутларга рулман ва румб киради. Ҳақиқий йўналишлар тик турган нуқта ва Ернинг географик ёки магнит қутблари (шимол ёки жануб) орқали ўтади. Қатъий соат йўналиши бўйича ўлчанади[3].
Магнит азимут Ам компас игнасининг шимолий йўналишидан обект йўналишига (хаёлий чизиқ) соат миллари йўналиши бўйича ўлчанадиган горизонтал физик бурчак. Магнит азимут компас ёрдамида аниқланади. Унинг қийматлари 0 ° дан 360 ° гача бўлиши мумкин. Магнит азимут ҳар доим тўғри [3].
Яна қаранг
- Компас
- Рулман
- Географик координаталар
- Кема курси
- Секстант
- Зенит
- Резекция (координаталарни аниқлаш)
Манбалар
- ↑ Баранов Х. К.. Арабско-русский словарь: Ок. 42 000 слов, М., 2001 — 372-бет. ИСБН 5-901278-01-1.
- ↑ „3. Мореходная астрономия“. 2019-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 29-сентябр.
- ↑ 3,0 3,1 Лахин А. Ф., Бызов Б. Е., Прищепа И. М.. Военная топография для курсантов учебных подразделений. Москва: Военное издательство Министерства обороны СССР, 1973 — 49—50-бет.