Azjur at-Turkiy sahifasining manbasini koʻrish

'''Azjur at-Turkiy''' ({{lang-ar|أزجور التركي}}) yoki '''Arxuz ibn Ulugʻ Tarxon at-Turkiy''' (أرخوز بن أولوغ طرخان التركي) – [[Abbosiylar xalifaligi|Abbosiylar xalifaligiga]] xizmat qilgan turkiy harbiy sarkarda. U 868-yilda Misr [[Noib|noibi]] lavozimini egallagan. Oʻsha yili [[Tuluniylar]] sulolasi [[Oʻrta asrlarda Misr|Misr]]ni oʻz tasarrufiga olishi arafasida mazkur lavozimni egallab turgan soʻnggi shaxs boʻlgan.

== Faoliyati ==
XV asr solnomachisi [[Ibn Tagʻribirdiy]]ning maʼlumotlariga koʻra, Azjur yoki Arxuz [[Bagʻdod]]da tugʻilgan. Otasining ismi Ulugʻ Tarxon boʻlib, ''[[Darxon|tarxon]]'' unvoni uning yuqori martabali turkiy shaxs ekanligidan dalolat beradi. Azjurning oʻzi vaqt oʻtib, Abbosiylar davlatining yetakchi ''[[amir]]laridan'' biriga aylangan<ref>{{harvnb|Gordon|2001|p=158}}; {{harvnb|Ibn Taghribirdi|1930|p=341}}</ref>. 867-yilda Misr noibi [[Muzahim ibn Xoqon]] uni mamlakatning xavfsizlik boshligʻi (''[[shurta]]'') lavozimiga tayinlagan{{sfn|Al-Kindi|1912|p=208}}.

Muzahim noibligi davrida Azjur [[Jobir ibn al-Volid]] qoʻzgʻolonini bostirishda koʻmaklashib, 867-yilning iyun oyida [[Giza]] hududida unga qarshi jang olib borgan. Biroq Misrda azaldan amalda boʻlgan marosimlar oʻrniga bir qator yangi marosim amaliyotlarini joriy etgach, tez orada atrofdagilarning noroziligiga sabab boʻlgan. Muzahim nihoyat 867-yil noyabrda Azjurni shurtadan boʻshatgan. Biroq Azjur oʻz taʼsirini saqlab qolgan. 868-yil yanvarda Muzahim vafot etgach, Azjur yana Muzahimning oʻgʻli va vorisi [[Ahmad ibn Muzahim ibn Xoqon|Ahmad]]ning xavfsizlik xizmati boshligʻi lavozimiga tayinlangan<ref>{{harvnb|Al-Kindi|1912|pp=209–11}}; {{harvnb|Kennedy|1998|p=85}}</ref>.

868-yil aprel oyida Ahmad vafot etgach, Azjurning oʻzi Misr noibi lavozimini egalladi. Oʻz boshqaruvi davrida Muzahim [[Fustat]]da qamoqqa olgan isyonchi Jobirni [[Iroq]]qa joʻnatgan. Shuningdek, [[Yuqori Misr]]da bosh koʻtargan [[Aliylar]] qoʻzgʻolonini ham bostirishga erishgan. Azjur 868-yil avgust yoki sentyabr oyigacha noib lavozimini egallab turgach, oʻrniga [[Ahmad ibn Tulun Abulabbos|Ahmad ibn Tulun]] tayinlangan{{sfn|Al-Kindi|1912|pp=210, 211-12}}. Ibn Tagʻribirdiyning taʼkidlashicha, Azjur Iroqqa qaytib kelib, [[xalifa]] qabulida boʻlgach, uning lashkarboshilaridan (''[[Qoid|quvvad]]'') biriga aylangan{{sfn|Ibn Taghribirdi|1930|p=342}}. [[Muhammad ibn Yusuf al-Kindiy|Al-Kindiy]] esa, aksincha, uning [[haj]] ziyoratini ado etish uchun Misrni tark etganini xabar qilgan{{sfn|Al-Kindi|1912|p=212}}.

== Manbalar ==
{{manbalar|colwidth=30em}}

== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{Gordon-The Breaking of a Thousand Swords}}
* {{cite book | title=Nujum al-zahira fi muluk Misr wa'l-Qahira, Volume II | last=Ibn Taghribirdi | first=Jamal al-Din Abu al-Mahasin Yusuf | author-link=Ibn Taghribirdi | year=1930 | publisher=Dar al-Kutub al-Misriyya | location=Cairo }}
* {{cite book | chapter = Egypt as a province in the Islamic caliphate, 641-868 | first = Hugh | last = Kennedy | author-link = Hugh N. Kennedy | title = Cambridge History of Egypt, Volume One: Islamic Egypt, 640–1517 | publisher = Cambridge University Press | editor-last = Petry | editor-first = Carl F. | location = Cambridge | year = 1998 | isbn = 0-521-47137-0 | pages = 62–85 | chapter-url = {{Gbook|y3FtXpB_tqMC|page=62|plainurl=y}} }}
* {{The Governors and Judges of Egypt}}

{{s-start}}
{{succession box|title=[[Islomiy Misr hukmdorlari roʻyxati|Misr noibi]]|before=[[Ahmad ibn Muzahim ibn Xoqon]]|after=[[Ahmad ibn Tulun Abulabbos|Ahmad ibn Tulun]]|years=868}}
{{s-end}}
{{Abbosiylar xalifaligi davri Misr noiblari|state=expanded}}

[[Turkum:9-asr harbiylari]]
[[Turkum:Bagʻdodlik kishilar]]
[[Turkum:Misrning 9-asrdagi Abbosiy noiblari]]