Ziyosfera

Koʻp tarmoqli texnik va iqtisodiy hamkorlik uchun Bengal koʻrfazi tashabbusi

(BIMSTECdan yoʻnaltirildi)
Эмблемаси
Эмблема:
Кўп тармоқли техник ва иқтисодий ҳамкорлик учун Бенгал кўрфази ташаббуси
Атамаси: Кўп тармоқли техник ва иқтисодий ҳамкорлик учун Бенгал кўрфази ташаббуси
Асл атамаси: инглизча: Бай оф Бенгал Инитиативе фор Мулти-Сеcторал Течниcал анд Эcономиc Cооператион
Расмий тили: инглизча
Аъзо мамлакатлар: Bangladesh bayrogʻi Бангладеш

Butan bayrogʻi Бутан Hindiston bayrogʻi Ҳиндистон Burma bayrogʻi Мянма Nepal bayrogʻi Непал Shri Lanka bayrogʻi Шри Ланка Tailand bayrogʻi Таиланд

Котибият: Дакка, Бангладеш[1]
Таҳкилот Бош котиби: Тензин Лекпҳелл

Butan bayrogʻi Бутан [2]

Раислик: Shri Lanka bayrogʻi Шри Ланка (2018-йил сентабрдан буён)[3]
Асос солинган: 6-июн, 1997-йил (29 йил аввал) (1997-06-06)
Майдони: 4,876,941
Аҳолиси: 1,723,388,648[4]
Зичлиги: 353.37
ЙИМ: УС$15.08 триллион[5]
ЙИМ: 2022-йил номинал-$4.64 триллион[5]
Веб Сайт: бимстеc.орг

Кўп тармоқли техник ва иқтисодий ҳамкорлик учун Бенгал кўрфази ташаббуси (КТТИҲБКТ; инглизча: БИМСТЕC) Жанубий Осиё ва Жануби-Шарқий Осиёнинг етти давлатидан иборат халқаро ташкилот бўлиб, ушбу ташкилот мамлакатларида умумий ҳисобда 1,73 миллиард киши истиқомат қилади. Умумий ялпи ички маҳсулоти 4,4 триллион АҚСҲ долларини ташкил этади (2022-йил)[6]. КТТИҲБКТ аъзо давлатлар — Бангладеш, Бутан, Ҳиндистон, Мянма, Непал, Шри-Ланка ва Таиланд[7] — Бенгал кўрфазига қарам давлатлар қаторига киради.

Ҳамкорликнинг ўн тўртта устувор сектори аниқланди ва ушбу секторларга эътибор қаратиш учун бир нечта КТТИҲБКТ марказлари ташкил этилди[8]. КТТИҲБКТда эркин савдо шартномаси музокаралари олиб борилмоқда (тахминан 2018-йил).

Раҳбарлик мамлакат номлари алифбо тартибида алмаштирилади. Доимий котибият Бангладешнинг Дакка шаҳрида жойлашган.

Тарихи

1997-йил 6-июнда Бангкокда БҲШТ-ИҲ (Бангладеш, Ҳиндистон, Шри-Ланка ва Таиланд иқтисодий ҳамкорлиги) номи остида янги субминтақавий гуруҳ ташкил этилди[9][10]. 1997-йил 22-декабрда Бангкокда бўлиб ўтган махсус вазирлар йиғилишига Мянма қўшилганидан сўнг, гуруҳ „БҲМШТ-ИҲ“ (Бангладеш, Ҳиндистон, Мянма, Шри-Ланка ва Таиланд Иқтисодий Ҳамкорлиги) деб ўзгартирилди. 1998-йилда Непал кузатувчига айланди. 2004-йил феврал ойида Непал ва Бутан тўлиқ аъзо бўлишди[11].

2004-йил 31-июлда бўлиб ўтган биринчи саммитда гуруҳ КТТИҲБКТ ёки „Кўп тармоқли техник ва иқтисодий ҳамкорлик учун Бенгал кўрфази ташаббуси“ деб ўзгартирилди[12].

Мақсад

Бенгал кўрфази қирғоқлари бўйлаб Жанубий Осиё ва Жануби-Шарқий Осиё мамлакатлари ўртасида технологик ва иқтисодий ҳамкорлик бўйича КТТИҲБКТнинг 16 та асосий сектори мавжуд.

  1. Савдо ва инвестициялар;
  2. Транспорт ва алоқа;
  3. Энергия;
  4. Туризм;
  5. Технология;
  6. Балиқчилик;
  7. Қишлоқ хўжалиги;
  8. Жамоат саломатлиги;
  9. Қашшоқликни юмшатиш;
  10. Терроризм ва трансмиллий жиноятчиликка қарши кураш;
  11. Атроф-муҳит ва табиий офатларни бошқариш;
  12. Одамлар ўртасидаги алоқа;
  13. Маданий ҳамкорлик;
  14. Иқлим ўзгариши[13].

2005-йилда Даккада бўлиб ўтган 8-Вазирлар йиғилишида 7 дан 13 гача секторлар қўшилган бўлса[14], 2008-йилда Ню Делида бўлиб ўтган 11-Вазирлар йиғилишида 14-сектор қўшилган[15].

Аъзо давлатлар ҳар бир сектор бўйича етакчи давлатлар сифатида белгиланган.

  • Таълим касбий ва техник соҳаларда ўқув ва илмий-тадқиқот воситалари билан таъминлаш учун бир-бирлари билан ҳамкорликни таъминлайди
  • Умумий манфаатларга эга бўлган иқтисодий, ижтимоий, техник ва илмий соҳаларда фаол ҳамкорлик ва ўзаро ёрдамни рағбатлантириш
  • Аъзо мамлакатларнинг ижтимоий-иқтисодий ўсишини оширишга ёрдам беради.

Доимий котибият

Даккадаги КТТИҲБКТ Доимий Котибияти 2014-йилда очилган ва Ҳиндистон унинг харажатларининг 32 фоизини ташкил қилади[16]. КТТИҲБКТнинг ҳозирги Бош котиби бутанлик элчи Тензин Лекпҳелл[17] ва собиқ Бош котиб бангладешлик М Шаҳидул Ислом эди. Биринчи Бош котиб шри-ланкалик Сумит Накандала эди[18].

Раислик

MaldivBangladeshButanNepalShri LankaHindistonMyanmarThaylandKambodjaLaosVetnamBruneyIndoneziyaMalayziyaFilippinSingapurAfg'onistanPokistanTurkmanistanEranOzarbayjonQozog'istonO'zbekistonQirg'izistonTojikistonXitoyRossiyaTurkiyaYaponiyaMongoliyaJanubiy KoreyaBahraynQuvaytUmmonQatarSaudiya ArabistoniBAASouth Asian Association for Regional CooperationKoʻp tarmoqli texnik va iqtisodiy hamkorlik uchun Bengal koʻrfazi tashabbusiMekong–Ganga CooperationJanubi-Sharqiy Osiyo davlatlari uyushmasiShanxay hamkorlik tashkilotiTurkiy davlatlar tashkilotiIqtisodiy hamkorlik tashkilotiGulf Cooperation CouncilOsiyo hamkorlik muloqoti
Турли Осиё минтақавий ташкилотлари о'ртасидаги муносабатларни ко'рсатувчи босиладиган эулер диаграмма в • д • э

КТТИҲБКТ раислик учун алифбо тартибидан фойдаланади. КТТИҲБКТ раислиги Бангладешдан (1997—1999) бошлаб алмашилди[19].

Аъзо давлатлар

Мамлакатлар Давлат раҳбари Ҳукумат раҳбари Бош ижрочи Аҳоли Номинал ЯИМ / миллиард АҚШ$[20] Жаҳон банки СААРC
 Бангладеш Абдул Ҳамид, Бангладеш Президенти Шеикҳ Ҳасина, Бангладеш Бош вазири Бош Вазир 169,356,251 396.543 Green tickЙ Green tickЙ
 Бутан Жигме Кҳесар Намгел Wангчук, Бутан қироли Лотай Цҳеринг, Бутан Бош вазири Бош Вазир 777,486 2.653 Green tickЙ Green tickЙ
 Ҳиндистон Дроупади Мурму, Ҳиндистон Президенти Нарендра Моди, Ҳиндистон Бош вазири Бош Вазир 1,407,563,842 3,534,743 Green tickЙ Green tickЙ
 Мянма Мйинт Све, Мянма президенти вазифасини бажарувчи Мин Аунг Хлаинг, Мянма Бош вазири Бош вазир 53,798,084 69.262 Green tickЙ Red XН
   Непал Бидҳя Деви Бҳандари, Непал Президенти Шер Баҳадур Деуба, Непал Бош вазири Бош Вазир 30,034,989 36.315 Green tickЙ Green tickЙ
 Шри Ланка Ранил Wиcкремесингҳе, Шри-Ланка Президенти Динеш Гунаwардена, Шри-Ланка Бош вазири Президент 21,773,441 81.934 Green tickЙ Green tickЙ
 Таиланд Важиралонгкорн (Рама Х), Таиланд қироли Прают Чан-о-ча, Таиланд Бош вазири Бош Вазир 71,601,103 522.012 Green tickЙ Red XН

Аъзо давлатлар раҳбарлари

Лидерлар давлат ёки ҳукумат бошлиқлари бўлиб, улар конституцияга кўра мамлакат ҳукуматининг бош ижрочи органи ҳисобланади.

КТТИҲБКТ устувор тармоқлари

Саъй-ҳаракатларга етакчилик қилиш учун тайинланган етакчи давлатлар билан 14 та устувор йўналиш белгиланди[21]: Ташкилот ҳамкорликнинг 15 та устувор йўналишига эга, жумладан:

  1. Савдо ва инвестициялар;
  2. Транспорт ва алоқа;
  3. Энергетика;
  4. Туризм;
  5. Технология;
  6. Балиқчилик;
  7. Қишлоқ хўжалиги;
  8. Соғлиқни сақлаш;
  9. Қашшоқликка қарши кураш;
  10. Терроризм ва трансмиллий жиноятчиликка қарши кураш;
  11. Атроф-муҳит ва табиий офатларни бошқариш;
  12. Одамлар ўртасидаги алоқа;
  13. Маданий ҳамкорлик;
  14. Иқлим ўзгариши;
  15. Мовий иқтисодиёт.
Устувор ҳудуд Етакчи мамлакат Марказ Изоҳлар
Транспорт ва алоқа Hindiston bayrogʻi Ҳиндистон
Туризм КТТИҲБКТ туризм ахборот маркази, Деҳли
Терроризмга қарши кураш ва трансмиллий жиноят Тўрт кичик гуруҳ: разведка алмашиш — Шри-Ланка (етакчи),
Террорни молиялаштириш — Таиланд,
Юридик — Мянма,
Ҳуқуқни муҳофаза қилиш ва гиёҳвандлик —  Мянма
Атроф-муҳит ва табиий офатларни бошқариш КТТИҲБКТ об-ҳаво ва иқлим маркази, Ноида
Энергия  Мянма КТТИҲБКТ энергия маркази, Бангалуру КТТИҲБКТ Грид Интерcоннеcтион Меморандуми 2014-йилда имзоланган[22][23].
Жамоат саломатлиги  Тҳаиланд Ҳиндистондаги КТТИҲБКТ анъанавий тиббиёт тармоғи
Қишлоқ хўжалиги  Мянма
Савдо ва инвестициялар  Бангладеш
Технология  Сри Ланка
Балиқчилик  Тҳаиланд
Одамлар ўртасидаги алоқа  Тҳаиланд
Қашшоқликни юмшатиш    Непал
Иқлим ўзгариши  Бангладеш
Маданий ҳамкорлик  Бҳутан Ҳиндистон томонидан 1200 ИТЕC стипендиялари

2022-йил 30-мартда бўлиб ўтган виртуал КТТИҲБКТ Коломбо саммитида ҳамкорлик тармоқлари сонини ноқулай 14 тадан бошқариладиган 7 тагача қисқартириш, қайта ташкил этиш ва реконструксия қилиш тўғрисида қарор қабул қилинди.

  1. Савдо, инвестициялар ва ривожланиш — Бангладеш;
  2. Атроф-муҳит ва иқлим ўзгариши — Бутан;
  3. Хавфсизлик ва энергия — Ҳиндистон;
  4. Қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқат хавфсизлиги — Мянма;
  5. Одамлар билан алоқа — Непал;
  6. Фан, технология ва инновациялар — Шри-Ланка;
  7. Уланиш — Таиланд[24].

КТТИҲБКТ эркин савдо шартномаси (КЕСҲДШ)

КТТИҲБКТ Эркин Савдо Ҳудуди Доимий Шартномаси (КЕСҲДШ; инглизча: БИФТАФА) барча аъзо давлатлар томонидан томонларга савдо ва инвестицияларни рағбатлантириш, КТТИҲБКТ мамлакатлари билан савдо қилиш ва уларга юқори даражада сармоя киритиш учун инвеститорларни жалб қилиш мақсадида имзоланган. Кейинчалик, товарлар ва хизматлар савдоси, инвестициялар, иқтисодий ҳамкорлик, савдони осонлаштириш ва кам ривожланган мамлакатларга техник ёрдам кўрсатиш соҳаларида музокаралар олиб бориш мақсадида доимий раис сифатида Таиландда "Савдо музокаралари қўмитаси" (СМҚ; инглизча: ТНC) тузилди. Товарлар савдоси бўйича музокаралар якунлангач, СМҚ хизматлар савдоси ва инвестициялар бўйича музокараларни давом эттиради[25].

2019-йил 7 ва 8-ноябр кунлари Ҳиндистоннинг Висакхапатнам шаҳрида биринчи КТТИҲБКТ портлар конклави саммити бўлиб ўтди[26]. Ушбу саммитнинг асосий мақсади денгиз ўзаро таъсирини кучайтириш, порт орқали уланиш ташаббуслари ва аъзо мамлакатлар ўртасида илғор тажриба алмашиш учун платформа яратишдир.

2022-йилда саммитда минтақавий ва ички алоқалар учун асос бўладиган транспорт алоқаси бош режаси декларацияси қабул қилинди.

Осиё тараққиёт банки (ОТБ) билан ҳамкорлик

Осиё тараққиёт банки (ОТБ) 2005-йилда 2014-йилда якунланган „КТТИҲБКТ Транспорт инфратузилмаси ва логистика тадқиқотлари“ (КТИЛТ) бўйича ҳамкор бўлади[27].

КТТИҲБКТ саммитлари

Ҳиндистоннинг Ню Дели шаҳридаги иккинчи саммит
Мянманинг Нейпидо шаҳрида учинчи саммит
Сон Сана Мезбон мамлакат Меҳмон шаҳар
1 2004-йил 31-июл  Таиланд Бангкок
2 2008-йил 13-ноябр  Ҳиндистон Ню Дели
3 2014-йил 4-март  Мянма Нейпидо[28]
4 2018-йил 30-31-август    Непал Катманду[29][30][31]
5 2022-йил 30-март  Шри Ланка Коломбо (Виртуал учрашув)[32]

Лойиҳалар

  • Соҳилда ташиш
  • Электр тармоқларини ўзаро боғлаш
  • Минтақавий офатлар мониторинги ва огоҳлантириш тизими
  • Йўл ва темир йўл — Шарққа уланиш лойиҳалари[33].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Непал унликелй то ҳост фоуртҳ 'Бимстеc' суммит тҳис еар“. Бусинесс Стандард Индиа (2016-йил 3-июн). Қаралди: 2016-йил 17-декабр.
  2. ↑ „Тензин Лекпҳелл бегинс жоурней ас БИМСТЕC Сеcретарй Генерал“. УНБ (2020-йил 6-ноябр). Қаралди: 2021-йил 19-январ.
  3. ↑ „БИМСТЕC суммит эндс wитҳ Оли пресентинг Катҳманду деcларатион“ (2018-йил 31-август). Қаралди: 2018-йил 31-август.
  4. ↑ „Wорлд Урбанизатион Проспеcц — Популатион Дивисион — Унитед Натионс“. ун.орг. 2015-йил 18-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 17-феврал.
  5. ↑ 5,0 5,1 „Репорт фор Селеcтед Cоунтриэс анд Субжеcц“. имф.орг.
  6. ↑ БИМСТЕC
  7. ↑ „Регионал эcономиc интегратион ин тҳе Бай оф Бенгал“ (2016-йил 25-феврал).
  8. ↑ „Энергй“ (эн-УС). бимстеc.орг. 2017-йил 6-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 6-декабр.
  9. ↑ Ҳаидар, Суҳасини. „БИМСТЕC а суннй проспеcт ин БРИCС суммит ат Гоа“ (эн-ИН). Тҳе Ҳинду (2016-йил 15-октябр). Қаралди: 2016-йил 16-октябр.
  10. ↑ „БРИCС Суммит 2016: БИМСТЕC мемберс ҳаве эcономиc оппортунитиэс то шаре, саид Нарендра Моди“. Тҳе Эcономиc Тимес. Қаралди: 2016-йил 16-октябр.
  11. ↑ „Бимстеc Мемберс ин 2021“.
  12. ↑ Сеэ фор а детаилед ҳисториcал аccоунт оф тҳе фоундинг анд эволутион оф БИСТ-ЭC анд БИМСТ-ЭC э.г.
  13. ↑ „БИМСТЕC Wоркинг Бодиэс“.
  14. ↑ „/5тҳ-бимстеc-суммит-ин-жануарй-дҳака-эмпҳасисес-эхпедитинг-cонсолидатинг-cооператион-1954785“.
  15. ↑ „даилй-упдатес/даилй-неwс-аналйсис/4тҳ-бимстеc-суммит-2018“.
  16. ↑ „Ареа оф cооператион“. 2017-йил 22-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-декабр.
  17. ↑ „/cатегорй/Бангладеш/тензин-лекпҳелл-бегинс-жоурней-ас-бимстеc-сеcретарй-генерал/60073“.
  18. ↑ „эн/натионал/неwс/1“.
  19. ↑ „Тҳирд БИМСТЕC Суммит Деcларатион“. Қаралди: 2014-йил 12-март.
  20. ↑ „Wорлд Эcономиc Оутлоок Датабасе, Оcтобер 2019“. ИМФ.орг. Интернатионал Монетарй Фунд (2019-йил 15-октябр). Қаралди: 2019-йил 3-сентябр.
  21. ↑ „БИМСТC сеcторс“. 2017-йил 29-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 31-август.
  22. ↑ „Индиа Cабинет Аппровес Сигнинг оф БИМСТЕC Поwер Грид Паcт | Неwс | Соутҳ Асиа Субрегионал Эcономиc Cооператион“ (эн-УС). www.сасеc.асиа. Қаралди: 2017-йил 6-декабр.
  23. ↑ „Непал то жоин БИМСТЕC Грид Интерcоннеcтион“ (эн). 2018-йил 25-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 6-декабр.
  24. ↑ „/ресеарч/бимстеc-суммит-2022-cонверсатионс/“.
  25. ↑ „Бимстеc cоммиттеэ муллс фреэ траде деал ин Дҳака“ (2018-йил 13-ноябр). 2019-йил 30-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 30-март.
  26. ↑ „Фирст БИМСТЕC Cонcлаве оф Порц, Вишакҳапатнам (Новембер 7-8, 2019)“.
  27. ↑ БИМСТЕC Транспорт Инфраструcтуре анд Логистиc Студй
  28. ↑ „БИМСТЕC Суммит“. Бай оф Бенгал Инитиативе фор Мулти-Сеcторал Течниcал анд Эcономиc Cооператион. 2017-йил 14-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 17-декабр.
  29. ↑ „Непал пропосес датес фор Бимстеc Суммит“. Бусинесс Стандард Индиа (2018-йил 5-июн). Қаралди: 2018-йил 1-июл.
  30. ↑ „4тҳ БИМСТЕC Суммит: Катҳманду Деcларатион адоптед бй Мембер Статес“ (2018-йил 31-август). Қаралди: 2018-йил 31-август.
  31. ↑ „/wп-cонтент/уплоадс/2018/08/Фоуртҳ-БИМСТЕC-Суммит-Деcларатион-финал.пдф“.
  32. ↑ „5тҳ БИМСТЕC Суммит, Сри Ланка (Марч 30, 2022)“. меа.гов.ин. Қаралди: 2022-йил 28-март.
  33. ↑ „бимстеc-бридге-то-соутҳ-асиа-анд-соутҳ-эаст-асиа“. 2022-йил 19-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-сентябр.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ko%CA%BBp_tarmoqli_texnik_va_iqtisodiy_hamkorlik_uchun_Bengal_ko%CA%BBrfazi_tashabbusi" dan olindi