БМТ Бош котиби — Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг бош маъмурий ходими.

БМТ Бош котиби
Сеcретарй-Генерал оф тҳе Унитед Натионс
Сеcрéтаире Гéнéрал дес Натионс Униэс
Сеcретарíа Генерал де лас Наcионес Унидас
أمين عام الأمم المتحدة
联合国秘书长
Генеральный секретарь ООН

Амалдаги лавозим эгаси
Антóнио Гутеррес
Қароргоҳ БМТ бош штаб-квартираси
Лавозим муддати 5 йил
Вебсайт ун.орг/сг

Бош котиб БМТ Хавфсизлик Кенгаши тавсиясига биноан БМТ Бош Ассамблеяси томонидан тайинланади. Хавфсизлик Кенгаши қарори олдидан одатда норасмий муҳокамалар ва бир қатор рейтинг овозлари ўтказилади. Бундан ташқари, Кенгашнинг беш доимий аъзосидан ҳар бири овоз беришда вето ҳуқуқидан фойдаланиши мумкин. Умумий қабул қилинган амалиётга кўра, Бош котиб Хавфсизлик Кенгашининг доимий аъзолари бўлган мамлакатлар вакиллари орасидан сайланмайди.

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош котиби беш йиллик муддатга сайланади ва янги муддатга қайта сайланиши мумкин. Бош котибнинг беш йиллик муддатлари сонига чеклов қўйилмаган бўлса-да, шу пайтгача ҳеч ким бу лавозимни икки мартадан ортиқ эгалламаган.

Бош котибнинг қароргоҳи — Туртле Байда жойлашган БМТ штаб-квартираси биноси[1].

Мажбуриятлари

Бош котиб Хавфсизлик Кенгаши эътиборига халқаро тинчлик ва хавфсизликни сақлашга таҳдид соладиган муаммолар тўғрисидаги маълумотларни тақдим этади. Бош котиб ҳеч қандай ҳукумат ёки ҳокимиятдан кўрсатмалар олмайди. У фақат БМТ олдида жавобгар.

Бош котиб БМТ Котибияти ходимларини Бош Ассамблея томонидан белгиланган қоидаларга мувофиқ тайинлайди.

Ваколат муддати ва сайлов жараёни

Бош котиб 5 йил муддатга сайланади. Номзодлар „ёпиқ эшиклар ортида“ фақат Хавфсизлик Кенгаши аъзолари томонидан кўриб чиқилади[2]. Хавфсизлик Кенгашининг доимий аъзолари ҳар қандай номзодга вето қўйиш ҳуқуқига эга. „Минтақавий тамойил“ деб аталадиган нарсанинг мавжудлиги маълум. Якуний қарор Бош Ассамблеяга тегишли бўлиб, у Бош котибни аккламация билан сайлайди[3].

Минтақавий мувозанат принсипи

Ҳокимиятни тортиб олишнинг олдини олиш учун дунёнинг турли минтақаларидан одамларни Бош котиб этиб тайинлаш керак[4][5]. Умумий қабул қилинган амалиётга кўра, Бош котиб лавозимини Хавфсизлик Кенгашининг доимий аъзоси бўлган давлат вакили эгалламаслиги керак. Минтақавий тамойилни белгиловчи ягона ҳужжат 1997-йилдаги Бош Ассамблея резолюциясидир. Ҳодисалар хронологиясидан хулоса қилиш мумкинки, принсип тўлиқ ҳурмат қилинмайди[6].

БМТнинг минтақавий гуруҳлари

БМТнинг минтақавий гуруҳи Бош котиблар Муддатлар сони
Ғарбий Европа ва бошқа мамлакатлар 4 5
Шарқий Европа гуруҳи 0 0
Лотин Америкаси ва Кариб денгизи гуруҳи 1 2
Осиё гуруҳи 2 3
Африка гуруҳи 2 3

БМТ Бош котиблари

Эслатма: 1945-йилнинг 25-апрелидан 26-июнига қадар бўлиб ўтган Сан-Франсиско конференсиясига кейинчалик Совет Иттифоқи фойдасига жосуслик қилганликда айбланган Алгер Хисс раислик қилди[7].

№ Фото Исм Давлат БМТнинг минтақавий гуруҳлари Муддатлар йиллари
— Гладwйн Жебб[8]
(1900—1996)
 Бирлашган Қироллик Ғарбий Европа 1945-йил 24-октабр — 1946-йил 1-феврал
1 Трйгве Лиэ[9][10]
(1896—1968)
Андоза:Cоунтрй дата Норвегия Ғарбий Европа 1946-йил 1-феврал — 1952-йил 10-ноябр
2 Даг Ҳаммарскжöлд[11][12]
(1905—1961)
Андоза:Cоунтрй дата Швеция Ғарбий Европа 1953-йил 10-апрел — 1961-йил 18-сентябр
3 У Тҳант[13]
(1909—1974)
Бирма Осиё 1961-йил 30-ноябр — 1971-йил 31-декабр
4 Курт Wалдҳеим[14]
(1918—2007)
Андоза:Cоунтрй дата Австрия Ғарбий Европа 1972-йил 1-январ — 1981-йил 31-декабр
5 Жавиэр Пéрез де Cуéллар[15]
(1920—2020)
Андоза:Cоунтрй дата Перу Жанубий Америка 1982-йил 1-январ — 1991-йил 31-декабр
6 Бутрос Бутрос-Ғолий[16]
(1922—2016)
 Миср Африка 1992-йил 1-январ — 1996-йил 31-декабр
7 Кофи Аннан[17]
(1938—2018)
Андоза:Cоунтрй дата Гана Африка 1997-йил 1-январ — 2006-йил 31-декабр
8 Пан Ги Мун[18]
(1944-йил туғилган)
 Жанубий Корея Осиё 2007-йил 1-январ — 2016-йил 31-декабр
9 Антóнио Гутеррес[19]
(1949-йил туғилган)
Андоза:Cоунтрй дата Португалия Ғарбий Европа 2017-йил 1-январ — амалдаги

Манбалар

  1. ↑ Телцч, Катҳлеэн. „Тоwн Ҳоусе Офферед то УН“, Тҳе Неw Ёрк Тимес, 15 Жулй 1972. Ретриэвед 27 Деcембер 2007.
  2. ↑ „Кофи Аннан: Жоб ат а Гланcе“. ПБС. Эдуcатионал Броадcастинг Cорпоратион (2002). 2016-йил 20-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 15-октябр.
  3. ↑ Аппоинтинг тҳе УН Сеcретарй-Генерал, Ресеарч Репорт. Неw Ёрк: Сеcуритй Cоунcил Репорт, Инc., 2015 — 4—5-бет.  „Архивированная копия“.
  4. ↑ Сенгупта, Сомини. „Сеcреcй Реигнс ас У.Н. Сеэкс а Неw Сеcретарй Генерал“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2016-йил 21-июл).
  5. ↑ „А Wелл-Реад Сеcретарй Генерал“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1981-йил 13-декабр). „Wитҳ а фигуративе пуфф оф wҳите смоке, тҳе Унитед Натионс Сеcуритй Cоунcил финаллй селеcтед а неw Сеcретарй Генерал – а сеасонед анд софт-спокен дипломат фром Перу, Жавиэр Перез де Cуэллар.“.
  6. ↑ „Леттер фром Могенс Лйккетофт то Алл Перманент Репресентативес анд Перманент Обсерверс то тҳе Унитед Натионс, 21 Жулй 2016“ (2016-йил 21-июл).
  7. ↑ „И вновь слышна большая ложь о Ялте“. ИноСМИ.ру (2005-йил 11-май). 2011-йил 14-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 15-октябр.
  8. ↑ Давид Стоут. „Лорд Гладwйн Ис Деад ат 96; Бритон Ҳелпед Фоунд тҳе У.Н. («Лорд Глэдвин скончался в возрасте 96 лет; англичанин, который помог основать ООН»)“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1996-йил 26-октябр).
  9. ↑ ООН: Трюгве Халвдан Ли (Норвегия)
  10. ↑ „Краткий исторический обзор о выборах Генеральных секретарей ООН“. УНА-УСА. 2007-йил 25-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 15-октябр.
  11. ↑ ООН: Даг Хаммаршёлд (Швесия)
  12. ↑ Линнер С. (2007). Даг Хаммаршёлд и кризис в Конго, 1960-61 (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-04-05 санасида архивланган). Страница 28. Университет Уппсала. (2008-07-22).
  13. ↑ ООН: У Тан (Мянма)
  14. ↑ ООН: Курт Валдхайм (Австрия)
  15. ↑ ООН: Хавер Перес де Куэляр (Перу)
  16. ↑ ООН: Бутрос Бутрос-Гали (Египет)
  17. ↑ ООН: Биография Кофи А. Аннана
  18. ↑ „Пан Ги Мун принял присягу, как следующий Генеральный секретарь ООН“.
  19. ↑ „В ООН выбрали нового генерального секретаря“. РБК.