Bajutsu sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Kozaemon_Hisamitsu_mounted_and_armored,_but_bareheaded,_on_his_galloping_steed.jpg|thumb|283x283px| Ot ustida jang qilayotgan yapon jangchisi]]
'''Bajutsu''' (yapon. „''ba''“- ot; „''jutsu''“- sanʼat) – yapon chavandozlik sanʼati, Yaponiyaning jangovar ixtisoslashuvlaridan biri. Bajutsu ot minishni oʻrganish, otda jang qilish, balandlikdan sakrash va baʼzan otlarga gʻamxoʻrlik qilishni oʻz ichiga oladi. Bu sanʼat Moʻgʻulistonda paydo boʻlgan va u yerda jangchilar ajoyib chavandozlar hisoblangan. [[Yaponiya|Yaponiyada]] otlar eramizning 5-6-asrlarida mashhurlikka erishdi. Boy samuray urugʻlari otxonalarni koʻpaytirishgan, har bir qabila otlarni boshqarishning oʻziga xos usullari va sirlariga ega edi boʻlgan.

== Tarix ==
Uning kelib chiqishi otda oʻq otish (''yabusame'') bilan chambarchas bogʻliq boʻlsa-da, bajutsu alohida-alohida jang sanʼati hisoblanadi. Ogasawara, Otsubo va Hachijo kabi bir qator anʼanaviy maktablar mavjud. Ushbu sanʼat eramizning 7-asrida [[imperator Tenji]] davrida paydo boʻlgan, ammo 12-asrda keng koʻlamli otliq urushlar keng tarqalgani sababli aynan shu davrlarda ommalashgan. Biroq, Yaponiyada otlarning qiyosiy tanqisligi bajutsu har doim yuqori martabali [[samuraylar]] bilan cheklangan elita sanʼat ekanligini anglatardi. Shunga qaramay, koʻpgina zamonaviy tarixchilar janglarda piyoda askarlarning sonini eʼtiborsiz qoldirishgan va qoʻshinlar hajmini faqat otliqlar soni bilan bogʻlashgan.

1600-yildan boshlab [[Tokugava|Tokugava davrining]] qiyosiy tinchligi bajutsu harbiy amaliyotining pasayishiga olib keldi va u koʻproq tantanali rolga aylandi. Haqiqatan ham Tokugava Tsunayoshi davrida chavandozlik amaliyoti faol ravishda toʻxtatildi. 20-asr boshlariga kelib bajutsu boʻyicha 20 dan ortiq maktablar mavjud edi. 1946 yilga kelib [[Tokio|Tokioda]] uni zamonaviy sport turi sifatida targʻib qilish maqsadida Yaponiya Bajutsu federatsiyasi tuzildi.

== Texnikalar ==
Bu sanʼat chavandozlik va otliq qilichbozlik mahoratini talab qilish bilan bir qatorda, otlarni parvarish qilish va u haqidagi taʼlimotlarni ham oʻz ichiga olgan.<ref>Durbin, W: ''The Fighting Arts of the Samurai: a Warrior’s Combat Handbook'' in ''Black Belt Magazine'' March 1990 Vol. 28, No. 3 ISSN 0277-3066</ref> Otlar tasodifiy zarbalarga eʼtibor bermaslikka va chavandozning uzangi bilan tepishiga imkon berish uchun oxirgi soniyada orqaga burilib, oldinga bosishga oʻrgatilgan.<ref name="Lowry">Lowry, d; ''The Karate Way: Discovering the Spirit of Practice'' Shambhala Publications, 2009 p55</ref> Ushbu uzangilar (''shitanaga abumi'') chavandozning egardan osongina turishi va otishini taʼminlash uchun moʻljallangan.<ref name="Friday">[[Karl Friday|Friday, Karl]]; ''Samurai, warfare and the state in early medieval Japan'' Psychology Press, 2004 p96-101</ref> Otliqlarning zarbalari 14-asrning oxirlarida otda nayza otish texnikasining rivojlanishi tufayli, ilgari hukmron boʻlgan kamondan otish uslublarini sekin asta siqib chiqargan.<ref>Turnbull, Stephen; ''War in Japan 1467-1615''Osprey Publishing, 2002 p16</ref> Bular XVI asrning oʻrtalari va oxirlarigacha ushbu taktikani joriy etgan Takeda klanida katta samara koʻrsatgan, ammo Nagashino jangidan keyin faqat piyoda manyovrlari bilan birgalikda ishlatilgan.<ref name="Turnbull2002">{{Kitob manbasi|last=Stephen Turnbull|title=War in Japan 1467-1615|url=https://books.google.com/books?id=tYnqTBN19TYC&pg=PA18|accessdate=15 June 2012|date=19 August 2002|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-480-1|pages=18–20}}</ref>

{{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}