Oltin toʻp
Олтин тўп (франсузча: Баллон д'Ор) — 1956-йилдан бери Франсиянинг Франcе Фоотбалл янгиликлар журнали томонидан тақдим этилаётган йиллик футбол мукофоти. 2010- ва 2015-йиллар оралиғида ФИФА билан келишувга кўра, мукофот вақтинча ФИФА томонидан йилнинг энг яхши футболчиси (1991-йилда ташкил этилган) билан бирлаштирилди ва ФИФА Олтин тўп номи билан танилди. Бу ҳамкорлик 2016-йилда якунига етди ва мукофот „Олтин тўп“га қайтарилди, ФИФА ҳам ўзининг алоҳида йиллик мукофоти „Энг яхши ФИФА эркак футболчиси“ га қайтди. ФИФАнинг қўшма „Олтин тўп“ совриндорлари ҳар икки мукофот ташкилоти томонидан ҳам ғолиб деб ҳисобланади[1][2].
|
Баллон д'Ор тропҳй | |
| Тақдимловчи | Франcе Фоотбалл |
|---|---|
| Та'сис этилган санаси | 18-декабр, 1956-йил |
| Ташкиловчи | Франcе Фоотбалл |
| Расмий вебсайт | франcефоотбалл.фр |
| Энг кўп мукофотлар | Лионел Месси (8 та мукофот) |
| Энг Кўп номинациялар | Cристиано Роналдо (18 та номинация) |
Спорт ёзувчилари Габриэл Хано ва Жак Ферранлар томонидан ишлаб чиқилган „Олтин тўп“ мукофоти 1956-йилдан 2006-йилгача футбол журналистлари томонидан ўтказилган овоз бериш натижаларига кўра ўтган йил давомида энг яхши ўйин кўрсатган деб топилган эркак футболчига бериларди[3]. 2007-йилдан кейин терма жамоалар мураббийлари ва сардорларига ҳам овоз бериш ҳуқуқи берилди[3]. Дастлаб, у фақат Европалик футболчиларга топширилган ва "Европада йилнинг энг яхши футболчиси" мукофоти сифатида танилган. 1995-йилда „Олтин тўп“ Европа клубларида фаолият юритаётган, келиб чиқиши ҳар қандай давлатдан бўлган барча футболчиларни қамраб олиш учун кенгайтирилади[4][5]. Мукофот 2007-йилда глобал мукофотга айланди, унга кўра бутун дунёдаги барча профессионал футболчилар иштирок этишлари мумкин эди[6].
Тарих
Англиялик Станлей Маттҳеwс „Олтин тўп“нинг илк ғолиби бўлади.[7] 2007-йилгача бу мукофот одатда инглиз тилида ва кўплаб халқаро оммавий ахборот воситаларида континентал Европанинг энг яхши футболчиси мукофоти сифатида танилган. 2007-йилдан кейин ҳам у ФИФАнинг Жаҳон ўйинчиси мукофоти билан бирлаштирилгунга қадар, келиб чиқиши Европа мукофоти бўлгани учун одатда шу ном билан танилган ва шу ном билан аталган.[8][9][10][11] Либериялик Георге Wеаҳ, ягона африкалик совриндор, 1995-йилда мукофотни қўлга киритган биринчи европалик бўлмаган киши бўлди, яъни танлов қоидалари биринчи марта ўзгартирилган йили бу ҳодиса содир бўлди.[5] Бразилиялик Роналдо икки йилдан сўнг, мукофотнинг биринчи Жанубий Америкалик ғолибига айланди.[5] 2007-йилда барча қитъалардаги ўйинчиларни ўз ичига олган иккинчи қоида ўзгариши янги ғолибларни келтирмади, чунки ўшандан бери барча ғолиблар ўзларининг ғалабалари давомида фақат Европада фаолиятда бўлишди.
Лионел Месси бу совринни рекорд 8 марта қўлга киритган бўлса, уни 5 марта қўлга киритган Cристиано Роналдо бу борада иккинчи ўринда. Уч нафар футболчилар бу совринни уч мартадан қўлга киритишган: Жоҳан Cруйфф, Мичел Платини ва Марко ван Бастен. Ҳар бири (давлат сифатида) еттитадаб совринга эга бўлган ҳолда, энг кўп „Олтин тўп“ни Голландиялик, Германиялик, Аргентиналик ва Португалиялик футболчилар қўлга киритишган. Германия (1972, 1981-йилларда) ва Голландия (1988-йилда) футболчилари бир давлатдан бўла туриб бир йил ичида учта юқори ўринни эгаллаган ягона ўйинчилар бўлишади. Германия (1972) ва айниқса Италия клублари (1988-1990) ҳам юқоридаги каби муваффақиятга эришадилар, шу жумладан икки йил (1988, 1989) кучли учлик ноёб рекорд тариқасида фақат "Милан" ўйинчиларидан ташкил топган эди. 2009-2012 ва 2015-2016-йилларда Испания клублари олдин кузатилмаган мутлоқ устунликка эришишади. "Барселона" (2010) эса учта энг яхши ўйинчига эга иккинчи клуб (Миландан кейинги) бўлади. Иккита испан клуби, „Барселона“ ва "Реал Мадрид" ҳам энг кўп ғолибларни қўлга киритиш бўйича мос равишда ўн икки ва ўн бир ғалаба билан клублар рейтингида етакчилик қилишмоқда.[12]
2010- ва 2015-йиллар оралиғида (ушбу йиллар ҳам киради) мукофот ўзига ўхшаш „ФИФА Жаҳоннинг энг яхши ўйинчиси“ мукофоти билан бирлаштирилади ва „ФИФА Олтин тўп“ га айланади. Шундан сўнг эса, ФИФА ва Франcе Фоотбалл нашри бирлашиш ҳақидаги шартномани тўхтатишади.[13] 2011-йилдан кейин, УЭФА Европанинг энг яхши футболчиси учун „Олтин тўп“ анъанасини сақлаб қолиш мақсадида „УЭФА Европанинг энг яхши футболчиси мукофоти“ни яратади.
Саккиз нафар футболчи (Бобби Чарлтон, Франз Беcкенбауэр, Герд Мюллер, Паоло Росси, Зинедин Зидан, Ривалдо, Роналдинҳо ва Кака) ўз фаолиятлари давомида ФИФА Жаҳон чемпионати, Европа кубоги / УЭФА Чемпионлар Лигаси ва „Олтин тўп“ни қўлга киритишган.[14]
Мукофот сўнгги ўн йилликларда ҳужумкор ўйинчилар фойдасига қарама-қаршиликни кўрсатади.[3] Вақт ўтиши билан мукофот лига ва клубларнинг янада эксклюзив (чекланган лига ва клубларга) тўпламига ўтади.[3] 1995-йилгача 10 та лига Олтин тўпни ғолиблар билан таъминлаб келган бўлса, 1995-йилдан буён фақатгина Англия, Франсия, Германия, Италия ва Испания мукофотни ғолиблар билан таъминламоқда.[3] Испания Ла Лигаси энг кўп „Олтин тўп“ соҳибларига эга.[3] „Барселона“ ва „Реал Мадрид“ 1995-йилдан бери „Олтин тўп“ни энг кўп ғолиблар билан таъминламоқда.[3]
2020-йилда Франcе Фоотбаллнинг эгаси ҳисобланган Л'Éқуипе гуруҳи бутун дунё бўйлаб футбол клубларининг мавсумларини қисқартирган CОВИД-19 пандемияси туфайли ушбу йил учун мукофот берилмаслигига қарор қилади.[15]
Ғолиблар
| ‡ | Бу „Олтин тўп“ни қўлга киритган ўйинчи ўша йили ФИФАнинг „Йилнинг энг яхши ўйинчиси“ совринини ёки ФИФАнинг энг яхши эркак футболчиси мукофоти ни ҳам қўлга киритганини кўрсатади(1991-2009 йилларда ва 2016-йилдан буён мавжуд) |

Ўйинчилар бўйича ғалабалар



Эслатма: Бир марталик ғолиблар, агар улар бошқа йил ичида иккинчи ёки учинчи ўринларни эгаллаган бўлсаларгина ушбу жадвалга киритилган.
Мамлакатлар бўйича ғалабалар


| Мамлакат | Ўйинчи | Ғалабалар сони |
|---|---|---|
| 1 | 7 | |
| 3 | 7 | |
| 3 | 7 | |
| 5 | 7 | |
| 4 | 6 | |
| 5 | 5 | |
| 4 | 5 | |
| 4 | 5 | |
| 3 | 3 | |
| 2 | 3 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 |
Клублар бўйича ғалабалар
| Клуб номи | Ўйинчилар сони | Ғалабалар сони |
|---|---|---|
| 6 | 12 | |
| 7 | 11 | |
| 6 | 8 | |
| 6 | 8 | |
| 3 | 5 | |
| 4 | 4 | |
| 2 | 2 | |
| 2 | 2 | |
| 1 | 2 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 | |
| 1 | 1 |
Қўшимча мукофотлар
"Супер Олтин тўп" номи остидаги фахрий мукофот 1989-йилда Франcе Фоотбалл нинг овоз бериш босқичида Жоҳан Cруйфф ва Мичел Платинини ортда қолдирган Алфредо Ди Стефанога берилди.[16]
Орадан ўн йил ўтгач, Франcе Фоотбалл нашри ўзининг собиқ „Олтин тўп“ эгалари билан маслаҳатлашганидан сўнг Пелени Асрнинг энг яхши футболчиси деб танлади. Олдинги 34 нафар ғолиблар орасида 30 нафари овоз берган, Станлей Маттҳеwс, Омар Сивори ва Георге Бест бетараф қолган, Лев Яшин эса вафот этган. Ҳар бир сайловчига беш баллгача бўлган бешта овоз берилди; аммо, Ди Стефано фақат биринчи ўринни танлади, Платини биринчи ва иккинчи ўринларни ва Георге Wеаҳ бешинчи ўрин учун икки футболчи танлади. Пеле 17 нафар сайловчи томонидан энг яхши деб топилди ва иккинчи ўринни эгаллаган Диэго Марадона тўплаган баллар сонидан деярли икки баравар кўп балл олди.[17]
| Ўйинчи | Баллар | 1- | 2- | 3- | 4- | 5- |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 122 | 17 | 5 | 4 | 2 | 1 | |
| 65 | 3 | 6 | 5 | 5 | 1 | |
| 62 | 1 | 4 | 7 | 9 | 2 | |
| 44 | 4 | 3 | 3 | 1 | 1 | |
| 40 | 1 | 5 | 1 | 3 | 6 |
2016-йилда „Олтин тўп“нинг 60-йиллиги муносабати билан Франcе Фоотбалл нашри 1995-йилгача тақдим этилган мукофотларнинг қайта баҳосини эълон қилди, ўшангача бу совринни фақат европалик футболчилар қўлга киритиш ҳуқуқига эга эди. Бу вақт оралиғида тақдим этилган 39 та „Олтин тўп“дан 12 таси Жанубий Америкалик футболчиларга топширилган бўлар эди. Пеле ва Диэго Марадонадан ташқари, Гарринча, Марио Кемпес ва Ромарио ретроспектив тарзда муносиб ғолиб деб топилди. Бироқ, асл қабул қилувчилар ўзгаришсиз қолади.
Марадона ва Пеле ҳам мос равишда 1995- ва 2013- йилларда футболдаги хизматлари учун фахрий „Олтин тўп“ни олишган.[18][19]
| Йил | Ғолиб | Алтернатив |
|---|---|---|
| 1958 | ||
| 1959 | ||
| 1960 | ||
| 1961 | ||
| 1962 | ||
| 1963 | ||
| 1964 | ||
| 1970 | ||
| 1978 | ||
| 1986 | ||
| 1990 | ||
| 1994 |
1978-йилда Франcе Фоотбалл о'ша йили "Жанубий Америкада йилнинг энг яхши футболчиси" соврини ҳақида мақола чоп этди. Мақолада Жанубий Американинг Юлдузлар жамоаси ва Европанинг Юлдузлар жамоаси о'ртасидаги о'йин фараз қилинган эди. Ушбу жамоаларни тузишда, о'йинчиларнинг мукофотлар рейтингидаги о'рнига қаралган.
| Дарвозабон | Ҳимоячилар | Ярим ҳимоячилар | Ҳужумчилар |
|---|---|---|---|
2021-йилда Франcе Фоотбалл "Йилнинг энг яхши то'пурари" мукофотини яратди. Ушбу мукофот лигада 41 та гол уриб рекорд мавсум о'тказган Роберт Левандовскига берилди.[20]
Олтин тўп орзулар жамоаси
Манбалар
- ↑ ҳттпс://www.cамбридге.орг/cоре/жоурналс/перспеcтивес-он-политиcс/артиcле/абс/месси-роналдо-анд-тҳе-политиcс-оф-cелебритй-элеcтионс-вотинг-фор-тҳе-бест-соccер-плаер-ин-тҳе-wорлд/36CБ5CБ44Д4C06866305408163А49290
- ↑ ҳттпс://www.спортбибле.cом/фоотбалл/баллон-дор-вотес-лионел-месси-cристиано-роналдо-665271-20230302?соурcе=фаcебоок&фбcлид=ИwАР3ЛИ1жГмПСн6т7cеИМ-қл4о5эВ5меCТБ5дcбвПМеТАрҲАГЖнДҲлИузПР_Й
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:0 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:1 - ↑ 5,0 5,1 5,2 Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:2 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:3 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:4 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:5 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:6 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:7 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:8 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:9 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:10 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:11 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:12 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:13 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:14 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:15 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:16 - ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намед:17
Ҳаволалар
- „Эуропеан Фоотбаллер оф тҳе Еар ("Баллон д'Ор")“. Реc.Спорт.Соccер Статистиcс Фоундатион (2008-йил 9-октябр). Қаралди: 2008-йил 5-декабр.
- "Ла листе cомплêте дес лаурéац ду Баллон д'ор, де 1956 à нос жоурс". Франcе Фоотбалл. ҳттп://www.франcефоотбалл.фр/баллон-д-ор/палмарес/. Қаралди: 24 Марч 2015.Олтин тўп]]