Balx jangi (1602) sahifasining manbasini koʻrish

{{Urush bilgiqutisi|conflict=Balx jangi (1602)|sana=1602-yil iyun|yer=Balx (Shimoliy Afg‘oniston)|natija=Buxoro xoni ashtarxoniy Boqi Muhammad boshchiligidagi o‘zbek qo‘shini g‘alabasi|tomon1=Safaviylar davlati|tomon2=Buxoro xonligi|kuch1=Safaviylar davlati
<br/>120 ming nafar jangchilar<ref name=autogenerated1>{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/frametext10.htm |title=МАЛИК ШАХ-ХУСАЙН СИСТАНИ->ХРОНИКА ВОСКРЕШЕНИЯ ЦАРЕЙ->ПУБЛИКАЦИЯ 2000 Г. ЧАСТЬ 10|access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124527/http://www.vostlit.info/Texts/rus16/Sistani/frametext10.htm |deadlink=no }}</ref>
<br />10 ming nafar oʻqchilar
<br />300 ta toʻp|kuch2=Buxoro xonligi
<br />80 ming nafar jangchilar<ref name=autogenerated1 />|qomondon1=shoh Abbos I|qomondon2=Boqi Muhammadxon|qurbon1=nomaʼlum|qurbon2=nomaʼlum}}'''[[Balx]] jangi (1602)''' — [[1602]]-yil iyunda [[ashtarxoniy]] [[Boqi Muhammadxon]] boshliq [[Buxoro xonligi]] qoʻshin bilan shoh [[Abbos I]] boshchiligidagi [[Safaviylar davlati]] qoʻshini oʻrtasida boʻlgan jang.

== Jangning borishi ==
[[1601]]-yilda [[shayboniylar]] sulolasi hukmronligi barham topgandan soʻng [[Movarounnahr|Movarounnahrda]] beqaror siyosiy vaziyat vujudga keldi. Safaviylar davlati shohi Abbos I bundan foydalanishga qaror qiladi. 1602-yil aprelda u qoʻshini bilan Buxoro xonligiga qarashli Amudaryoning janubidagi hududlarni (hozirgi [[Afgʻoniston|Shimoliy Afgʻoniston]]) egallashga kirishadi. U 300 ta [[toʻp]] qurollangan 120 minglik qoʻshin bilan bostirib kiradi. Abbos I Boqi Muhammadxonning 80 minglik qoʻshinini magʻlub etib, Balxni bosib olishni rejalashtirgandi. Ammo u Boqi Muhammadxondan magʻlubiyatga uchrab, Balxni egallay olmadi. Iyun oyida boʻlib oʻtgan jang safaviyar qoʻshinining ortga chekinishi bilan yakunlanadi.
<blockquote class="ts-quote">
Dinsiz qorayi xalqining qirgʻin qilinganligi haqidagi xabar Eron hukmdori shoh Abbosga yetib borgach, shaxsan oʻzi son-sanoqsiz qoʻshinlari bilan [[Marv]], [[Andxud]] va [[Shibirgʻon|Shibirgʻondan]] oʻtib, bu hududlarning qal’a va shaharlariga eʼtibor bermay, Aqcha hududiga kiriadi. Bu hodisa [[Vali Muhammadxon]] akasiga xabar berdi. Ushbu qoʻrqmas hukmdor [[Turon]] qoʻshinlarini safarbar qilishga eʼtiborini qaratmay, buyuradi: „Qoʻl ostimizdagi baxtli aʼyonlarimiz boʻlgan har bir kishi bizga ergashsin!“ Va oʻsha kuni bir necha kishilar bilan gʻayrioddiy tezlikda Islom gumbazi (Balx) tomon yoʻl oldi. Ikki kun ichida [[Jayxun]] qirgʻoqlariga yetib borgan xon: „<nowiki/>[[Qizilboshlilar|Qizilbosh]] xalqi musulmonlar hududiga kirib, ularni egallab oldi. Eʼtiqodimiz rost boʻlsa, bu qonxoʻr daryodan eson-omon oʻtamiz, agar haqiqat oʻsha xalq tarafida boʻlsa, oʻlim timsohining oʻljasiga aylanamiz“. Buni aytib, xon kemasiz va qayiqsiz oʻzini daryo suviga tashladi. Xonni oʻrab olgan qoʻshin buni koʻrib, xudoga umid bogʻlab, oʻzlarini ham daryoga tashladilar va [[Paygʻambar|paygʻambarlik]] iymonining marhamati bilan bu xavfli daryodan shunday (yaxshi) oʻtdilarki, hech kimning [[Uzangi|uzangilari]] ham hoʻl boʻlmadi. Ha, kimda [[Muhammad]] iymonining barcha ustunligini ifodalashga soʻz kuchi yetadi?

U razil qizilboshlarning boshiga, koʻzlariga chang bulutlarini koʻtardi, natijada dunyo qorongʻilashdi. [[Shayx]] dushmanga qarshi hujum qilishni islom lashkariga buyurdi. Qoʻllariga qon toʻkilayotgan qilichlarni olib, oʻzbeklar qizilboshlarni shunday urishdiki, hech kim tirik qolmadi<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus11/Munschi_Yusuf/frametext1.htm |title=МУХАММЕД ЮСУФ МУНШИ->МУКИМ-ХАНСКАЯ ИСТОРИЯ. ЧАСТЬ 1|access-date=2022-07-25 |archive-date=2022-07-25  |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427083137/http://www.vostlit.info/Texts/rus11/Munschi_Yusuf/frametext1.htm |deadlink=no }}</ref>.<div class="ts-source">— [[Muhammad Yusuf Munshiy]] „<nowiki/>[[Tarixi Muqimxoniy]]<nowiki/>“</div></blockquote>

== Jang yakuni ==
Safaviylar davlati qoʻshini magʻlubiyati Buxoro xonligining janubiy viloyatlarini bosib olishini toʻxtatdi. Bu gʻalabada hamda [[Movarounnahr]] mustaqilligini saqlab qolishda [[Boqi Muhammadxon|Boqi Muhammadxonning]] xizmatlari katta boʻldi<ref name="Audrey Burton">{{harvnb|Audrey Burton|1997|p=116-117}}</ref>

== Manbalar ==
{{manbalar}}
== Adabiyotlar ==
{{refbegin}}
* {{kitob manbasi |title= The Bukharans: A Dynastic, Diplomatic, and Commercial History, 1550-1702 |publisher=Curzon |date=1997|pages=667 |url=https://books.google.co.uz/books/about/The_Bukharans.html?id=h7uCtQAACAAJ&redir_esc=y |language=ingliz tilida |author=Audrey Burton|ref=Audrey Burton}}

[[Turkum:Markaziy Osiyo tarixi]]
[[Turkum:Buxoro xonligi qatnashgan janglar]]
[[Turkum:Ashtarxoniylar]]
[[Turkum:Safaviylarning harbiy tarixi]]
[[Turkum:Safaviylar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston tarixi]]