Barundi sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Karuzi_Burundi_goats.jpg|thumb| Burundi choʻponlari]]
'''Rundi''' (oʻzini Burundi, Varundi deb ataydi) — Afrika xalqi, [[Burundi]] Respublikasining asosiy aholisi. Ruanda xalqiga eng yaqin. Umumiy soni taxminan 7 million kishi (2000-yilgi maʼlumotlar) (Kurpatov 2000: 210).

== Til tavsifi ==
Ular kirundi tilida gaplashadi ([[Bantu tillari|Bantu guruhi]]), aholining aksariyati ikki tilli, ikkinchi til fransuz tili. Lotin alifbosiga asoslangan yozuv ishlatiladi (Karpushina 1965: 110).

== Dini ==
Aholining yarmidan koʻpi xristianlar (60 % katoliklar, 10 % ga yaqini protestantlar). Aholining deyarli uchdan bir qismi anʼanaviy eʼtiqodlarga — mahalliy avtoxton kultlarga, [[Animizm|animizmni]] oʻz ichiga olgan marosimlarga — koʻp sonli ruhlarga ishonishga, mana — qiyofasiz gʻayritabiiy kuchlarga ishonadi (Karpushina 1965: 126); pigmeylar orasida tabiat kuchlariga sigʻinish keng tarqalgan. Rundilarning kichik bir qismi sunniy musulmonlardir.

== Tarqalishi ==
[[Fayl:Batwa_women_in_Burundi.jpg|left|thumb|230x230px| ''[[Burundi|Burundilik]] Batva ayollari, [[2007|2007-yil]]'']]
XIX-asrda rundilarning mustaqil Burundi qirolligi mavjud boʻlib, u XX-asrda Germaniyaga, keyinroq Belgiyaga oʻtgan. Hozirda rundilar, asosan, Burundida yashaydilar; [[Kongo Demokratik Respublikasi]], [[Uganda]], [[Ruanda]] va [[Tanzaniya|Tanzaniyada]] mavsumiy ish bor. Bu tutsilar va xutular — Rundining ijtimoiy-etnik guruhlari oʻrtasidagi tarixiy toʻqnashuvlar bilan bogʻliq. Toʻqnashuvlar asta-sekin keskin harbiy-siyosiy toʻqnashuvlarga aylandi. Hutularning katta qismi doimiy taʼqiblar va kamsitishlar natijasida soʻnggi oʻn yilliklarda Burundidan Ruandaga qochib ketishgan. Burundidagi rundilar soni (2000-yil maʼlumotlariga koʻra) 4 million 530 ming, KDRda — 1 million 500 ming, Ugandada — 550 ming, Ruandada — 350 ming kishi (Kurpatov 2000: 210).

== Asosiy mashgʻulotlari ==

* chorvachilik (aholining taxminan 15 % tutsilar);
* dehqonchilik (aholining taxminan 85 % xutular);
* ovchilik va yigʻim-terim (0,75 % — Tva pigmeylari) (Karpushina 1965: 98).

== Turmushi ==
[[Fayl:Children_in_Bujumbura.jpg|right|thumb|200x200px| Burundi bolalari]]
Xutularning anʼanaviy turar joyi — tomlari konussimon somonli dumaloq kulbalar, tutsilarda „asalari uyasi shaklidagi“ toʻqilgan kulbalar (xa uylariga oʻxshash), tvalarda shox va oʻtlardan yasalgan kichik kulbalar mavjud. Uylar tarqoq joylashadi.

Anʼanaviy taom — bu boʻtqalar, obiyovgʻon, xom va pishirilgan banan, baliq, banan pivosi (Olderogge, Potexin 1954: 205).

== Madaniyati ==

* qizil va qora bezaklar bilan boʻyra toʻqish;
* toʻq sariq-qizil-qora bezakli gilam toʻqish;
* sopol mahsulotlari ishlab chiqarish;
* mayda munchoq va suyakdan bezaklar yasash.

Rundilarda juda koʻp balladalar, oʻziga xos musiqa va raqslar mavjud (Karpushina 1965: 107).

== Adabiyotlar ==

** Olderogge D. A., [[:ru:Потехин,_Иван_Изосимович|Potexin I. I.]] Narodi Afriki./ gl. red. Smirnov S. R.  — M.: Izd-vo Akademii Nauk SSSR, 1954. — S. 205—207.
** Kurpatov S. K. Rundi // [[:ru:Народы_и_религии_мира|Narodi i religii mira]]. / gl. red. [[:ru:В._А._Тишков|V. A. Tishkov]]; redkol.: Artemova O. Yu., Artyunov S. A., Kojanskiy A. N.  — M. : [[:ru:Большая_Российская_энциклопедия_(издательство)|Bolshaya rossiyskaya ensiklopediya]], 2000. — S. 210.
** Karpushina V. Ya. Burundi. — M.: Nauka, 1965. — S. 103—114.
** Karpushina V. Ya. Bujumbura. Istoriya i sovremennost // [[:ru:Советская_этнография|Sovetskaya etnografiya]]. — 1966. — № 4. — S. 15-19.

[[Turkum:Afrika xalqlari]]
[[Turkum:Burundi]]