Basra jangi (2003) sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:POPOV36_rolls_in_for_an_attack.png|thumb|250x250px| Ikkita Britaniya yengil tanklari [[:en:190th Fighter Squadron, Blues and Royals friendly fire incident|yo'q]] qilinishidan oldin, Amerika samolyotidan ko'rinishi]]
'''Basra jangi bu -''' [[Iroq urushi]]dagi ilk qonli harbiy janglaridan biri hisoblanadi. Iroq va Britaniya kuchlari o‘rtasida qonli to‘qnashuvlar yuz bergan.

== Xronologiya ==
Bosqinning boshidayoq [[Basra]] shahri xalqaro koalitsiya havo kuchlari tomonidan shiddatli bombardimonlarga uchraydi. Shaharni Iroq armiyasining 3-armiya korpusi himoya qilgan. Britaniya tomonidan [[7-я бронетанковая бригада (Великобритания)|7-zirhli brigada]] ishtirok etgan. 23-mart kuni shahar chekkasida janglar boshlandi, Iroq armiyasi qarshi hujumga o'tdi. <sup class="" style="white-space: nowrap">&#x5B; ''[[Vikipediya:Tasdiqlash imkoniyating mavjudligi|<span style="" title="Информация перед этим предупреждением нуждается в подтверждении авторитетными источниками">aniqlash</span>]]'' &#x5D;</sup>

25-mart kuni Britaniyaning Challenger 2 tanki Shat Al Basra kanali yaqinida boshqa shunday tankdan otilgan o'q tufayli yo'q qilingan. Portlash natijasida ikkita tankchi halok bo'ldi, tank ishdan chiqadi<ref>[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121026065214/http://www.mod.uk/NR/rdonlyres/C2384518-7EBA-4CFF-B127-E87871E41B51/0/boi_challenger2_25mar03.pdf Board of injury report]</ref>.

26-mart kuni Britaniyaning ikkita Feniksi Basra osmonida urib tushirildi.

27-mart kuni Britaniya qo‘shinlari Basra tele/radio stansiyasini egallab olgani haqidagi xabar tarqaladi<ref>{{Veb manbasi|url=http://podrobnosti.ua/power/2003/03/27/52957.html|sarlavha=Британцы захватили телевидение и радио Басры {{!}} Новости. Новости дня на сайте Подробности|qaralgan sana=2010-01-14|arxivsana=2013-09-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130927115246/http://podrobnosti.ua/power/2003/03/27/52957.html}}</ref>. Xuddi shu kuni Britaniya qoʻshinlari Ikkinchi jahon urushidan keyingi eng yirik zirhli jangda qatnashdilar, bu jangda Shotlandiyaning qirollik Dragun gvardiyasi hech qanday talofat koʻrmay, 15 yoki 14 ta T-55  Iroq tanklarini yoʻq qiladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.telegraph.co.uk/news/1425778/British-troops-destroy-14-Iraqi-tanks.html|sarlavha=British troops destroy 14 Iraqi tanks|qaralgan sana=2018-11-04|arxivsana=2018-11-04|arxivurl=https://web.archive.org/web/20181104125907/https://www.telegraph.co.uk/news/1425778/British-troops-destroy-14-Iraqi-tanks.html}}</ref>.

Aprel oyi boshida tibbiyot vositalarining yetishmasligi hamda qamal natijasida shaharda [[vabo]] epidemiyasi avj oldi<ref>{{Veb manbasi|url=http://medportal.ru/mednovosti/news/2003/04/01/basra/|sarlavha=В Басре начинается эпидемия холеры — MedPortal.ru|qaralgan sana=2010-01-14|arxivsana=2013-09-27|arxivurl=https://web.archive.org/web/20130927233451/http://medportal.ru/mednovosti/news/2003/04/01/basra/}}</ref>.

4-aprel kuni yana ikkita Britaniya Feniksi Basra osmonida urib tushirildi.

7-aprel kuni 7-brigada askarlaridan bir bosqinchi qo‘shinlar shaharning barcha hududlariga, jumladan, shahar markaziga ham kirganini, Basrada 4000 askar, 200 tank va yuzlab zirhli transportyorlar borligini ma’lum qiladi. Iroq shayxlaridan biri shahar boshqaruvchisi etib tayinlandi. Shaharda [[Ali Hasan al-Majid]]ning jasadi topilgani haqida xabar berilgan edi <ref>{{Veb manbasi|url=http://www.gazeta.ru/2003/04/07/last82174.shtml|sarlavha=Газета. Ru — Труп «Химического Али» найден британцами в Басре|qaralgan sana=2010-01-14|arxivsana=2012-01-11|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120111233126/http://www.gazeta.ru/2003/04/07/last82174.shtml}}</ref>, biroq keyinchalik bu maʼlumot rad etildi.  Amerika samolyoti tashlagan havo bombasi portlagan joyda "Kimyogar Ali" jasadi o`rniga 17 nafar tinch aholining murdasi topilgan<ref>Docherty & Garlasco, «Off Target» (2003), pp. 28-33</ref>.

== Shaharga hujum qilish ==
2003-yil, 24-martda Britaniyaning 847-dengiz havo kuchlari eskadroni Quvaytning Viking Kampida joylashgan quruqlikdagi kuchlarning moddiy-texnik zahirasiga mas'ul qilindi. Razvedka va tashish uchun Westland Gazelle va Westland Lynx AH.7 vertolyotlaridan foydalanilgan. 11 kundan keyin eskadron janubiy Basra atrofidagi 43 ta nishonni zararlarsiz yo'q qildi.

Tanklar ko'magida inglizlar shahar chekkalarini egallashga kirishdilar. 27-mart kuni Qirollik dengiz piyodalarining Britaniya 3-maxsus kuchlari brigadasi (3-maxsus kuchlar brigadasi) tanklar yordamida Abu al-Xasib shahri chekkasida ikki marta reydlar o'tkazdi; KMP maxsus kuchlarining 3-brigadasining 40-bataloni (''40 ta komando'') razvedka paytida Iroq qo'shinlarining shahar atrofidagi pozitsiyalarini aniqladi<ref>Rossiter, Mike, '' Target Basra '', Corgi, 2009 {{ISBN|0552157007}} {{ISBN|978-0552157001}}, p.260-263</ref>.

6-aprel kuni 42-maxsus kuchlar bataloni Shotlandiya qirollik dragun gvardiyasining Challenger 2 tanklari eskadroni yordamida shaharga janubdan hujum qilib iroqliklarni qiyin vaziyatda qoldirdi. Mayk rotasi (M) shahardagi 5 ta ko'prikni egallab oldi. Qirollik dengiz piyodalarining 539-hujum bataloni va SEAL otryadi [[Shatt ul-Arab|Shatt al-Arab]] daryosi bo'ylab suv yo`li bilan shaharga kirishga harakat qildi, ammo Eron patrul kemalari ularga to'sqinlik qildi. J rotasi Prezident saroyiga yaqinlashganda, Harrier II harbiy transporti saroy qo'riqchilari ustiga 500 kglik havo bombasini tashlab, ularni o'z pozitsiyasidan chiqib ketishga majbur qildi. [[Ommaviy qirgʻin qurollari|Ommaviy qirg`in qurollarini]] topish uchun SEAL otryadi [[Ali Hasan al-Majid|Kimyogar Alining]] uyiga yo`l olishadi<ref>Rossiter, Mike, '' Target Basra '', Corgi, 2009 {{ISBN|0552157007}} {{ISBN|978-0552157001}}, p.323-328</ref>.

Yillar o`tib bu qirg`ini uyishtirganlar inglizlar qilgan ishlarining xato ekanligini tan olishgan.

== Eslatmalar ==
<references group="" responsive="1"></references>

== Adabiyotlar ==

* Docherti, Bonni va Mark E. Garlasko. ''Maqsaddan tashqari: Iroqdagi urush va fuqarolarning qurbonlari'' . Nyu-York: ''[[Human Rights Watch]]'', 2003 yil.
* Tsvaynenburg, Vim. ''[http://www.ikvpaxchristi.nl/media/files/in-a-state-of-uncertainty.pdf Noaniqlik holatida] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20130426061712/http://www.ikvpaxchristi.nl/media/files/in-a-state-of-uncertainty.pdf |date=2013-04-26 }}'' . IKV Pax Christi, 2013 yil yanvar.
* [https://web.archive.org/web/20110902152130/http://www.britains-smallwars.com/gulf2/Basra.html Basra uchun jang]
* Xalqaro Inqiroz Guruhi (ICG), " [https://web.archive.org/web/20130611235323/http://www.crisisgroup.org/en/regions/middle-east-north-africa/iraq-iran-gulf/iraq/067-where-is-iraq-heading-lessons-from-basra.aspx Iroq qayoqqa ketmoqda?"] [https://web.archive.org/web/20130611235323/http://www.crisisgroup.org/en/regions/middle-east-north-africa/iraq-iran-gulf/iraq/067-where-is-iraq-heading-lessons-from-basra.aspx Basradan saboqlar] ”, ''Yaqin Sharq hisoboti'' 67, 25 iyun 2007 yil.

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}