Behzod Yoʻldoshev sahifasining manbasini koʻrish

{{Olim bilgiqutisi
| ismi                   = 
| tasvir                 = Behzod Yuldoshev.jpg
| tasvir_eni             = 
| izoh                   = 
| tavallud_sanasi        = {{tugʻilgan sanasi|1945|05|09}}
| tavallud_joyi          = {{TavalludJoyi|Toshkent}}
| vafot_sanasi           = <!-- {{vafot sanasi|Yil|Oy|Kun}} -->{{vafot sanasi va yoshi|2024|08|28|1945|05|09}}
| vafot_joyi             = 
| istiqomat_joylari      = 
| fuqaroligi             = {{SSSR}} {{UZB}}
| millati                = oʻzbek
| sohasi                 = [[Fizika]]
| ish_joylari            = 
| institutlar            = 
| alma_mater             = 
| tezis_sarlavhasi       = 
| akademik_rahbarlari    = 
| mashhur_shogirdlari    = 
| mashhur_ishlari        = 
| oʻtkazayotgan_taʼsiri  = 
| koʻrsatgan_taʼsiri     = 
| mukofotlari            = {{Beruniy nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti}} {{Oʻzbekiston fan arbobi }}<br/>{{Mehnat shuhrati ordeni}} {{El-yurt hurmati ordeni}}
| turmush_oʻrtogʻi       = 
| dini                   = 
| vebsayt                = 
}}
'''Behzod Sodiqovich Yoʻldoshev''' ([[1945-yil]] [[9-may]], [[Toshkent]] - [[2024-yil]] [[28-avgust]]) – fizik olim, [[Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi]] akademigi (2000), [[fizika]]-[[matematika]] fanlari doktori (1981), [[professor]] (1987). [[ToshDU]]ni tugatgan (1968). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida ilmiy xodim (1968—1983), direktor (1990-yildan). Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fizika-texnika ilmiy tadqiqot intida laboratoriya mudiri (1984—1990). [[2000-yil]] 12-sentabrdan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidenti. Ilmiy ishlari yuqori energiyalar fizikasi, yadroviy fizika va elementar zarralar fizikasiga oid. Yoʻldoshev rahbarligida [[Yadro fizikasi instituti]]da jahon standartlariga mos keluvchi radioizotoplarni keng koʻlamda ishlab chiqarish va chetga sotish ishlari yoʻlga qoʻyildi; mahalliy togʻkon sanoati chiqindilaridan asl va nodir metallarni qoʻshimcha ravishda ajratib olish texnologiyasi ishlab chiqildi va hokazo.

Yoʻldoshev Vashington universiteti fizika fakultetida professor (1977—1978; 1980—1981; 1989—1990) sifatida yuqori energiyali neytrinolarning oʻzaro taʼsirida boʻladigan yadroviy effektlarni oʻrganish boʻyicha ilmiy loyihaga rahbarlik qildi. Keyingi yillarda [[AQSH]], [[Kanada]], [[Rossiya]] va [[Oʻzbekiston]] fiziklari tomonidan Kanadaning „Triumf“ yadroviy markazida va E. Fermi nomidagi Milliy tezlatkichlar laboratoriya (Bataviya, [[AQSH]]) da hamkorlikda bajarilayotgan xalqaro ilmiy loyihalar rahbari.

Yoʻldoshev bir qancha xalqaro akademiyalar va xalqaro jamiyatlar aʼzosi, xorijiy untlar faxriy doktori. „[[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi]]“ Bosh tahrir hayʼati aʼzosi (2001-yildan). Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1983). 2-chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi deputati<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>.

== Hayoti ==
1945-yil 9-mayda Toshkent shahrida tugʻilgan Yoʻldoshev 1968-yilda Toshkent davlat universitetini tamomlagandan soʻng [[Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Yadro fizikasi instituti|Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi Yadro fizikasi institutida]] kichik ilmiy xodim boʻlib ishlagan. 1971-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Budker yadro fizikasi institutida katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=UgIUAQAAMAAJ |title=Herald of the Russian Academy of Sciences|year=2004 }}</ref><ref name=":0">{{Cite encyclopedia |title=Йўлдошев Беҳзод Содиқович |encyclopedia=Ўзбекистон миллий энциклопедияси |date=2002 |publication-place=Tashkent |lang=uz}}</ref><ref name= "Biography1">{{Cite web|url= https://www.ziyouz.com/portal-haqida/xarita/o-zbek-ziyolilari/behzod-yo-ldoshev-1945|title= BEHZOD YOʻLDOSHEV (1945)|website= www.ziyouz.com |access-date= 2023-10-16}}</ref><ref name= "Biography2">{{Cite web|url= https://www.academy.uz/ru/page/yuldashev-bexzod-sodiqovich|title= Yuldashev Behzod Sodiqovich|website= academy.uz- Academy of Sciences of Uzbekistan |access-date= 2023-10-16}}</ref><ref name= "Biography3">{{Cite web|url= https://nauka-nanrk.kz/ru/inostrannyh.html|title= Национальная академия наук Республики Казахстан|website= nauka-nanrk.kz|access-date= 2023-10-16|arxivsana= 2020-05-13|arxivurl= https://web.archive.org/web/20200513120118/http://nauka-nanrk.kz/ru/inostrannyh.html}}</ref>.

== Mehnat faoliyati ==
1981-yilda fizika-matematika fanlari doktori dissertatsiyasini himoya qilib, [[Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi]] Fizika-texnika instituti laboratoriya mudiri lavozimida 1984—1990-yillarda shu lavozimda ishlagan. Yadro fizikasi instituti direktori, 2006-yilgacha shu yerda ishladi. Shu bilan birga, u 1994-yilda Fanlar akademiyasining muxbir aʼzosi, 2000-yilda esa haqiqiy aʼzosi (akademik) boʻldi. Oʻsha yili u Fanlar akademiyasining prezidenti etib saylandi, biroq 2005-yil 21-noyabrda lavozimidan chetlashtirildi. Oʻsha yilning 24-yanvarida Karimov farmoni bilan Oliy Majlis deputati etib tayinlangan edi. 2006-yilda Yadro fizikasi instituti laboratoriya mudiri lavozimiga tushirildi. Oʻz faoliyati davomida u Oʻzbekistondan tashqarida ham tadqiqot olib borgan, Stenford universiteti va Vashington universitetlarida tashrif buyurgan professor boʻlgan, shuningdek, Fermilab va TRUMF bilan loyihalar ustida ishlagan. Bundan tashqari, u toʻrt yil davomida MAGATEda maslahatchi boʻlib ishlagan. Oxir-oqibat, 2017-yil 10-yanvarda u yana Fanlar akademiyasining prezidenti etib, 2022-yilda esa [[Rossiya fanlar akademiyasi]]ning aʼzosi etib saylandi. 2022-yil holatiga koʻra 400 dan ortiq maqolalar muallifi boʻlgan, 9 nafar doktorant va 30 nafar fan nomzodini tayyorlagan<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=ЮЛДАШЕВ Бехзод Садыкович |url=https://centrasia.org/person2.php?st=1013880862 |access-date=2022-12-22 |website=centrasia.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=В Российской академии наук - новые члены из Дубны |url=https://dubna.ru/article/2022/06/v-rossiyskoy-akademii-nauk-novye-chleny-iz-dubny |access-date=2022-12-22 |website=dubna.ru |language=ru}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=kFMoAQAAMAAJ |title=Гулистон |date=1992 |publisher=Pravda |language=tg}}</ref><ref>{{Cite web |title=Бехзод Юлдашев: "Альтернативы атомной энергетике нет!" |url=https://kun.uz/ru/25709537 |access-date=2022-12-22 |website=Kun.uz |language=ru}}</ref><ref name= "Biography1" /><ref name= "Biography2" /><ref name= "Biography3" />.

== Ilmiy ishlari ==
300 dan ortiq ilmiy ishlar, jumladan, 3 ta monografiya va 20 ta ixtiro muallifi 9 ta fan nomzodi va 30 dan ortiq ilmiy darajaga nomzodlarning ilmiy izlanishlariga rahbarlik qilgan<ref name= "Biography2" />. Yoʻldoshev birinchi marta neyronlar (leptonlar) va yuqori energiyali adronlarning yadrolar bilan oʻzaro taʼsirida kvark adronlanishning yagona mexanizmi mavjudligini tajriba yoʻli bilan isbotladi. U birinchi boʻlib adronik materiyaning yangi turi – tor dibaryon rezonanslar mavjudligining eksperimental dalillarini oldi va izohladi. U yadro moddasida mahalliy xossalarning mavjudligini aniqladi<ref>{{Cite web|url= http://www.inp.uz/?q=node%2F305|title= Bekhzad Sadykovich Yuldashev|website= www.inp.uz|access-date= 2023-10-16|arxivsana= 2016-03-04|arxivurl= https://web.archive.org/web/20160304221527/http://www.inp.uz/?q=node%2F305}}</ref>.

== Mukofotlari ==
* [[Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi davlat mukofoti|Beruniy nomidagi Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti]] laureati (1983)<ref name= "Biography1" /><ref name= "Biography2" />
* [[Qozogʻiston respublikasi milliy fanlar akademiyasi|Qozogʻiston milliy fanlar akademiyasining]] xorijiy aʼzosi<ref>{{Cite web|url= https://nauka-nanrk.kz/ru/inostrannyh.html|title= Национальная академия наук Республики Казахстан|website= nauka-nanrk.kz|access-date= 2023-10-16|arxivsana= 2020-05-13|arxivurl= https://web.archive.org/web/20200513120118/http://nauka-nanrk.kz/ru/inostrannyh.html}}</ref><ref name= "Biography2" />
* Amerika fizika jamiyati aʼzosi, Indiana shtat universiteti va Kembrij universitetlari aʼzosi, [[Samarqand davlat universiteti]]ning faxriy professori<ref name= "Biography2" />
* Amman shahridagi Islom olami fanlar akademiyasi aʼzosi (Iordaniya)<ref name= "Biography2" />
* Birlashgan yadroviy tadqiqotlar institutining faxriy doktori (2005)<ref name= "Biography2" />
* [[Mehnat shuhrati ordeni]] bilan taqdirlangan (2003-yil 22-avgust)<ref name= "Biography2" />
* ESO xalqaro mukofoti laureati (2004)<ref name= "Biography2" />
* [[„El-yurt hurmati“ ordeni]] bilan taqdirlangan (2011-yil 28-avgust)<ref>{{Cite web|url= https://nrm.uz/contentf?doc=416475_2011_g&products=1_vse_zakonodatelstvo_uzbekistana|title= ПЕРЕЧЕНЬ УКАЗОВ ПРЕЗИДЕНТА РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН за 2011 г.|website= nrm.uz |access-date= 2023-10-16}}</ref>
* „Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan fan arbobi“ faxriy unvoni (2018-yil 28-avgust)<ref name= "Biography2" />
== Vafoti ==
Behzod Yoʻldoshev 2024-yilning 28-avgust kuni 79 yoshida vafot etdi<ref>{{Cite web|url= https://kun.uz/kr/70600630|title= Фанлар академияси президенти Беҳзод Йўлдошев вафот этди|website= kun.uz |access-date= 2024-08-28}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://oyina.uz/uz/posts/24506|title=Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidenti Behzod Yoʻldoshev vafot etdi|website= oyina.uz |access-date= 2024-08-28}}</ref>.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Prezidentlari}}

{{DEFAULTSORT:Yoʻldoshev, Behzod}}
[[Turkum:1945-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:9-mayda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akademiklari]]
[[Turkum:Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureatlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston senatorlari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Milliy universiteti bitiruvchilari]]
[[Turkum:Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi prezidentlari]]


{{bio-stub}}