Beijing sahifasining manbasini koʻrish

{{AP
|maqom=Poytaxt shahar
|nomi=Pekin|asl nomi= {{lang-zh|北京}}
|mamlakat=Xitoy 
|aholi= 
|sanalgan yil=2020 }}
'''Pekin''' yoki '''Beijing''' (xitoycha: 北京) — [[Xitoy Xalq Respublikasi]]ning [[poytaxt]]i, dunyoning eng aholsi koʻp shaharlaridan biri. 2010-yilgi maʼlumotga koʻra shaharning aholisi 19 612 368 kishi boʻlgan. Pekin [[Shanxay|Shanxaydan]] keyingi ikkinchi eng yirik xitoy shahridir.

Pekin Xitoyning siyosiy, iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazi.  [[Buyuk Xitoy tekisligi|Buyuk Xitoy tekisligining]] shimoliy qismida, uch tomondan togʻlar bilan oʻralgan. Iqlimi [[Moʻtadil iqlim|moʻtadil]], [[Mussonlar|mussonli]] iqlim. Yanvarning oʻrtacha harorat —4,6°, iyulniki 26°. Yillik yogʻin 636&nbsp;mm. 

Pekin — Xitoyning eng qadimiy shaharlaridan. Miloddan avvalgi 2-ming yillikdayoq hozirgi Pekin oʻrnida aholi yashaganligi maʼlum. Miloddan avvalgi 1-mingyillik — milodiy X asr manbalarida shahar Szi deb atalgan. X asrda Shimoliy Xitoyni [[Kidonlar|kidanlar]] bosib olgach, nomi Sitszin deb oʻzgartirilgan (936). Keyinchalik shahar kidanlar davlatining janubiy poytaxti — Nanszin boʻlib qolgan (937), 1153-yildan [[Szin|Szin davlati]] poytaxti. Bu davrda u Dasin (Chjundu) deb nomlangan. 1215-yilda shaharni [[Moʻgʻullar istilosi|moʻgʻullar]] istilo qilgan. 1263-yilda [[Xubilay|Xubilayxon]] Dasinni moʻgʻullar saltanati poytaxtiga aylantirgan va unga Xonbaliq (buyuk poytaxt, xitoycha Dadu) deb nom qoʻygan. Moʻgʻullar sulolasi [[Yuan (sulola)|Yuan]] davrida (1280—1368) shahar oʻrtasidan [[Buyuk kanal]] qazilgan. 1368-yilda Xitoydan moʻgʻullar quvib chiqarilgach, Beypin deb atalgan. 1421-yilda [[Min (sulola)|Min imperiyasi]] (1368—1644) poytaxti. Bu davrdan boshlab shahar hozirgi nomda Beyszin (Pekin) deb atala boshlagan. [[Sin (sulola)|Sin]] (manjurlar sulolasi) davrida (1644—1911) Pekin imperiya poytaxti boʻlgan. 1912-yilda Sin monarxiyasi tugatilgach, Pekin Xitoy Respublikasi poytaxti. 1927-yil hokimiyat gomindanchilar qoʻliga oʻtgach, poytaxt Nankinga koʻchirildi. Pekin yana Beypin deb atala boshladi. 1937—45 yillarda Beypin yaponlar qoʻl ostida boʻldi. 1945—49 yillarda unda gomindanchilar hukmronlik qildi. 1949-yilda ulardan ozod qilinib Xitoy Xalq Respublikasi poytaxti deb eʼlon qilindi.

Pekin uzoq vaqt mamlakatning faqat maʼmuriy, harbiy va siyosiy markazi boʻlib keldi. Hunarmandchilik qadimdan rivojlangan boʻlib, chetga chiqarish uchun turli buyumlar tayyorlanar edi. Sanoati 1949-yildan rivojlana boshladi. Pekin — transport yoʻllarining yirik tuguni, mamlakatning yetakchi sanoat markazlaridan. Shaharda ikkita xalqaro aeroport faoliyat koʻrsatadi. Pekin va uning chekkalarida metallurgiya, stanoksozlik rivojlangan. Pekin shahridagi zamonaviy binolar, konstruksiyalar, avtomobilsozlik, qishloq xoʻjaligi, transport va energetika mashinasozligi, oziq-ovqat, elektrotexnika, telefon va radiotexnika, tibbiyot priborlari, sintetik va sunʼiy tola, toʻqimachilik, kimyo, neftni qayta ishlash, qurilish materiallari, poligrafiya, energetika korxonalari bor. Shahar yaqinida koʻmir qazib chiqariladi. Pekin metropoliteni dunyodagi eng koʻp yoʻlovchi tashiladigan metro tizimi hisoblanadi. Metroda kuniga 13 million, yiliga 3.9 milliard kishi tashiladi.

Meʼmorchiligida qadimgi xitoy shahar qurilishiga xos xususiyatlar — qalʼalarning devorlar bilan oʻralganligi, koʻchalar boʻylab shimolidan janubga va gʻarbdan sharqqa yoʻnalgan toʻrtburchak shakldagi turar joy kvartallari qurish asosiy oʻrinni egallaydi. XII asrga oid paxsa devorlarning qoldiklariga qaraganda shahar hozirgi Pekinning janubi-gʻarbiy qismida joylashgan. XIII asrda shahar shimolga tomon kengaya borgan. 1553-yilda atrofi gʻisht devor bilan oʻralgan "Tashqi shahar", oʻz navbatida, "Imperator shahri" majmuasini oʻz ichiga olgan. Bu majmua tarkibida koʻplab saroylar, ibodatxonalar, pagodalar, bogʻlar, tepaliklar va koʻllar boʻlgan. "Imperator shahri"ning markazi — "Taqiqlangan shahar"ning janubiy qismida "Osmon ibodatxonasi" ansambli (1420— 1530, XVIII-XIX asrlarda qayta qurilgan) joylashgan. Pekinning bosh maydoni Tyananminda Xitoy kengashi binosi, Xitoy tarixi mu-zeyi, Millatlar madaniyati saroyi, koʻrgazma paviloni va boshqa imoratlar qurilgan. Pekin va uning atrofida juda koʻp bogʻ, saroy, ibodatxona va memorial ansambllar bor. Pekin — Xitoyning muhim fan va madaniyat markazi. Pekin universiteti va boshqa universitetlar, pedagog, tibbiyot, qishloq xoʻjaligi institutlari, konservatoriya, Xitoy Fanlar akademiyasi va botanika bogʻi, rasadxona bor. Pekin universiteti THE reytingida dunyoda Osiyoda birinchi, dunyoda 16-oʻrinda qayd etilgan. Pekinda mamlakatdagi eng yirik kutubxonalar, muzeylar, teatrlar, ilmiy tadqiqot institutlari joylashgan.<ref>[[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

Pekin bir qator xalqaro sport musobaqalariga mezbonlik qilgan. Birinchi yirik koʻpkurashli musobaqa 1990-yilgi [[Osiyo oʻyinlari]] hisoblanadi. Pekin 2008-yilda [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|29-yozgi Olimpiya oʻyinlari]], 2022-yilda esa [[2022-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari|24-qishki Olimpiya oʻyinlari]] oʻtkazilgan. Pekin ham qishki, ham yozgi olimpiya oʻyinlariga mezbonlik qilgan dunyodagi ilk shahar hisoblanadi.

<br><gallery class="center" caption="Pekin">
Beijing skyline at night.JPG
Beijing-Tiananmen-12-Stele der Volkshelden-Volkskongress-gje.jpg
Beijing-Nationalmuseum-06-2012-gje.jpg
Beijing-Verbotene Stadt-Halle der Wahrung der Harmonie-22-Drachenthron-gje.jpg
Beijing-Lamakloster Yonghe-02-Torbogen-gje.jpg
Beijing-Konfuziustempel Kong Miao-08-gje.jpg
Beijing-Dao-Tempel Dongyue-054-Hall of wealth-gje.jpg
Beijing-Hutongquartier-02-2012-gje.jpg
</gallery>

== Havolalar ==
* http://www.ebeijing.gov.cn/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100813221915/http://www.ebeijing.gov.cn/ |date=2010-08-13 }}
* [http://www.asian.com.ua/map/map_pekin.htm Sayyohlar uchun Pekin sharining xaritasi {{ref-ru}}] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120504131840/http://www.asian.com.ua/map/map_pekin.htm |date=2012-05-04 }}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}}
{{Osiyo poytaxtlari}}
{{Qishki Olimpiada oʻyinlari mezbon shaharlari}}
[[Turkum:Xitoy shaharlari]]
[[Turkum:Pekin| ]]