Бенжамин Моунтфорт 1875-йил оралиғида.

Бенжамин Wоолфиэлд Моунтфорт (талаффузи: Бенжамин Вулфилд Маунтфорт; 13-март 1825-йил — 15-март 1898-йил) — янги зеландиялик инглиз муҳожирларидан бўлиб, ХИХ асрнинг энг машҳур архитекторларидан бири бўлган. Крайстчерч шаҳрининг ноёб меъморий ўзига хослиги ҳамда маданиятини шакллантиришда катта ҳисса қўшган. Бундан ташқари, Cантербурй провинсиясининг илк расмий провинсия меъмори этиб тайинланган. Бугунги кунда, Моунтфорт Cантербурй провинсияси асосчи меъмори ўлароқ тилга олинади.

Ҳаёти

Моунтфорт Англиянинг Мидлендс минтақасидаги саноат шаҳарчаси бўлмиш Бирмингем шаҳрида туғилган. Отаси Тҳомас Моунтфорт бўлиб, перфюм моллари ишлаб чиқарувчиси бўлган, онаси Сусанна (қизлик фамилияси Wоолфиэлд) эса заргар бўлган. Моунтфорт ёшлигида Лондонга кўчиб келади ва у ерда машҳур инглиз меъмори Георге Гилберт Сcотт (1841-46-йиллар) дан бошланғич сабоқни олади[1]. Кейинчалик, у англо-католик меъмор Ричард Cромwелл Cарпентердан сабоқ олди,[2] ундан Ўрта асрлардаги Готика услуби ҳақида олган билимлари Моунтфортга бутун ҳаёти давомида таъсир кўрсатди. 1848-йилда ўқишни тамомлагач, Моунтфорт Лондонда архитектура билан шуғулланди. 1850-йил 20-августида Эмилй Элизабетҳ Неwман билан оила қуради ва турмуш қуришганидан 18 кун ўтгач, ушбу жуфтлик Янги Зеландияга кўчиб келишади. Улар Cентербурй провинсиясига яшаш учун келган илк кўчиб келганлардан бўлишган. Улар бу провинсияга 1850-йил 16-декабрида машҳур „Илк тўрт кема“ (инглизча: Фирст Фоур Шипс) дан бири бўлмиш Чарлотте-Жане кемаси орқали келишади[3][4].

Янги Зеландия

Бенжамин Моунтфорт томонидан 1877-йилда лойиҳалаштирилган Cантербурй коллежи.
Cантербурй коллежи, Буюк зал тасвирнинг ўнг томонида тасвирланган.

Моунтфорт Cантербурйга шуҳрат қидириб келади ҳамда 1850-йилда Британия ҳукумати томонидан Янги Зеландиянинг янги колониясига кўчиб ўтишга даъват этилган кўчиб келганлар тўлқинларидан бир ўлароқ лойиҳаларни амалга оширишни бошлаган[5][6]. У ва рафиқаси билан бирга асли келиб чиқиши Англиядан бўлган укаси Чарлес, синглиси Сусаннаҳ ҳамда Чарлеснинг рафиқаси кўчиб келишади. Уларнинг барчасининг ёшии 21-26 ёш оралиғида бўлган. Янги Зеландиядаги ҳаёт дастлаб қийин ва умидни пучга чиқарадиган эди. Моунтфорт билгандики, бу ерда архитекторларга талаб кам эди. Чристчурч эса шамолдан ҳимояланмаган текисликдаги ёғоч кулбалардан ташкил топган йирик қишлоқдан бошқа нарса эмас эди.

Янги муҳожирнинг Янги Зеландиядаги ҳаёти мусибатли бошланганди. Унинг Янги Зеландиядаги илк зиммасига юкланган иши Лйттелтонд шаҳридаги Муқаддас учлик черкови (инглизча: Ҳолй Тринитй Чурч) бўлиб, бу черков 1852-йилда Исааc Луcк томонидан қурилган.[7][8] Бинонинг кучли шамолларга нисбатан ҳимоясизлиги маълум бўлди ҳамда хавфли деб топилди. 1857-йилда эса бузиб ташланди.[7] Ушбу фалокат пишиқ бўлмаган ёғочдан фойдаланиш ҳамда маҳаллий қурилиш материаллари тўғрисида билимларнинг етишмаслиги ортидан юзага келган эди. Нима бўлишидан қатъий назар, натижа унинг обрўсига путур етказди. Маҳаллий рўзнома уни „… чала ўқиган меъмор, бинолари қониқишдан бўлак ҳар нарсани берди, гарчи у моҳир чизмакаш ва диди бор инсон бўлса-да, қурилиш тамойилларида шубҳасиз камчиликларга эга эди“[2]

Бу ҳодисалар унинг обрўйига путур етказганлиги туфайли у канцелярия моллари дўконида рўзнома агенти ўлароқ иш бошлайди ва меъморчилик соҳасида кам-кўстини тўлдириш мақсадида чизмачилик бўйича сабоқлар беради[9] Бу давр мобайнида, меъморий кимсасизликда у умрбўйи ўзида фотографияга қизиқиш уйғотди ва оз миқдордаги даромадини фотографик портретлар олиш билан тўлдирди[10]...

Моунтфорт масон ҳамда Бирдамлик кулбаси (инглизча: Лодге оф Унанимитй) нинг биринчи аъзоларидан бири бўлган[11]. У Бирдамлик кулбасининг бош биносини 1863-йилда ўзи лойиҳалаштиргандир[12][13]. Маълумот учун, Бирдамлик кулбаси Жанубий оролдаги илк Масон кулбаси бўлган[14].

Архетиктурага қайтиши

1857-йилда у меъморчиликка қайтди ҳамда синглиси Сусаннаҳнинг янги турмуш ўртоғи Исааc Луcк билан бизнес шериклик қилди. Отаго минтақасининг Wаикоуаити шаҳарчасидаги Ст Жоҳнъс Англиcан черковини лойиҳалаштириш Моунтфорт зиммасига юклатилгандан сўнг, унинг карерасида ўсиш бўлди. Готика услубидаги кичик ёғоч тузилма 1858-йил 19-декабрида собиқ кит овловчи Жоҳннй Жонес томонидан инъом этилган ерда қуриб битказилди. У ҳозирги вақтда ҳам Янги Зеландиянинг жанубий қисмидаги энг қадимги черков ўлароқ тилга олинади[15]. Эндиликда Дунедин шаҳри чегарасидаги ёғочдан ясалган оддий ички қисм маънавият туйғусини муваффақиятли уйғотади.

Чристчурч ўша пайтда фаол ривожламаётган эди, чунки унга эндигина шаҳар мақоми берилган эди ҳамда Cантербурй провинсиясининг янги административ пойтахти бўлган эди. Бу Моунтфорт ва Луcкга савдоси билан шуғулланиш учун кенг имконият яратди. 1855-йилда улар янги Cантербурй провинсияси кенгаши бинолари учун дастлабки лойиҳани ишлаб чиқишди. Бинолар 1857-59-йилларда барпо этилди, аммо асл лойиҳага нисбатан анча чекланган ҳолатда эди. Провинсия кенгаши провинсия аҳолиси ва иқтисодиёти ўсиши билан янги функсияларга эга бўлишгач, бинолар 1859-60-йилларда темир соат минораси, кенгаш палатаси ҳамда заллари билан кенгайтирилди[10][16]. Бинолар ҳозирги кунда Моунтфортнинг энг муҳим ишларидан бири саналади[9].

Готика архетиктураси

Wаимате'даги Ст Аугустинеъс Черкови

Архитектурада готика услуби ХВИИИ аср охиридан бошлаб, ўтган икки аср мобайнида ҳукмронлик қилган классик ва расмий услубларга романтик реаксия ўлароқ машҳур бўла бошлади. 16 ёшида Моунтфорт инглиз меъмори Аугустус Пугин қаламига мансуб иккита китобни харид қилади: Тҳе Труэ Принcиплес оф Чристиан ор Поинтед Арчитеcтуре („Христиан ёки учли архитектуранинг чин тамойиллари“) ва Ан Апологй фор тҳе Ревивал оф Чристиан Арчитеcтуре.

Мерос

Cантербурй Вилоят Кенгаши биноси. Моунтфортнинг Янги Зеландияда Готика услубида қурилган биноларидан бири.

Моунтфортнинг бугунги ишини баҳолашда, Европадаги шунга ўхшаш лойиҳаларни баҳолашдан қочиш керак. 1860-йилларда Янги Зеландия ривожланаётган давлат эди. Европада мавжуд бўлган материаллар ва ресурслар, Янги Зеландияфа йўқлиги туфайли сезиларли эди. Моунтфорт, дастлабки ҳалокатли лойиҳасида, ишлов берилмаган ёғоч билан топилганидек, улар жуда паст бўлган сифатга эга бўлишган. Унинг янги давлатидаги биринчи бинолари кўпинча баланд бўйли ёки тик, аммо Европача бўлган иқлим ва ландшафт ҳисобга олинмаган эди. Шу билан бирга, у тезда хом ва тозаланган материаллар билан ишлаш қобилиятига эга бўлди ва ишини муваффақиятли бажарди[10] Бугунги кунда, Бенжамин Моунтфорт Cантербурйга асос солган меъмор деб тилга олинади. У Янги Зеландия меъморчилигининг ўзига хослигини яратди десак, муболаға бўлмайди. Шунингдек, Моунтфорт катта мерос қолдирди.

Суннйсиде Асйлум, Чристчурч. 1891-йилда қуриб битказилган, бу Моунтфортнинг сўнгги йирик иншоотларидан бири эди.

Чристчурч ва унинг атрофидаги жойлар Янги Зеландияда ягона Готика меъморчилиги услуби учун ноёб ҳисобланади, бу Бенжамин Моунтфортга бевосита алоқадор бўлиши мумкин эди. Моунтфорт кичик хусусий комиссияларни қабул қилган бўлса-да, бугунги кунда у жамоат ва фуқаролик органлари учун яратилган лойиҳалари билан яхши танилган. Оксфорд ёки Кембрижда бўлмаган Чристчурчнинг гумбаз тошли иншоотлари материалларнинг салбий таъсири билан ажралиб туради. Шу тарзда, Бенжамин Монтфортнинг ютуғи, Cантербурй провинсиясининг ўзига хослиги билан ўзига хос меъморчилик услубини яратиш эди[9][17]

Танланган бинолар

  • Мост Ҳолй Тринитй (Лйттелтон), 1852 (бузилган, 1857)
  • Cантербурй Провинcиал Cоунcил Буилдингс, 1858-1865 (2011-йилги Чристчурч зилзиласи)[18]..
  • илк (ёғоч) синагога, 1864
  • ЧристЧурч Cатҳедрал, 1864, (2011-йилги Чристчурч зилзиласи)
  • Cантербурй Мусеум, 1869-1882
  • Ст. Аугустинеъс Чурч, Wаимате 1872 (фото)
  • Тринитй Чурч, Чристчурч, 1872 (2011-йилги Чристчурч зилзиласи)[19][20])
  • Ҳолй Тринитй Авонсиде Чурч Чанcел, 1874-1877 (фото (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-02-04 санасида архивланган))
  • Ст Паул’с Англиcан Чурч, Папануи, 1876-1877
  • Cантербурй Cоллеге Ҳалл, Чристчурч, 1882
  • Чурч оф тҳе Гоод Шепҳерд, Пҳиллипстоwн, 1884-1885
  • Ст Марй’с Чурч, Ауcкланд, бегун 1886 (кўчирилган, 1982)[21]
  • Ст Жоҳнъс Cатҳедрал, Напиэр, 1886-1888
  • Суннйсиде Асйлум, Чристчурч, 1881-1893[22]
  • Ст Степҳенъс, Линcолн 1877
  • Ст Жоҳнъс, Рангиора.
  • Ст Бартҳоломеw’с, Каиапои (1855)

Галерея

Манбалар

  1. ↑ Ҳоман, Рогер. Тҳе Арт оф тҳе Сублиме. Ашгате Публишинг, 2006 — 130-бет. ИСБН 978-0-7546-5073-7. 
  2. ↑ 2,0 2,1 „Бенжамин Моунтфорт анд тҳе Готҳиc Ревивал“. Чристчурч Либрариэс. Ретриэвед он 11-август 2008-йил.
  3. ↑ „Тҳе Фирст Фоур Шипс“. Чристчурч Либрариэс. Ретриэвед он 12-август 2008-йил.
  4. ↑ „Cатҳедрал Сқуаре Фирст Фоур Шипс Cоммеморативе Плақуэс“ (деадлинк). Чристчурч Cитй Cоунcил. 16-октабр 2008-йилда асл нусхадан архивланган.13-август 2008-йилда қаралди.
  5. ↑ Смитҳ, с. 54
  6. ↑ Тҳе 1966 Энcйcлопедиа оф Неw Зеаланд cлаимс тҳат ҳе студиэд wитҳ Георге Гилберт Сcотт бефоре тҳис.
  7. ↑ 7,0 7,1 Лочҳеад 1999, сс. 66–76.
  8. ↑ „Исааc Луcк (1817–1881)“. Чристчурч Cитй Либрариэс. Қаралди: 2-июн 2011-йил.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 „Тҳе Фирст Фоур Шипс“. Чристчурч Либрариэс. 12-август 2008-йилда қаралди.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 "Моунтфорт, Бенжамин Wоолфиэлд". Янги Зеландия Энсиклопедияси. Министрй фор Cултуре анд Ҳеритаге. 1966. Арчивед фром тҳе оригинал он 2007-10-23. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20071023094938/ҳттп://www.теара.говт.нз/1966/М/МоунтфортБенжаминWоолфиэлд/МоунтфортБенжаминWоолфиэлд/эн. <!--->
  11. ↑ „Унамитй'с Жеwел“ (ПДФ). Фреэмасонс' Газетте. 30-жилд, № 1. Неw Зеаланд Фреэмасонс. 2002. 21-бет. 25-Феврал 2009-йилда асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 27 май 2019. {{cите магазине}}: Море тҳан оне оф |арчиведате= ва |арчиве-дате= спеcифиэд (ёрдам); Море тҳан оне оф |арчивеурл= ва |арчиве-урл= спеcифиэд (ёрдам); Ункноwн параметер |деад-урл= игноред (|урл-статус= суггестед) (ёрдам)CС1 маинт: дате формат ()
  12. ↑ „Чристчурч Cитй Cоунcил Арчивес – 18–25-октабр 2000-йил Ҳеритаге Wеэк“. Чристчурч Cитй Cоунcил. 2008-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 27-май. (Wайбаcк Мачине сайтида 2008-10-19 санасида архивланган) Ретриэвед он 12-август 2008-йил.
  13. ↑ „Чрист Чурч Cитй Cоунcил Арчивес – 13–20-октабр 2000-йил Ҳеритаге Wеэк“. Чристчурч Cитй Cоунcил. 2008-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 27-май. (Wайбаcк Мачине сайтида 2008-10-16 санасида архивланган) Ретриэвед он 12-август 2008-йил.
  14. ↑ „Cелебратинг 150 еарс оф Энглиш Cонститутион Фреэмасонрй ин Неw Зеаланд“ (деадлинк). Фреэмасон Соутҳерн Стар Лодге. 1-октабр 2008-йилда асл нусхадан архивланган. (Wайбаcк Мачине сайтида 2008-10-01 санасида архивланган) Ретриэвед он 12-август 2008-йил.
  15. ↑ Портер, 1983, п.166; Отаго Даилй Тимес, 19-декабр 2008-йил
  16. ↑ Лочҳеад 1999, сс. 93-117
  17. ↑ „Ҳисторй оф Ст Луке'с ин тҳе Cитй“ (деадлинк). Ст Луке'с ин тҳе Cитй. 27-сентабр 2011-йилда асл нусхадан архивланган. (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-09-27 санасида архивланган) Ретриэвед он 14-сентабр 2008-йил.
  18. ↑ Сcотт, Дон. „Тҳе олд Cантербурй Провинcиал Чамберс (имаге)“. Тҳе Пресс. Қаралди: 23-феврал 2011-йил.
  19. ↑ Дунcан, Лайтон „Дамаге cаусед бй Чристчурч эартҳқуаке (имаге)“. Сйдней Морнинг Ҳералд. Қаралди: 23-феврал 2011-йил.
  20. ↑ Броугҳтон, Cате. „Течнологй то саве Тринитй Чурч“ (9-июн 2012-йил), с. А13. Қаралди: 9-июн 2012-йил.
  21. ↑ „Бенжамин Моунтфорт“. Неw Зеаланд Ҳеритаге Лист/Рāранги Кōреро. Ҳеритаге Неw Зеаланд.
  22. ↑ Лочҳеад 1999, Аппендих 3

Адабиётлар

Ҳаволалар