Bevalik
Бевалик — бу турмуш ўртоғи вафот этганидан кейин одамнинг ҳолати. Бу ҳолатдаги эркакни бева эркак, аёлни бева аёл деб аташади.
Тарихи
Бевалик, шубҳасиз, никоҳ институти ташкил этилганидан кейин кўп ўтмай пайдо бўлди. Эр ва хотиннинг бир вақтнинг ўзида вафот этиши камдан-кам учрайди, одатда, турмуш ўртоқлардан бири бошқасидан кўпроқ яшайди.
Бева аёллар
Бир қатор халқларнинг урф-одатларига кўра, эри вафотидан кейин бева аёл ўз жонига қасд қилган. Ҳиндистонда бу маросим „Сати“ деб номланган ва ХИХ асргача давом этган. Хитойда бева аёлларни ўз жонига қасд қилиши В асрдан ХХ асргача амалда бўлган. Бу анъана бева аёлларни бегоналарнинг тажовузларидан ҳимоя қилиш учун мўлжалланган эди ва ўлган турмуш ўртоғига содиқлик рамзи эди. Кўчманчи халқларда ўз жонига қасд қилиш ўз-ўзини жароҳатлаш билан алмаштирилди[1].
Бошқа мамлакатларда бева аёл нафақат эрининг ўлимида ўз жонига қасд қилмаган, балки қайта турмуш қуриши ҳам мумкин эди. Қадимги юнон мифларида Горгофона (Персейнинг қизи) буни биринчи марта амалга оширган[2]. Тавротда тўғридан-тўғри бева аёлларга вафот этган эрларнинг қариндошлари билан турмуш қуришни буюрилган (Левират га қаранг).
Патриархал жамият бева аёлларнинг ҳуқуқларини қонуний ҳимоя қилган. Бу Тимофейга биринчи мактубда муҳокама қилинади, унда бева аёлларни қўллаб-қувватлаш мас’улияти уларнинг қариндошлари ва черков жамоасига юкланган. Осиё мамлакатларида жамият ва қариндошлар бева аёлларни қўллаб-қувватлашлари керак эди (Қозоқча Хон Таукенинг „Етти қонуни“).
Бева эркаклар
Бева эркакларнинг юриш-туриши, қоида тариқасида, тартибга солинмаган, аммо кейинги даврда бева аёлларнинг муддатидан икки баравар кам бўлган мотам тутиш шартлари бундан мустасно эди.
Замонавийлик
Ҳозирги вақтда қонунлар асосан бева аёл ва бева эркакларнинг мерос, нафақа ва компенсация олиш ҳуқуқларини тартибга солиб, уларнинг шахсий ҳаётини эътиборсиз қолдиради. Иккинчи никоҳни чеклаш билан боғлиқ анъаналар ҳам ўтмишда қолди.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ О самоубийстве вдов
- ↑ „Миф о Горгофоне“. 2022-йил 27-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-май.
Адабиётлар
- Марков Н. Ф. „Вдовы и вдовство в духовенстве“, . Православная богословская энциклопедия. СПб.: Издание Петроград. Приложение к духовному журналу «Странник», 1902.
- Инжил энциклопедик луғати. М, 1995-йил.
- Одоб мактаби. Экатеринбург, 1998-йил.