Binkat sahifasining manbasini koʻrish

'''Binkat''' – [[Shosh]] ([[Choch]]) [[tarix]]iy [[viloyat]]ining markaziy [[shahar|shahri]] ([[IX asr|9]] – [[XII asr|<nowiki>XII</nowiki> asr]]lar). Harobasi hozirgi [[Toshkent]]<nowiki/>ning eski shahar qismidagi [[bino]]lar ostida saqlangan.

{{Shahar|RuNm=BInkat|FSMap=|FSCtrWhat=|FSCtrNm=|HeadNm=|ViceNm=|LegislNm=|FSUTC=|AreaRnk=6-8 km}}

== Etimologiyasi ==
Binkat toponimi, boshqa manbalarda Binkent, Binket, Binokat variantlarida uchraydi<ref>{{Veb manbasi |url=www.ziyouz.com |sarlavha="Toshkent"  so'zining ma'nosi. |sana=2016 y 11-aprel |qaralgan sana=4.11.2023 |muallif=Miraziz Mirtojiyev}}</ref>. Binkat – (uzoqdan koʻrinib turuvchi yoki quyi shahar) maʼnolarini bildiradi.

== Tuzilishi ==
[[X asr|<nowiki>X</nowiki> asr]] tarixiy maʼlumotlariga koʻra, B.ning uzunligi ham, kengligi ham 1 farsaxdan boʻlib, koʻhandiz ([[ark]]), [[shahriston]] ([[madina (ichki shahar)|madina]]), ichki (rabodi doxil) va tashqi (rabodi xorij) [[rabod]]lardan tashkil topgan. Arkning [[mudofaa devorlari|mudofaa devori]], 2 [[darvoza]]si boʻlib, ulardan biri shahristonga, ikkinchisi ichki rabodga olib chiqqan. Arkda [[oʻrda]], [[zindon]] va [[jome masjid]]i joylashgan. Shahristonning ham alohida devori va 3 darvozasi boʻlgan. Bu yerda [[hunarmand]]lar [[ustaxona]]lari va [[savdo]] [[doʻkon]]lari joylashgan. Ichki rabodning ayrim maʼlumotlarga koʻra 8 ta, yana boshqa maʼlumotlarga qaraganda, 10 ta darvozasi boʻlib, unda asosan [[bozor]]lar joylashgan. Tashqi rabodda 7 ta darvoza boʻlib, [[paxsa]], [[guvala]] va xom [[gʻisht]]dan [[qurilish|qurilgan]] [[turar joy|uy-joy]]lar joylashgan. B. obodonligi va bahavoligi bilan sharqda shuhrat qozongan. Shahardan koʻplab [[gidrologik tarmoqlar|suv tarmoqlari]] oʻtgan, koʻchalariga tosh yotqizilgan. Tashqi rabodda [[bogʻ]] va [[tok (ekin)|tok]]zorlar koʻp boʻlgan.

== Boshqaruv tizimi ==
IX-X asrlarga oid arab yozma manbalarida uning yana bir nomi – Binkat tarzida tilga olingan. Uni rais boshqargan, raisni  hokim (viloyat hukmdori) mahalliy zodagonlar koʻpincha, musulmon ruhoniylar vakillari orasidan tayinlangan. Shaharda davlat devonlarining, yaʼni davlat harbiy-fuqarolik mahkamalarining shahar idoralari boʻlgan, ularning deyarli hammasi mahalliy boshqaruvga boʻysunar edi. Rais huzuridagi shahar boshqaruvi lavozimlariga zodagonlar -  dehqonlar va ruhoniylar orasidan tanlab olinardi. Daʼvogarlar fors va arab tillarini bilishlari, oʻqimishli hamda turli fanlardan xabardor boʻlishlari lozim edi. Bunday shaxslar tabaqasi Movarounnahrda arabcha „ahl al-qalam“ va forscha [[„dabirlar“]] (kotiblar) deb atalardi.

== Madaniyati ==
Manbalarda koʻrsatilishicha; shahar koʻkalamzor va Movarounnahrda eng toza shaharlar safida boʻlgan. Shahar maʼmuriyati Somoniylar davlati tarkibida koʻplab tangalarni zarb qilgan. Kumush va mis tangalar hoshiyasida zarb etilgan joyi – Shosh, Madinat ash-Shosh va Binkat deb, koʻrsatilgan.

Binkat bozorlarining katta qismi ichki rabodda joylashgan, bu rabod ham devor bilan oʻralgan. Unda baʼzi maʼlumotlarga koʻra – oʻnta darvoza boʻlgan. Hamdon, Ohanin, Mir, Farqon, Kad, Karmanj, Koʻyi Sahl, Rashidijak, Koʻyi Xoqon, Kashki Dehqon. Tashqi rabodda arab geograflari 7 ta darvoza: Fargad, Xashkat, Sandijak, Ohanin, Bakridijak, Sakrak va Sagrabod (Bafaryod) nomini keltiradilar.

== Mashhur shaxslari ==
X asrda Shoshdagi taniqli islom targʻibotchilaridan yana biri, Sayramda vafot etgan – [[Xo’ja Abdulla Aziz Alambardor]].

[[Abu Bakr Muhammad Qaffol Shoshiy]] – islom olamidagi eng taniqli ulamolardan biri.

[[Abu Muhammad al-Matroniy]] – mumtoz shoirlardan biri.

== Oʻrganilishi ==
B. [[Toshkent arxeologiya ekspeditsiyasi]](V. A. Bulatova, L. L. Rtveladze, D. P. Varxotova, M. I. Filanovich) tomonidan oʻrganilgan; shaharning taxminan plans-sxemasi ishlab chiqilgan. [[Ilmiy tadqiqot|Tadqiq]] etilgan [[madaniy qatlam]]lar asosida shahar chegarasi belgilanayapti. Shahriston va ark taxminan hozirgi Zarqaynar, Navoiy koʻchalari, Chorsu va Eski Joʻva maydonlari hamda shu yerdagi bozor bilan chegaradosh Gulbozor tepaligini egallagan. Ark Registon va Jangob (Janggoh) [[ariq]]lari oraligʻida joylashgan. Topilgan turli uy-roʻzgʻor buyumlari, ayniqsa nozik [[did]] bilan ishlangan bejirim sirlangan [[sopol]] idishlar B. kulollarining yuksak mahoratga ega boʻlganliklarini koʻrsatadi. [[Tarixiy manbalar]] ([[Maqdisiy|Makdisiy]] va boshqalarning [[asar]]lari)da ham B. [[kulolchilik]] [[mahsulot]]larining „tengi yoʻq“ligi haqida qayd etilgan. Shahriston hududidan [[XI asr|11]] – <nowiki>XII</nowiki> asrlarga oid bir necha kulolchilik [[xumdon]]larining [[qoldiq]]lari topildi. Rabodlar hududida kulolchilik, [[temirchilik]], [[shisha]]<nowiki/>sozlik ustaxonalari va gʻisht xumdonlari boʻlganligi aniqlandi. B. Shosh viloyatining [[madaniyat|madaniy]], savdo hunarmandchilik markazi boʻlganligini qadimda shahar atrofida joylashgan qishloqlar hududida olib borilgan [[arxeologik qazish]]lar ham tasdiqladi. Topilmalar har bir qishloq [[aholi]]si alohida kasb bilan shugʻullanganligini koʻrsatdi. B. 10 – <nowiki>XI</nowiki> asrlardan Toshkent [[nom]]ini olgan.

== Yana qarang ==
Shosh, Madinat ash-Shosh, Choch, Toshkent.

== '''Manbalar'''<ref>{{Kitob manbasi |title="Toshkent tarixi" |year=2009 y |author=D.A. Alimova, M.I.Filanovich |publisher="Art Flex" |pages=208 bet |isbn=978 - 9943 -301-08-5}}</ref> ==

== Adabiyotlar ==
Ld..Mukminova R. G., Oʻzbekistonning oʻrta asr shaharlari tarixidan lavhalar, T., 1973;
Burya kov Yu. F., Toshkent vohasining qadimiy karvon yoʻllari, T., 1978; Muhammadjonov A., Qadimgi Toshkent, T., 1988. Abdulahad Muhammadjanov.
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 <!-- Bot tomonidan yaratildi -->

{{OʻzME}}

{{Toshkent arxeologik yodgorliklari}}

{{chala}}

[[Turkum:Oʻrta Osiyoning qadimiy shaharlari]]
[[Turkum:Toshkent tarixi]]
[[Turkum:Arxeologiya]]