Тиғ устида югурувчи
Тиғ устида югурувчи (Бладе Руннер) — 1982-йилда суратга олинган америкалик илмий-фантастик филм бўлиб, режиссёр Ридли Скотт томонидан суратга олинган. Филм Филип К. Дикнинг 1968-йилда чоп этилган „До Андроидс Дреам оф Элеcтриc Шеэп?“ („Андроидлар электр қўйларни туш кўрадими?“) романидан илҳомланган. Филм киберпанк жанрининг классик намунаси бўлиб, у илмий-фантастика, ноир ва фалсафий мавзуларни ўз ичига олади.[1]
| Тиғ устида югурувчи | |
|---|---|
| Файл:Бладе Руннер (1982 постер).пнг | |
| Режиссёр(лар) | Ридли Скотт |
| Ссенарий муаллиф(лар)и |
Ҳамптон Фанчер Давид Пеоплес |
| Қайси асарга асосланган |
Пҳилип К. Диcкнинг "До Андроидс Дреам оф Элеcтриc Шеэп?" |
| Ролларда |
Ҳаррисон Форд Рутгер Ҳауэр Сеан Ёунг Эдwард Жамес Олмос |
| Бастакор(лар) | Вангелис |
| Премера санаси |
25-июн, 1982-йил |
| Давомийлик | 117 минут |
| Мамлакатлар | АҚШ, Ҳонгконг |
| Тил | инглизча |
| Бюджет | $30 миллион |
| Даромад | $41.8 миллион |
| Кейинги филм | Бладе Руннер 2049 |
.png){kind=link}
Сюжет
Филм воқеалари 2019-йилда, дистопик Лос-Анжелесда содир бўлади. Филм бош қаҳрамони Рик Декард (Ҳаррисон Форд) — собиқ „бладе руннер“, яъни репликантларни овловчи махсус детектив. Репликантлар — сунъий йўлдош колонияларида ишлаш учун яратилган биологик андроидлар бўлиб, уларга ер юзида яшаш тақиқланган.
Тайрелл корпорацияси томонидан ишлаб чиқарилган Нехус-6 туридаги репликантлар одамлар каби фикрлаш ва ҳаракат қилиш қобилиятига эга, аммо улар атиги тўрт йиллик умрга эга. Филм давомида Декард тўртта қочқин репликантни йўқ қилиш топшириғини олади: Рой Баттй (Рутгер Ҳауэр), Прис (Дарйл Ҳаннаҳ), Зҳора (Жоанна Cассидй) ва Леон (Брион Жамес). Улар ўз яратувчилари билан учрашиб, умрларини узайтиришни хоҳлайдилар.
Филм давомида Декард репликантлардан бири бўлган Рейчел (Сеан Ёунг) билан учрашади. Рейчел ўзининг репликант эканлигини илгари билмаган ва унга болалик хотиралари сингдирилган. Декард ва Рейчел ўртасида романтик муносабатлар ривожланади, бу эса инсоният ва сунъий онг ҳақидаги фалсафий саволларни кўтаради.
Мавзулар ва таҳлил
Тиғ устида югурувчи турли мавзуларни қамраб олади, жумладан:
- Сунъий онг ва инсоният: Репликантлар инсоний ҳис-туйғулар ва ҳаётга интилишга эга бўлиб, бу уларнинг одамлардан фарқланишини савол остига қўяди.
- Дистопия ва футуристик жамият: Филмда 2019-йил Лос-Анжелеси қоронғи, ифлос ва юқори технологияларга эга шаҳарга айланган, бу эса киберпанк эстетикасига асос солган.
- Ноир услуби: Филм классик ноир элементларини ўз ичига олади — қоронғу визуал атмосфера, сирли бош қаҳрамон ва ахлоқий мураккаблик.
- Идентиклик ва хотира: Филм инсоннинг ўзлигини аниқлашда хотиралар ва тажрибалар қанчалик муҳим эканлиги ҳақида фалсафий саволларни кўтаради.
Ишлаб чиқариш ва тасвирий услуб
Филм визуал жиҳатдан ниҳоятда ўзига хос бўлиб, футуристик шаҳарнинг ноёб дизайни, неон чироқлари ва доимий ёмғир билан ажралиб туради. Сёд Майкл томонидан яратилган дизайн ва Дуглаз Трумбулл бошчилигидаги махсус эффектлар филмнинг киберпанк эстетикасига асос солган.[2]
Бундан ташқари, Вангелис томонидан ёзилган оригинал саундтрек филмнинг мистик ва сирли атмосферасини янада кучайтирган. Электрон мусиқалар, классик оҳанглар билан уйғунлашиб, филмнинг ҳиссий таъсирини оширган.[3]
Чиқиши ва қабул қилиниши
1982-йилги дастлабки премерада Тиғ устида югурувчи тижорат жиҳатдан унчалик муваффақиятли бўлмаган, бироқ кейинчалик култ филмга айланган. Филм бир неча марта қайта таҳрир қилинган ва турли версиялари мавжуд, жумладан:
Бу версиялар ўртасидаги асосий фарқ Декарднинг репликант эканлиги ҳақидаги жумбоққа тааллуқли. Финал Cут версиясида бу масала очиқ қолдирилган, бу эса мухлислар орасида мунозараларга сабаб бўлган.
Таъсири ва мероси
Тиғ устида югурувчи замонавий илмий-фантастика жанрига катта таъсир кўрсатган. У Матрих (1999), Гҳост ин тҳе Шелл (1995), Эх Мачина (2014) каби филмларга илҳом манбаи бўлган. Филм киберпанк ҳаракатининг асосий илҳомлантирувчиларидан бири ҳисобланади.[7]
2017-йилда филмнинг давоми „Бладе Руннер 2049“ (режиссёр Денис Вилленеуве) чиқди. Ушбу филм ҳам фалсафий саволларни давом эттириб, оригинал филм меросини давом эттирган.
Манбалар
- ↑ „Торрес Cруз, Дécио (2014). Постмодерн Метанарративес: Бладе Руннер анд Литературе ин тҳе Аге оф Имаге. Палграве Маcмиллан УК.“.
- ↑ „Фаилес, Иан (Оcтобер 2, 2017). "Тҳе Миниатуре Моделс оф Бладе Руннер". ВФХ Воиcе.“.
- ↑ „"Ҳоw тҳе Бладе Руннер соундтраcк усед элеcтрониc мусиc то эхплоре wҳат ит меанс то бе ҳуман". Тҳе Университй оф Сйдней.“.
- ↑ „Каплан, Фред (Септембер 30, 2007), "А Cулт Cлассиc Ресторед, Агаин"“. 2013-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2025-йил 15-феврал.
- ↑ „"Бладе Руннер [Диреcтор'с Cут". Бритиш Боард оф Филм Cлассифиcатион. Септембер 29, 1992.“].
- ↑ „"Бладе Руннер [Тҳе Финал Cут". Бритиш Боард оф Филм Cлассифиcатион. Оcтобер 12, 2007“].
- ↑ „Cоплан, Амй; Давиэс, Давид (2015). Бладе Руннер. Роутледге.“.