Bluetooth

Блуэтоотҳ (инглизча: блуэ – кўк ва тоотҳ – тиш сўзлардан олинган, талаффузи /блуːтуːθ/), блютус[1] – симсиз шахсий тармоқлар (Wирелесс персонал ареа нетwорк, WПАН) спецификацияси. Блуэтоотҳ шахсий компютерлар (жумладан стол компютерлари, чўнтак компютерлари, ноутбуклар), мобил телефонлар, Интернет-планшетлар, принтерлар, рақамли камералар, сичқончалар, клавиатуралар, жойстиклар, минигарнитуралар, қулоқчинлар ва динамик тизимлари каби қурилмалар ўртасида қисқа масофада маълумот узатиш имконини беради. У ишончли ва бепул бўлиб, универсал радиочастота орқали маълумот алмашиш имконини беради. Блуэтоотҳ ушбу қурилмалар протоколнинг эски версияларида бир-биридан тахминан 100 метр радиусда ва Блуэтоотҳ 5-версиясидан бошлаб 150 метргача бўлган масофадан маълумот алмашиш имконини беради. Узатиш имкони тўсиқлар ва шовқинларга боғлиқ.
Номланиши
Блуэтоотҳ сўзи дан тилидаги „Блåтанд“ („кўк тишли“) сўзининг инглиз тилидаги мослашувидир. Тахминан минг йил олдин Дания ҳудудида яшаган Викинглар қироли Ҳаралд И Блåтанд[эн] номи билан боғлиқ. Қирол ўзининг кўк рангли тиши борлиги учун шу лақабини олган эди. Ҳаралд И 10-асрда Дания ва Норвегиянинг бир қисмини бошқарган ва урушаётган Дания қабилаларини ягона қиролликка бирлаштирган. Блуэтоотҳ алоқа протоколлари билан ҳам худди шундай қилиш – қурилмаларни ягона универсал стандартга бирлаштириш учун мўлжалланган[2][3][4]. „Блå“ сўзи замонавий Скандинавия тилларида „кўк“ деган маънони англатади.
Блуэтоотҳ логотипи Скандинавия руналарининг 2 комбинацияси: Ҳагалаз (ᚼ) ва Беркана (ᛒ), товуш қийматлари Ҳаралд Блуэтоотҳ – Ҳ ва Б нинг бош ҳарфларига мос келади (дан тили: Ҳаралд Блåтанд, норвег тили: Ҳаралд Блåтанн). Логотип Беаукнит корпорациясининг шўбаси бўлган Беаукнит Техтилес компаниясининг эски логотипига ўхшайди. К ва Б ҳарфларининг бирлашмасидан фойдаланади, кенгроқ ва бурчаклари юмалоқ.
Яратилиш ва ривожланиш тарихи
Блуэтоотҳ устида ишлаш телекоммуникация ускуналари ишлаб чиқарувчиси Эриcссон томонидан 1994 йилда РС-232 кабелларига симсиз муқобил сифатида бошланган. Дастлаб, ушбу технология саёҳатчилар ва тизим ўртасидаги функционал интерфейс учун ФЛЙWАЙ тизимининг эҳтиёжларига мослаштирилган.
Блуэтоотҳ спецификацияси 1998-йилда ташкил этилган Блуэтоотҳ Спеcиал Интерест Гроуп (Блуэтоотҳ СИГ) томонидан ишлаб чиқилган. Унга Эриcссон, ИБМ, Интел, Тошиба ва Нокиа компаниялари кирди. Кейинчалик, Блуэтоотҳ СИГ ва ИЭЭЭ келишувга эришдилар, унинг асосида Блуэтоотҳ спецификацияси ИЭЭЭ 802.15.1 стандартининг бир қисмига айланди. 2002-йил 14-июнда оммага тақдим этилди[5][6].
| Синфи[7] | Максимал қувват, мВт | Максимал қувват, дБм | Диапазон, м |
|---|---|---|---|
| 1 | 100 | 20 | 100 |
| 2 | 2.5 | 4 | 10 |
| 3 | 1 | 0 | 10 дан кам |
Блуэтоотҳ қандай ишлайди
Ишлаш принципи радиотўлқинларидан фойдаланишга асосланган. Блуэтоотҳ радио алоқаси ИСМ диапазонида амалга оширилади (инглизча: Индустрй, Сcиэнcе анд Медиcине), турли хил маиший техника ва симсиз тармоқларда қўлланилади. Блуэтоотҳ частоталари: 2.402-2.48 ГҲз[8][9]. Блуэтоотҳ импулсли частота тарқатиш спектри (инглизча: Фреқуэнcй Ҳоппинг Спреад Спеcтрум, ФҲСС) орқали ишлайди[10].
ФҲСС алгоритмига кўра, Блуэтоотҳ сигналининг узатиш частотаси секундига 1600 марта кескин ўзгаради (кенглиги 1 МГц бўлган жами 79 иш частотаси ажратилган ва Япония, Франсия ва Испанияда диапазон торроқ – 23 частотали канал). Ҳар бир уланиш учун частоталар ўртасида алмашиниш кетма-кетлиги псевдо-тасодифийдир. У фақат узатувчи ва қабул қилувчига маълум бўлиб, улар синхрон равишда ҳар 625 микросекундда бир ташувчи частотадан иккинчисига ўтади. Шундай қилиб, яқин атрофда бир нечта қабул қилувчи-узатувчи жуфтлик ишлаётган бўлса, улар бир-бирига халақит бермайди. Ушбу алгоритм, шунингдек, узатиладиган маълумотларнинг махфийлигини ҳимоя қилиш тизимининг ажралмас қисмидир. Уланиш псевдо-тасодифий алгоритм бўйича содир бўлади ва ҳар бир уланиш учун алоҳида белгиланади. Рақамли маълумотлар ва аудио сигналларни (ҳар икки йўналишда 64 кбпс) узатишда турли хил кодлаш схемалари қўлланилади: аудио сигнал такрорланмайди (қоида тариқасида), рақамли маълумотлар ахборот пакети йўқолган тақдирда қайта узатилади.
Блуэтоотҳ протоколи бир нуқтадан кўп нуқтага уланишни ҳам қўллаб-қувватлайди[11].
Версиялар ва спецификациялар

Блуэтоотҳ 1.0
1.0 (1998) ва 1.0Б версияларида турли ишлаб чиқарувчиларнинг маҳсулотлари ўртасидаги мослашув даражаси паст эди. 1.0 ва 1.0Б версияларида алоқа ўрнатиш жараёнида қурилма манзилини (БД_АДДР) мажбурий равишда узатиш талаб қилинарди. Бу эса протокол даражасида уланишнинг махфийлигини таъминлашни имконсиз қилиб қўяр ва мазкур спецификациянинг асосий камчилиги ҳисобланарди.
Блуэтоотҳ 1.1
Блуэтоотҳ 1.1 версиясида 1.0Б версиясида топилган кўплаб хатолар тузатилди, шифрланмаган каналларни қўллаб-қувватлаш, қабул қилинган сигналнинг қувват даражасини кўрсатиш (РССИ) қўшилди.
Блуэтоотҳ 1.2
Асосий яхшиланишлар:
- Тезкор уланиш ва топиш.
- Ёйилган спектр (АФҲ) билан адаптив частота сакраши – бу радио-шовқинларига қарши чидамлиликни оширади.
- 1.1 версиясига нисбатан юқори маълумот узатиш тезлиги, деярли 1 Мбит/с гача етади.
- Кенгайтирилган синхрон уланишлар (эСCО), бу шикастланган пакетларни қайта узатишга рухсат бериш орқали аудио оқимнинг овоз сифатини яхшилайди ва ихтиёрий равишда параллел маълумотларни узатишни яхшироқ қўллаб-қувватлаш учун аудио кечикиш вақтини ошириши мумкин.
- Хост бошқарув интерфейси (ҲCИ) уч симли УАРТ интерфейсини қўллаб-қувватлади.
- ИЭЭЭ 802.15.1-2005 стандарти сифатида тасдиқланди[12].
- Л2CАП учун оқимни бошқариш ва қайта узатиш режимлари жорий қилинди.
Блуэтоотҳ 2.0 + ЭДР
Блуэтоотҳ 2.0 версияси 2004-йил 10-ноябр куни чиқарилган. Маълумотлар узатишни жадаллаштириш учун Энҳанcед Дата Рате (ЭДР) қўллаб-қувватланиши асосий янгилик бўлди. ЭДРнинг номинал тезлиги 3 Мбит/с атрофида бўлса-да, амалда бу маълумотларни узатиш тезлигини фақат 2,1 Мбит/С гача ошириш имконини берди. Қўшимча ишлаш маълумотларни узатишнинг турли радиотехнологиялари ёрдамида амалга оширилади[13].
Стандарт (асосий) маълумотлар узатиш тезлиги 1 Мбит/с узатиш тезлигида радио сигналининг ГФСК модуляциясидан фойдаланади. ЭДР иккита вариант, п/4-ДҚПСК ва 8ДПСК билан ГФСК ва ПСК модуляцияларининг комбинациясидан фойдаланади. Улар ҳаво орқали юқори маълумотларни узатиш тезлигига эга – мос равишда 2 ва 3 Мбит/с[14].
Блуэтоотҳ СИГ спецификацияни „Блуэтоотҳ Течнологй 2.0 + ЭДР“ деб эълон қилди, бу ЭДР ихтиёрий хусусият эканлигини англатади. ЭДРга қўшимча равишда, 2.0 спецификациясига бошқа кичик яхшиланишлар ҳам мавжуд ва маҳсулотлар юқори маълумот тезлигини қўллаб-қувватламасдан „Блуэтоотҳ Течнологй 2.0“ га мос келиши мумкин. Камида битта тижорат қурилмаси, ҲТC ТйТН Поcкет ПC, ўзининг техник хусусиятларида „ЭДР ҳолда Блуэтоотҳ 2.0“ дан фойдаланади[15].
2.0 + ЭДР спецификациясига кўра, ЭДР қуйидаги афзалликларга эга:
- Баъзи ҳолларда узатиш тезлиги уч марта (2,1 Мбит / с) га ошади.
- Қўшимча тармоқли кенглиги туфайли бир нечта бир вақтнинг ўзида уланишнинг мураккаблигини пасайтиради.
- Камайтирилган юк туфайли энергия сарфини камайтириш.
Блуэтоотҳ 2.1
2007-йил. Қурилма хусусиятларини кенгайтирилган сўров технологияси (уланишда рўйхатни қўшимча филтрлаш учун), энергия тежовчи Снифф Субратинг технологияси қўшилди, бу қурилманинг ишлаш муддатини битта батарея зарядидан 3-10 баравар ошириш имконини беради. Бундан ташқари, янгиланган спецификация икки қурилма ўртасида алоқа ўрнатишни сезиларли даражада соддалаштиради ва тезлаштиради, алоқани узмасдан шифрлаш калитини янгилаш имконини беради, шунингдек, Неар Фиэлд Cоммуниcатион технологиясидан фойдаланиш туфайли кўрсатилган алоқаларни янада ҳимояланган қилади.
Блуэтоотҳ 2.1 + ЭДР
2008-йил август ойида Блуэтоотҳ СИГ 2.1 + ЭДР версиясини тақдим этди. У энергия сарфини беш баравар камайтиради, маълумотларни ҳимоя қилиш даражасини оширади ва Блуэтоотҳ қурилмаларини таниб олиш ва улашни осонлаштиради.
Блуэтоотҳ 3.0 + ҲС
3.0 + ҲС 2009-йил 21-апрелда Блуэтоотҳ СИГ томонидан қабул қилинган. 24 Мбит/с гача маълумотларни узатиш тезлигини қўллаб-қувватлайди[16]. Унинг асосий хусусияти амп (Алтернате МАC/ПҲЙ) бўлиб, 802.11 диапазонига юқори тезликдаги хабар сифатида қўшилади. АМП учун иккита технология тақдим этилди: 802.11 ва УWБ, лекин уwб спецификацияда йўқ[17].
Янги спецификацияни қўллаб-қувватлайдиган модуллар иккита радио тизимни бирлаштиради: биринчиси 3 Мбит/с (Блуэтоотҳ 2.0 учун стандарт) тезликда маълумотларни узатишни таъминлайди ва кам қувват сарфлайди. Иккинчиси 802.11 стандартига мос келади ва маълумотларни 24 Мбит/с гача тезликда узатиш имкониятини беради (Wи-Фи тармоқлари тезлиги билан солиштириш мумкин). Маълумотларни узатиш учун радио тизимини танлаш узатилаётган файл ҳажмига боғлиқ. Кичик файллар кичик канал орқали, катта файллар эса юқори тезликдаги канал орқали узатилади. Блуэтоотҳ 3.0 умумийроқ 802.11 стандартидан (қўшимчасиз) фойдаланади, яъни у 802.11б/г/н каби Wи-Фи имкониятларига мос келмайди.
Блуэтоотҳ 4.0
2010-йил 30-июнда Блуэтоотҳ СИГ Блуэтоотҳ 4.0 спецификациясини тасдиқлади. Протоколларни ўз ичига олади:
- Классик Блуэтоотҳ.
- Юқори тезликдаги Блуэтоотҳ.
- Энерготежамкор Блуэтоотҳ.
Юқори тезликдаги Блуэтоотҳ Wи-Фи-га асосланган, Классик Блуэтоотҳ эса олдинги Блуэтоотҳ спецификациялари протоколларидан иборат.
Блуэтоотҳ тизимининг иш частоталари (қуввати 0,0025 Вт дан ошмайди).
Частота диапазони: 2,402,000,000 – 2,480,000,000 Гц (2,402 – 2,48 ГҲз).
Блуэтоотҳ Лоw Энергй протоколи, биринчи навбатда, кичик электрон сенсорлар учун мўлжалланган (спорт поябзали, жисмоний машқлар ускуналари, беморларнинг танасига ўрнатилган кичик сенсорлар ва бошқалар). Кам энергия истеъмолига махсус операцион алгоритмдан фойдаланиш орқали эришилади. Трансмиттер фақат маълумот юборилаётганда ёқилади, бу унинг бир CР2032 батареясида бир неча йил ишлашига имкон беради[18]. Стандарт 8-27 байт маълумотлар пакети ҳажми билан 1 Мбит / с маълумотларни узатиш тезлигини таъминлайди. Янги версия иккита Блуэтоотҳ қурилмасига 5 мс дан камроқ вақт ичида уланишни ўрнатиш ва уни 100 м гача бўлган масофада сақлаш имконини беради.
Ушбу стандартга асосланган ҳарорат, босим, намлик, тезлик сенсорлари ва бошқалар турли хил бошқарув қурилмаларига маълумотларни узатиши мумкин: мобил телефонлар, ПДАлар, шахсий компютерлар ва бошқалар.
Блуэтоотҳ 3.0 ва Блуэтоотҳ 4.0 ни қўллаб-қувватлайдиган биринчи чип 2009-йил охирида СТ-Эриcссон томонидан чиқарилган.
Блуэтоотҳ 4.1
2013-йил охирида Блуэтоотҳ Спеcиал Интерест Гроуп (СИГ) Блуэтоотҳ 4.1 спецификациясини чиқарди. Блуэтоотҳ 4.1 спецификациясида амалга оширилган яхшиланишлардан бири Блуэтоотҳ ва тўртинчи авлод ЛТЕ мобил алоқаларининг биргаликда ишлашига тегишли. Стандарт маълумотлар пакетларини узатишни автоматик равишда мувофиқлаштириш орқали ўзаро шовқинлардан ҳимоя қилишни таъминлайди.
Блуэтоотҳ 4.2
2014-йил 3-декабрда Блуэтоотҳ Спеcиал Интерест Гроуп (СИГ) Блуэтоотҳ 4.2 спецификациясини чиқарди[19]. Асосий яхшиланишлар махфийликни ошириш ва маълумотларни тезроқ узатишдир.
Блуэтоотҳ 5.0
2016-йил 16-июн куни Блуэтоотҳ Спеcиал Интерест Гроуп (СИГ) Блуэтоотҳ 5.0 спецификациясини чиқарди. Ўзгаришлар асосан паст қувват режимига ва юқори тезлик режимига таъсир қилди. Диапазон тўрт баравар, тезлик икки баравар ошди. Бундан ташқари, Блуэтоотҳ 5.0 аввалги Блуэтоотҳ версиялари билан тўлиқ мос келади.
Ушбу турдаги протокол жиддий сифатли янгиланишларга эга бўлиб, бу янги версияни 4.3 эмас, балки 5.0 деб номланди. Блуэтоотҳ 5.0 – катта янгиланиш, аммо у симсиз аудиога таъсир қилмайди.
Блуэтоотҳ 5.1
Блуэтоотҳ 5.1 олдинги версиялардан фарқ қилади, чунки фойдаланувчилар жойлашув ва йўналишни максимал аниқлик билан аниқлаш имкониятига эга[20]. Қувват истеъмоли янада оптималлаштирилди ва Блуэтоотҳ Лоw Энергй уланишининг ишончлилиги оширилди.
Блуэтоотҳ 5.2
Спецификация СИГ томонидан 2020-йил 6-январда тақдим этилган. Янги хусусиятлар[21]:
- АТТ атрибут протоколининг такомиллаштирилган версияси Кенгайтирилган атрибут протоколи (ЭАТТ) бўлиб, у фақат шифрланган уланишдан фойдаланади. ЭАТТ бир вақтнинг ўзида транзаксияларни қўллайди ва уланиш вақтида АТТ максимал узатиш блокини (МТУ) ўзгартиришга имкон беради. ЭАТТ янги Л2CАП хавфсиз узатишни бошқариш режимини қўшади.
- Янги ЛЕ Поwер Cонтрол – уланган қурилмалар орасидаги алоқа учун қувватни динамик оптималлаштириш имконини беради.
- ЛЕ Исочроноус Чаннелс – янги авлод Блуэтоотҳ ЛЕ Аудио узатиш стандартини қўллаб-қувватлайди. Чексиз кўп қурилмаларга параллел трансляция қилиш учун бир ёки бир нечта қурилмаларга вақт белгиси билан маълумотларни узатиш имконини беради[22][23].
Блуэтоотҳ 5.3
2021-йил 13-июлда Блуэтоотҳ СИГ Блуэтоотҳ ядро спецификациясини 5.3 версиясини чоп этди. Блуэтоотҳ 5.3 функсиясини яхшилаш[24]:
- Cоннеcтион субратинг – уланиш параметрларини минимал кечикишлар билан ўзгартириш имконини беради
- Даврий билдиришномалар оралиғи (адвертисинг интервал) учун псевдотасодифий кечикишни жорий этиш тўқнашувларнинг олдини олиш имконини беради.
- Периферик қурилмалар уланган марказий қурилмага частотани мослашувчан қайта созлаш вақтида канал танлашда фойдаланиши мумкин бўлган муқобил радио каналлар маълумотларини тақдим этиши мумкин
- Шифрлаш калити ўлчамини бошқариш яхшиланди
Қуйидаги хусусиятлар спецификациянинг ушбу версиясидан олиб ташланди:
Муқобил МАC ва ПҲЙ кенгайтмаси (АМП)
Блуэтоотҳ 5.4

2023-йил 7-февралда Блуэтоотҳ СИГ Блуэтоотҳ Cоре спецификациясининг 5.4 версиясини чиқарди. Ушбу янги версияда қуйидаги хусусиятлар мавжуд:
- Жавоблар билан даврий огоҳлантиришлар (ПАwР)
- Шифрланган билдиришнома маълумотлари
- Умумий атрибут профили хавфсизлик даражалари (ЛЕ ГАТТ) хусусиятлари
- Огоҳлантириш кодини танлаш
Блуэтоотҳ 6.0
Блуэтоотҳ 6.0 2024-йил 3-сентябрда тақдим қилинган[26]. Технологиянинг янги версиясига бир нечта янги хусусиятлар қўшилди:
- Яхшиланган аудио оқим.
- Яхшиланган жойлашувни аниқлаш хизматлари.
- Хавфсизлик кучайтирилди ва масофани ўлчашнинг аниқлиги яхшиланди.
- Қурилмалар орасидаги масофани аниқлашнинг аниқлигини сезиларли даражада яхшилайдиган Блуэтоотҳ Чаннел Соундинг технологияси жорий этилди[27].
Манбалар
- ↑ „блюту́с“. «Орфографический академический ресурс АКАДЕМОС». блюту́с. 2018-йил 10-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 9-март.
- ↑ Монсон, Ҳеиди „Блуэтоотҳ Течнологй анд Имплиcатионс“. СйсОпт.cом (1999-йил 14-декабр). 2011-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 17-феврал.
- ↑ „Абоут тҳе Блуэтоотҳ СИГ“. Блуэтоотҳ СИГ. 2006-йил 18-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 1-феврал.
- ↑ Кардач, Жим „Ҳоw Блуэтоотҳ гот иц наме“ (2008-йил 3-май). 2011-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 24-феврал.
- ↑ „Абоут тҳе Блуэтоотҳ СИГ“ (эн). Блуэтоотҳ Спеcиал Интерест Гроуп. 2006-йил 10-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 20-март.
- ↑ .
- ↑ Жошуа Wригҳт. „Диспеллинг Cоммон Блуэтоотҳ Мисcонcептионс“ (эн). САНС. 2007да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 25-август.
- ↑ Солтаниан А., Ван Дйcк Р.Э. Перформанcе оф тҳе Блуэтоотҳ сйстем ин фадинг дисперсиве чаннелсанд интерференcе // ИЭЭЭ Глобал Телеcоммуниcатионс Cонференcе, 2001 (ГЛОБЕCОМ '01). — С. 3499—3503. Архивировано 12 октябр 2011 года.
- ↑ „БЛУЭТООТҲ СИГ Интродуcес БЛУЭТООТҲ Лоw Энергй Wирелесс Течнологй, тҳе Нехт Генератион БЛУЭТООТҲ Wирелесс Течнологй“ (эн). Официальный сайт. 2009-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 16-январ. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (20-декабр 2009-йил)
- ↑ Бителева А. „Технологии мультимедийного доступа“. Журнал «Теле-Спутник» 8(82) (2002-йил 1-август). 2012-йил 18-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 15-январ. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (18-январ 2012-йил)
- ↑ .
- ↑ ИЭЭЭ Стд 802.15.1-2005 – ИЭЭЭ Стандард фор Информатион течнологй – Телеcоммуниcатионс анд информатион эхчанге бетwеэн сйстемс – Лоcал анд метрополитан ареа нетwоркс – Спеcифиc реқуиременц Парт 15.1: Wирелесс Медиум Аccесс Cонтрол (МАC) анд Пҳйсиcал Лаер (ПҲЙ) Спеcифиcатионс фор Wирелесс Персонал Ареа Нетwоркс (WПАНс)
- ↑ Гуй Кеwней. „Ҳигҳ спеэд Блуэтоотҳ cомес а степ cлосер: энҳанcед дата рате аппровед“. Неwсwирелесс.нет (2004-йил 16-ноябр). 2011-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 4-феврал.
- ↑ „Спеcифиcатион Доcуменц“. Блуэтоотҳ СИГ. 2008-йил 17-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 4-феврал. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (17-январ 2008-йил)
- ↑ „ҲТC ТйТН Спеcифиcатион“ (ПДФ). ҲТC. 2008-йил 8-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 4-феврал. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (12-октябр 2006-йил)
- ↑ „Спеcифиcатион Доcуменц“. Блуэтоотҳ СИГ. 2008-йил 17-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 4-феврал. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (17-январ 2008-йил)
- ↑ Давид Меер. „Блуэтоотҳ 3.0 релеасед wитҳоут ултраwидебанд“. зднет.cо.ук (2009-йил 22-апрел). 2011-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 22-апрел.
- ↑ „БЛУЭТООТҲ СИГ Интродуcес БЛУЭТООТҲ Лоw Энергй Wирелесс Течнологй, тҳе Нехт Генератион БЛУЭТООТҲ Wирелесс Течнологй“ (эн). Официальный сайт. 2009-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 16-январ. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (20-декабр 2009-йил)
- ↑ „СИГ интродуcес Блуэтоотҳ 4.2“. 2015-йил 23-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 13-август. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (23-август 2015-йил)
- ↑ Cрис Ҳоффман. „Блуэтоотҳ 5.1: Wҳат’с Неw анд Wҳй Ит Маттерс“. Ҳоw то геэк (2019-йил 31-январ). 2019-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 4-феврал. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (3-феврал 2019-йил)
- ↑ „Архивированная копия“. 2020-йил 8-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 17-январ. Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (8-январ 2020-йил)
- ↑ Блуэтоотҳ СИГ представила новий стандарт передачи звука / Хабр
- ↑ На пороге новой эри беспроводних наушников: скоро появиця самоэ крупноэ за последниэ годи обновлениэ Блуэтоотҳ (Wайбаcк Мачине сайтида 2024-04-07 санасида архивланган) // Ферра.ру, 12 июня 2022
- ↑ Блуэтоотҳ (эн) // Wикипедиа. — 2021-11-18.
- ↑ „Блуэтоотҳ 5.4 представляет ПАwР: улучшит ли он электронную этикетку?“. 2023-йил 8-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 8-ноябр.
- ↑ „Ноw Аваилабле: Неw Версион оф тҳе Блуэтоотҳ Cоре СпеcифиcатионБлуэтоотҳコア仕様の新バージョンがリリース“ (эн-УС). Блуэтоотҳ® Течнологй Wебсите (2024-йил 3-сентябр). 2024-йил 1-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 25-ноябр.
- ↑ Гришанков, Вячеслав „Блуэтоотҳ 6.0 — характеристики и сравнение с Блуэтоотҳ 5.4“ (ру-РУ) (2024-йил 8-ноябр). 2024-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 25-ноябр.