Boʻrilar sahifasining manbasini koʻrish

{{Taxobox
|nmae=Boʻrilar
| fossil_range = {{fossil range|5.332|0}} [[Miocene]] to present
| image = Canis.png
| image_caption = 1-qator: [[boʻri]] (''C. lupus''),<br />[[it]] (''C. familiaris'');<br />2-qator: [[qizil boʻri]] (''C. rufus''),<br />[[sharqiy oʻrmon boʻrisi]] (''C. lycaon'');<br />3-qator: [[koyot (hayvon)|koyot]] (''C. latrans''),<br />[[chiyaboʻri]] (''C. aureus'');<br />4-qator: [[Efiopiya boʻrisi]] (''C. simensis''),<br />[[Afrika boʻrisi]] (''C. lupaster'').
|domain=[[Eukariotlar]]
|regnum=[[Hayvonlar]]
|phylum=[[Xordalilar]]
|classis=[[Sut emizuvchilar]]
|ordo=[[Yirtqichlar]]
|familia=[[Itsimonlar]]
|genus='''''Canis'''''
| binar = Canis
| display_parents = 3
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]
| type_species = ''[[it|Canis familiaris]]''
| type_species_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758
| subdivision_ranks = Turlari
| subdivision = Hozirgi turlar:
* ''[[chiyaboʻri|Canis aureus]]''
* ''[[it|Canis familiaris]]''
* ''[[koyot (hayvon)|Canis latrans]]''
* ''[[Afrika boʻrisi|Canis lupaster]]''
* ''[[Canis lupus]]''
* ''[[sharqiy oʻrmon boʻrisi|Canis lycaon]]''
* ''[[Canis rufus]]''
* ''[[Canis simensis]]''
Qirilib ketgan turlar:
* † ''[[Canis antonii]]''
* † ''[[Canis borjgali]]''{{citation needed|date=April 2023}}
* † ''[[Canis chihliensis]]''
* † ''[[Canis edwardii]]''
* † ''[[Canis etruscus]]''
* † ''[[Canis lepophagus]]''
* † ''[[Canis mosbachensis]]''
* † ''[[Canis palmidens]]''{{citation needed|date=April 2023}}
* † ''[[Canis variabilis]]''
* † '''Yonturlar ''[[Xenocyon]]'''''
** † ''[[Canis africanus]]''
** † ''[[Canis antonii]]''
** † ''[[Canis falconeri]]''
** † ''[[Canis lycanoides]]''
}}
'''Boʻrilar''' ({{lang-la|Canis}}) – [[sut emizuvchilar]]ning [[itsimonlar]] oilasi (Canidae) urugʻi. Ushbu urugʻning turlari oʻrtacha va katta oʻlchamlar, massiv, yaxshi rivojlangan bosh suyagi va tishlari, uzun oyoqlari va nisbatan qisqa quloqlari hamda dumlari bilan ajralib turadi<ref name=heptner1998>Heptner, V. G.; Naumov, N. P. (1998). ''Mammals of the Soviet Union'' Vol. II Part 1a, SIRENIA AND CARNIVORA (Sea Cows, Wolves and Bears). Science Publishers, Inc. USA. pp. 124–129. {{ISBN|1-886106-81-9}}.</ref>.
== Etimologiyasi ==
''Canis''ning umumiy nomi lotincha „it“ degan maʼnoni anglatadi. Inglizcha canine atamasi lotincha „caninus“ („kanine“) sifatdoshining bir shaklidan kelib chiqqan boʻlib, „it tish“ atamasi ham kelib chiqadi<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/canine|title=canine {{!}} Origin and meaning of canine by Online Etymology Dictionary|publisher=www.etymonline.com|lang=en|access-date=2019-08-06|archive-date=2019-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801093542/https://www.etymonline.com/word/canine|deadlink=no}}</ref> . Boʻrilarning oʻljasini oʻldirish uchun ishlatiladigan taniqli tishlari bor. Canis soʻzi yunoncha kūon ({{lang-gr|κύων}}) soʻzi bilan oʻxshash boʻlib, „it“ degan maʼnoni anglatadi.
== Terminologiyasi ==
Voyaga etmagan itlar (yaʼni koʻpayish qobiliyatiga ega boʻlmagan hayvonlar) kuchuklar, boshqa tur vakillari esa boʻri bolalari deb ataladi.
== Taksonomiyasi ==
Amerika mammologlar jamiyati boʻrilarning 8 turini tan oladi<ref>Rezultati poiska po zaprosu „''Canis''“ na sayte [https://www.mammaldiversity.org/explore.html ASM Mammal Diversity Database] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20240117135102/https://www.mammaldiversity.org/explore.html |date=2024-01-17 }}.</ref>:

„Boʻri“ soʻzi [[itsimonlar]] oilasining boshqa avlodiga mansub hayvon turlarining nomlarini ham oʻz ichiga oladi: yeleli boʻri (Chrysocyon brachyurus), [[qizil boʻri]] (Cuon alpinus), shuningdek, yirtqich marsupiallar turkumining yoʻqolib ketgan vakili – [[xaltali boʻri]] (Thylacinus cynocephalus).
=== Filogeniyasi ===
Taksonning [[Filogenez|filogenetik]] holatini quyidagi kladogramma bilan tasvirlash mumkin<ref>{{Статья|автор=Perri A. R., Mitchell K. J., Mouton A., et al.|заглавие=Dire wolves were the last of an ancient New World canid lineage|год=2021|язык=en|издание=Nature|страницы=1—5|issn=1476-4687|doi=10.1038/s41586-020-03082-x}}</ref><ref>{{Статья|ссылка=https://doi.org/10.1016/j.cub.2018.08.041|автор=Gopalakrishnan S., Sinding M.-H. S., Ramos-Madrigal J., et al.|заглавие=Interspecific Gene Flow Shaped the Evolution of the Genus ''Canis''|год=2018|язык=en|издание=[[Current Biology]]|тип=journal|том=28|выпуск=21|страницы=3441—3449.e5|issn=0960-9822|doi=10.1016/j.cub.2018.08.041|pmid=30344120}}</ref><ref>{{Статья|ссылка=https://advances.sciencemag.org/content/2/7/e1501714|автор=von Holdt B. M., Cahill J. A., Fan Z., Gronau I., Robinson J.|заглавие=Whole-genome sequence analysis shows that two endemic species of North American wolf are admixtures of the coyote and gray wolf|год=2016|язык=en|издание=[[Science Advances]]|тип=journal|том=2|выпуск=7|страницы=1—13|issn=2375-2548|doi=10.1126/sciadv.1501714|archivedate=2021-08-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210807062811/https://advances.sciencemag.org/content/2/7/e1501714}}</ref>:
{{clade|{{clade
|1= [[Vaxshiy boʻri]] (''Aenocyon dirus'') [[fayl:The American Museum journal (c1900-(1918)) (Aenocyon dirus).jpg|50 px]]
|2={{clade
  |label1=''[[Lupulella]]''
  |1={{clade
    |1=[[Yoʻl-yoʻl shoqol]] (''Lupulella adusta'') [[fayl:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate XIII).jpg|50 px]]
    |2=[[Qorayol shoqol]] (''Lupulella mesomelas'') [[fayl:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate XII).jpg|50 px]]
}}
  |2={{clade
    |1=[[Yovvoyi it]] (''Lycaon pictus'') [[fayl:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate XLIV).jpg|50 px]]
    |2={{clade
      |1=[[Qizil boʻri]] (''Cuon alpinus'') [[fayl:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate XLI).jpg|50 px]]
      |label2='''Boʻrilar''' (''Canis'') 
      |2={{clade
        |1=[[Efiopiya shoqoli]] (''Canis simensis'') [[fayl:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate VI).jpg|50 px]]
        |2={{clade
          |1=[[Shoqol]] (''Canis aureus'') [[fayl:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate X).jpg|50 px]]
          |2={{clade
            |1={{s|[[Afrika boʻrisi]] (''Canis lupaster'') [[fayl:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate XI).jpg|50 px]]}}
            |2={{clade
              |1={{clade
                |1=[[koyot (hayvon)|Koyot]] (''Canis latrans'') [[fayl:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate IX).jpg|50 px]]
                |2={{clade
                  |1=[[Sharqiy oʻrmon boʻrisi]] (''Canis lycaon'') [[fayl:Canis lycaon.png|50 px]]
                  |2=[[Qizgʻish boʻri]] (''Canis rufus'') [[fayl:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate V) C. l. rufus mod.jpg|50 px]]
}} }}
              |2={{clade
                |1=[[Boʻri]] (''Canis lupus'') [[fayl:Dogs, jackals, wolves, and foxes (Plate I).jpg|50 px]]  |state1=double
                |2=[[It]] (''Canis familiaris'') [[fayl:Tibetan mastiff (white background).jpg|50 px]]
}} }} }} }} }} }} }} }} }}|style=font-size:85%;line-height:80%;width:400px;|label1=[[Canina]]}}

Genetikachilarning fikriga koʻra, koʻplab zamonaviy va qadimgi Shimoliy Amerika boʻrilarida [[Koyot (hayvon)|koyotlardan]] (Canis latrans) chatishmalar mavjud. Boʻrilar va koyotlar taxminan 700 ming yil oldin ajralib chiqa boshlagan. Koyotlarning chatishmasi boʻrilarda taxminan 100-80 ming yil oldin paydo boʻlgan. Yukondagi ikkita pleystosen boʻrilari koyot mitoxondrial nasllarini olib yurgan.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{Taxonbar}}
[[Turkum:Biologik turlar]]
[[Turkum:Yirtqichlar]]