Botlixlar
Ботлихлар (ўз номи — буйхади) — аварларнинг[1][2][3] этник гуруҳи, кўпчилик Ботлих, Миарсо ва Ботлих туманининг Ашино қишлоқларида ва Батлахатли қишлоғининг Цумадин туманида яшайди[4]. Кўплаб ботлихлар-кўчманчилар Ҳасавурт, Бабаюрт ва Қизилюрт туманларида яшайди. Ботлихлар-шаҳар аҳолиси Маҳачкала, Ҳасавюрт, Кизилюрт ва Буйнакск шаҳарларида яшайди. Улар Анд халқларига тегишли.
2010-йилдаги Бутунроссия аҳолини рўйхатга олиш натижаларига кўра, Россияда Ботлихлар сони 3508 кишини, шу жумладан Доғистонда 3503 кишини ташкил этди[5].
Тарих
Эҳтимол, бизнинг давримизнинг биринчи минг йиллигидан олдин ботлихлар Ғарбий Доғистонда Дидо сиёсий бирлашувининг бир қисми эди (14-15 асрда парчаланиб кетган), бу ерда андо-цез (дидой) тил гуруҳининг этнослари мавжуд эди. 16-асрда исломлашган. Ҳозирги Ботлих вилояти ҳудудида Технуцал қишлоқ жамоалари иттифоқининг ташкил топиши 14-15-асрларга тўғри келади. 16-асрдан Ботлиқлар Авар хонлиги таъсирига ўтади. 1820-1850-йилларда Ботлихлар Доғистон ва Чеченистон тоғлиларининг миллий озодлик курашида фаол қатнашдилар. 1921-йилда улар Доғистон АССР, 1991-йилдан Доғистон Республикаси таркибига кирдилар.
1926-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, СССРда 3354 та ботлиқлар яшаган[6]. СССРнинг кейинги аҳолини рўйхатга олишда ботлихлар этник гуруҳ сифатида ажралиб турмади, аммо аварликлар таркибига киритилган. 2002-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Россияда 16 та ботлихлар яшаган, улар аварликлар таркибида этник гуруҳ сифатида киритилган[7].
1999-йилда баъзи ботлихлар Доғистонда Шамил Басаев жангариларининг ишғол қилинишига қаршилик кўрсатишда фаол иштирок этдилар[8].
Тил
Улар ботлих тилида гапиришади. Авар, рус тили кенг тарқалган. Ёзув рус кирилл алифбосига асосланган. Ўтмишда улар аджам ёзувидан фойдаланганлар. Имонлилар сунний мусулмонлардир.
Манбалар
- ↑ М. М. Ихилов. Народности лезгинской группи: этнографическоэ исследованиэ прошлого и настоящэго лезгин, табасарансев, рутулов, сахуров, агулов / Дагестанский филиал АН СССР, Институт истории, язика и литератури им Г. Цадаси. — Мх., 1967. — С. 330.
- ↑ Северний Кавказ. Академия Наук СССР. Институт географии. 1957, — С. 507.
- ↑ Северний Кавказ. Академия Наук СССР. Институт географии. 1957, — С. 507.
- ↑ ҳттп://лингвариум.орг/разноэ/публиcатионс/cауcас/алw-cау-реэстр.пдф
- ↑ Всероссийская перепис населения 2010 года, 2013-03-16да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2022-05-18
- ↑ „Всесоюзная перепись населения 1926 года.Национальный состав населения по республикам СССР“. «Демоскоп».
- ↑ „Перечень имён народов, выделявшихся при разработке материалов Всесоюзных/Всероссийских переписей 1926 - 2002 гг., и их численность“. «Демоскоп».
- ↑ „Басаев и ботлихцы, Имарат Кавказ и "Единая Осетия"“ (ру). РФЕ/РЛ. Қаралди: 2022-йил 6-май.