Bouran sahifasining manbasini koʻrish

{{xatolar}}
{{Musiqa asbobi bilgiqutisi}}
[[Fayl:177-bodhran-playing-hinnerk-ruemenapf-0067.jpg|right|thumb]]
[[Fayl:203-0136_bodhran_tipper-beater-cipin-stick_hinnerk-ruemenapf-v01-i01-h2000.jpg|thumb|Tayoqchalar]]
[[Fayl:Kevin_Crawford_on_the_bodhrán.jpg|right|thumb| Kevin Krouford Bouran haqida]]
'''Bouran''' (irl [[Irlandiya|irl]]. va , /baʊrˈɑːn/, talaffuz variantlari — ''boran, bauran, boiran'') — [[Irlandiya]] va [[Shotlandiya]] tanburi, odatda, anʼanaviy gal musiqasining ''ritmik joʻrligi'' uchun, baʼzida esa ''yakkaxon chalish'' uchun ishlatiladi.

[[Cholgʻu]] asbobi diametri 25-65 sm ([[Dyuym|10-26 dyum]]), odatda 35-45 sm (14-18 dyum)ni tashkil etadi. Aylana kengligi — 9-20 sm (3,5-8 dyum). [[Tanbur|Tanburning]] bir tomoniga echki terisi tortiladi (lekin zamonaviy ishlab chiqarishda sintetik teridan ham, [[kenguru]] terisi kabi yangi materiallardan ham foydalaniladi). Ikkinchi tomon esa sozandaning qoʻli uchun ochiq boʻlib, u tovush balandligi va tembrni boshqara oladi. Ichkarida 1-2 toʻsin boʻlishi mumkin, lekin ular odatda professional asboblarga joylashtirilmaydi.

Sozanda maxsus bir yoki ikki uchi ham jihozlangan tayoq yoki (kam hollarda) qoʻl bilan chaladi. Irland tilida tayoq ''cipin'' deyiladi'','' inglizchada — ''tipper'' yoki ''beater''. Hozirgi vaqtda tovushning maʼlum tembrlariga erishish uchun har xil turdagi ''maxsus tayoqchalar'' ham qoʻllanadi.

Bouran membranani sozlash va tortish uchun maxsus tizim bilan jihozlanishi mumkin. Chunki membrana havo namligiga taʼsirchan. Membrana namlangan boʻlsa, ushbu [[tizim]] tufayli uni namlikdan optimal holatga keltirib tortilish mumkin, shuningdek, boshqa [[asbob]] bilan oʻynashda maʼlum bir ohangga sozlanishi mumkin.

Bouran [[irlandlar]], [[shotlandlar]] hamda keltlarning (Breton, [[Galisiya]] va boshqalar) anʼanaviy musiqachilari orasida, shuningdek, baʼzi boshqa musiqiy uslublarda keng tarqalgan. Bouranga oʻxshash cholgʻu asbobi ''kornuollarda'' ham bor boʻlib, u ''kroudi-kroun'' deb ataladi. (kornoulcha: kroder krogen, {{Lang-en|crowdy-crawn}})

== Tarixi ==
Cholgʻu asbobining kelib chiqishi haqida bir nechta nazariya mavjud:

* Musiqa asbob [[Afrika|Afrikada]] paydo boʻlib, Ispaniya orqali Irlandiyaga kirib kelgan.
* Asbob Oʻrta Osiyoda paydo boʻlgan va Irlandiyaga kelt muhojirlari tomonidan olib kelingan.
* Bouran [[Irlandiya]] qishloqlarida qishloq xoʻjaligi asbobini ([[Elak|don elak]]) qayta ishlash vositasida paydo boʻlgan.
* Bourandan 1603-yilgi Irlandiya isyonida Irlandiya qoʻshinlari tomonidan urush tamburi sifatida foydalanilgan degan taxmin ham mavjud. Bundan tashqari, bouranlar harbiy naychilarga ritmik hamrohlik qilish uchun ishlatilgan degan fikrlar ham yoʻq emas. Ushbu nazariyaga koʻra, bouran eski harbiy barabanlardan kelib chiqqan.

Maʼlumotlarga qaraganda, bouran xalq musiqasida faqat XX asrning oʻrtalarida, anʼanaviy Irlandiya musiqasiga qiziqish uygʻonishi natijasida keng qoʻllanila boshlandi. Musiqachi va jamoat arbobi Shon OʻRiada ({{Lang-ga|Seán Ó Riada}}) va uning „Koltori Xuolon“ guruhi ({{Lang-ga|«Ceoltóirí Chualann»}}) [[1960-lar|1960-yillarda]] bu asbobdan foydalangan. Keyinchalik, koʻplab Irlandiya xalq uygʻonish guruhlari oʻzlarining cholgʻu asboblariga bouranni kiritdilar (masalan, " The Chieftains ", „The Bothy Band“, „Planxty“).

== Nomlanishi ==
"Bodrán" soʻzi gal tilida bir necha uslubda talaffuz etiladi va oʻzbek tilida shunga mos ravishda bir nechta transkripsiyalariga ega. „Boyran“ varianti Donegal talaffuziga mos keladi, mamlakat gʻarbida „boran“, Gʻarbiy Korkda „booran“, janubiy hududlarda „bauran“ talaffuziga mos keladi. Ingliz tilida soʻzlashuvchilari uchun bu soʻz xorijiy soʻz hisoblanadi, shuning uchun yagona talaffuzi yoʻq.

Gal tilining oʻziga xos orfografik xususiyatlaridan kelib chiqqan holda oʻzbek tilida notoʻgʻri transkripsiyalar — „bodran“, „bohran“ va shunga oʻxshashlar, shuningdek, oxirgi boʻgʻinga urgʻu berilgan variantlar uchraydi. Ularning hech biri til meʼyori sifatida qabul qilinmagan va vaqt oʻtishi bilan bu kabi xatolar kamayib bormoqda.{{manba kerak|2|06|2021}} .

== Havolalar ==
* {{veb manbasi|title=The Bodhrán|first=Josh|last=Mittleman|authorlink=|publisher=Ceolas Music Pages|url=http://www.ceolas.org/instruments/bodhran/|accessdate=2006-01-06|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wYqMDFlD?url=http://www.ceolas.org/instruments/bodhran/|archivedate=2011-02-17}}
* {{veb manbasi|title=The Bodhran Diaries|first=Meade|last=Jeff|authorlink=|publisher=The Irish Philadelphia|url=http://www.irishphiladelphia.com/bodhrandiaries.html|accessdate=2007-01-05|deadlink=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061018202635/http://www.irishphiladelphia.com/bodhrandiaries.html|archivedate=2006-10-18}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20061018202635/http://www.irishphiladelphia.com/bodhrandiaries.html |date=2006-10-18 }}
* {{veb manbasi|title=Карманный путеводитель по ирландской народной музыке|first=Кьяран|last=Карсон|authorlink=|publisher=|url=http://buttonbox.ru/read/ciarancarson/#bodhran|archiveurl=https://www.webcitation.org/67wCveGcZ?url=http://buttonbox.ru/read/ciarancarson/#bodhran|archivedate=2012-05-26}} Glava o bourane.
* https://web.archive.org/web/20071118222708/http://audio.todayfm.com/audio/BodhranDuel.mp3 — Conor Lyons and Ronan OʻSnodaigh battle it out live on The Ray D’Arcy Show, in the run up to the World Bodhran Championships 2007.
[[Turkum:Irlandiya musiqasi]]
[[Turkum:Musiqa]]
[[Turkum:Musiqa asboblari]]