Boxay

Бохай — Шим.Шарқий Осиёдаги илк ўрта аср давлати (ВИИИ аср— 926 йил). Ҳудуди ҳозирги Хитой, Россиянинг Приморе ўлкаси ва Кореянинг бир кисмини эгаллаган.

Балҳаэ

Кореялик тарихчилар бу да'вони рад этадилар, чунки о'зига хос Балҳаэ маданияти, жумладан, ондол уй иситиш тизими Гогуреодан келиб чиққан. Муҳими, унинг халқи о'зларини Хитойдан ажралиб туришини ко'ришган, буни Хитойнинг Тан билан бо'лган жанглари ва можароларидан ко'риш мумкин. Бундан ташқари, Балҳаэ Японияга элчилар юборганида, давлат о'зини Гогурео деб ҳам атаган. Иккинчи император Му Японияга ё'ллаган мактубида Балҳаэ Гогуреонинг о'рнини эгаллаганини ва о'зини Гогурео қироли деб атаганини айтган. Балҳаэнинг со'нгги қироллик оиласи ҳам жанубга қочиб кетган хитойликларга қарши қо'зг'олон ко'тарган, у ерда улар янги Горео сулоласидан кутиб олинган ва ҳимояланган. Тарихан Манчурияни миллий ҳудуднинг бир қисми сифатида қайтариб олишга уринишлар бо'лган, аммо уларнинг ҳеч бири аниқ натижаларга олиб келмаган. Ундан кейин, Балҳаэ қулаганидан кейин Манчурия энди Корея тарихининг бир қисми сифатида киритилмади. Лекин на Бирлашган Силла, на кейинги Горео сулоласи Балҳаэнинг расмий тарихини ёзмаган, бу эса уни Кореяга тегишли эмас деб да'во қилувчилар учун ба'зи асосларни тақдим этган. Бироқ, тобора ко'проқ замонавий тарихчилар ҳозир мамлакат тарихини о'рганмоқдалар. Доктор Кевин Н. Коули ҳозир Ирландиянинг Корк университет коллежи (УCC) қошидаги Ирландия Корея тадқиқотлари институтининг директори бо'либ ишлайди - бу Ирландиядаги Корея тадқиқотлари академияси томонидан молиялаштириладиган корейс тадқиқотларини ривожлантиришга баг'ишланган ягона институт. У илгари Сеул миллий университетининг Гюжанггак стипендияси соҳиби бо'лган. Батафсил Балҳаэ (милодий 698-926): Гогурео қулаганидан кейин ташкил этилган Манчурия қироллиги Бирлашган Силла (милодий 668-935): Уч қироллик давридан кейинги Кореянинг биринчи бирлашган мамлакати Гогурео (милоддан аввалги 37-милодий 668): Шимолий Корея ярим ороли ва Манчуриядаги қадимги Корея қироллиги Баэкже (милоддан аввалги 18-милодий 660): Кореянинг жануби-г'арбий қисмидаги қадимги қироллик Силла (милоддан аввалги 57-милодий 935): Жануби-шарқий Кореядаги қадимги қироллик Даэ Жо-еонг (ҳукмронлик қилган: 699-719:) Балҳаэ асосчиси Қирол Му (ҳукмронлик қилган: 719-737): Танг сулоласига ҳужум қилган Балҳаэнинг иккинчи монархи Шандонг ярим ороли: Хитойнинг шимоли-шарқидаги Шандонг провинсиясидаги ярим орол Пхенян: Ҳозир мамлакат марказида жойлашган Шимолий Кореянинг пойтахти Танг сулоласи (милодий 618-907): Маданий салоҳият ва ҳарбий қудрат жиҳатидан гуллаб-яшнаган Хитойнинг императорлик сулоласи Ляо империяси (907-1125): Шарқий Осиёдаги Хитан империяси, Манчурия, Мо'г'улистон ва Хитойнинг шимолий қисмлари каби минтақаларни бошқарган Ондол: Кореянинг қалин г'иштли полнинг остидан иссиқлик узатишга асосланган ноёб иситиш тизими Горео сулоласи (918-1392): Жанубий ва Шимолий давлатлар даврини мерос қилиб олган Корея қироллиги

Б. жан.шаркда Тан империяси, ғарбда Юэси мохе (кейинчалик кидонлар) ва шим.шаркда Хейшуй мохе кабилалари ерлари, жан.да Силла давлати билан чегараланган, унинг шарқий чегараси эса денгиз қирғоғидан ўтган. Аҳолиси асосан тунгус мохе қабилалари, корейс ва хитойлардан иборат бўлган, деҳқончилик, чорвачилик, ипакчилик, овчилик, баликчилик ва ҳунармандчилик билан шугулланган. Б.да темир, кумуш, мис, олтин, жез ишлаб чиқариш, қуроляроғ ясаш, тўқимачилик, кулолчилик, кўнчилик тараққий этган, дарё ва денгиз кемачилиги ривожланган. Кўпчилик Б.лик зодагонлар Хитой пойтахти — Чанъанда таълим олганлар. Б.да Тан маданияти таъсири кучли бўлган. Б. аҳолиси хитойча иероглиф ёзувидан кенг фойдаланган. Б.да адабиёт, илмфан ва санъат ҳам ривожланган бўлиб, буни Хабаровск ва Токиодаги музейларда сақланаётган археологик топилмалар тасдиқлайди. Б. қўшни давлатлар, хусусан Хитой ва Япония билан маданий, сиёсий ва савдо-сотиқ алоқалари олиб борган. Б.нинг энг гуллаган чоғи Да Син Мао (738—794) ҳукмронлиги даврига тўғри келади. Б. 926 йил кидонлар томонидан истило этилган.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил