Aka-uka Grimmlar

Wилҳелм (чапда) ва Жаcоб Гримм (ўнгда), Элисабетҳ Жеричау-Бауманн расми (1855)

Ака-ука Гриммлар, Жаcоб (1785. 4.1, Ханау ш. - 1863.20.9, Берлин) Wилҳелм Гримм (1786.24. 2, Ханау ш. — 1859.16.12, Берлин) — немис филолог олимлари. Марбургда юридик маълумот олишган. Ака-ука Гриммлар илмий-педагогик фаолиятини Гёттингген университетида бошланган. 1837-йилда конституция қонунларига риоя қилмагани учун Ганновер қиролига қасамёд қилишдан бош тортишган ва университет профессори лавозимларидан четлатилган. 1841-йилдан Берлин университет профессорлари ва Пруссия Фанлар академияси аъзолари сифатида фаолият олиб боришган. Ака-ука Гриммлар немис романтикларининг Гейделберг гуруҳига мансуб бўлиб, ўрта асрлар немис ёзма маданияти на'муналарини эълон қилишган ва шу даврда яшаган мин-незингер ва мейстерзингерлар ижодини ўрганишган. Ака-ука Гриммлар немис фолк-лоршунослигида мифологик мактабга асос солганлар, халқ ижодини, тил-шуносликка оид ишларида бўлганидек, қиёсий метод асосида ўрганганлар. "Немис мифологияси" (1835) китоби ва ҳайвонот эпосининг пайдо бўлиши ҳақидаги назарияси нафақат немис фолклори, балки турли халқлар мифологиясини ўрганишда муҳим рол ўйнаган. Ҳар бири 2 жилддан иборат немис халқ эртак ва ривоятлари ("Болалар ва оила эртаклари", "Немис ривоятлари")нинг нашр этилиши Ака-ука Гриммларнинг энг катта хизмати ҳисобланади. Улар эртак ва ривоятларни ёзиб олишда халқ тили ва фантазиясининг ўзига хослигини тўла сақлаб қолишни фолклоршуносликнинг асосий талаби деб билдилар ва ҳар бир эртакка берган изоҳларида шу эртакларнинг Европа халклари фолклоридаги барча нусхаларини қайд этишга интилдилар. Уларнинг фикрига кўра, эртаклар оламидаги муштараклик "отамиф" нинг мавжудлиги ва унинг ягона аждоднинг мероси сифатида турли халқлар ўртасида тарқалгани билан изоҳланади. Бу мифологик назария узоқ йиллар мобайнида ҳукм сурганига қарамай, кейинги вақтда ўз тасдиғини топмади. Ака-ука Гриммлар филолог олимлар сифатида 2 жилдли "Немис тили тари-хи" (1848) ва 4 жилдли "Немис грамма-тикаси" (1819—1837) тадқиқотларини ҳам яратганлар. Ака-ука Гриммларнинг эртаклари жаҳон халкларининг кўплаб тилларига таржима қилинган ва бу эртаклар асосида театр, кино, мусиқа ва тасвирий санъат асарлари яратилган.

Ҳаёти

Эрта ҳаёт

Жейкоб Людвиг Карл Гримм ва Вилгелм Карл Гримм 1785-йил - январда ва 1786-йил 24-февралда Ҳанау шаҳрида, Муқаддас Рим империяси (ҳозирги Германия) таркибидаги Гессен-Кассел ландгравитациясида ҳуқуқшунос Филипп Вилгелм Гримм оиласида туғилган ва Доротея Гримм (нияси Зиммер), Кассел шаҳар кенгаши а'зосининг қизи. Улар тўққиз фарзандли оилада тирик қолган иккинчи ва учинчи энг катта ака-ука эдилар, улардан учтаси гўдаклигида вафот этган. 1791-йилда оила Филиппнинг иш пайтида Штайнау қишлоғига кўчиб ўтди. туман магистрати (Амтманн). Оила далалар билан ўралган катта уйда истиқомат қилиб, жамиятнинг таниқли а'золарига айланади. Биография муаллифи Жек Зипеснинг ёзишича, ака-ука Штайнауда бахтли эди ва "қишлоқ ҳаётини яхши кўради". Болалар уйда хусусий репетиторлар томонидан та'лим оладилар, улар лютеранлар сифатида қат'ий кўрсатмалар оладилар, бу эса ҳар иккала умрбод диний э'тиқодни сингдиради. Кейинчалик улар маҳаллий мактабларда ўқишади.

1796-йилда Филипп Гримм пневмониядан вафот этди ва бундай катта оилага катта қашшоқлик келтирди. Доротея отаси ва синглисининг молиявий ёрдамига кўра, ака-ука хизматкорлари ва катта уйидан воз кечишга мажбур бўлди, у ўша пайтда Гессен сайловчиси Уилям И судида кутаётган биринчи хоним эди. Ёқуб 11 ёшида кейинги икки йил давомида катталар мас'улиятини тезда ўз зиммасига олишга мажбур бўлган тўнғич ўғил эди (Вилгелм билан биргаликда). Кейин икки ака-ука боболарининг насиҳатларига амал қилишди, улар доимо уларни меҳнацевар бўлишга ундайди.

Ака-ука Штайнау ва уларнинг оиласини 1798-йилда Касселдаги Фридрих гимназиясига бориш учун тарк этишди, бу гимназияни холалари ташкил қилган ва тўлаган. Ўшанда улар эркак провайдерсиз эдилар (ўша йили уларнинг бобоси вафот этди), бу уларни бутунлай бир-бирига таянишга ва жуда яқин бўлишга мажбур қилади. Икки ака-ука фе'л-атвори жиҳатидан бир-биридан фарқ қилар эди - Ёқуб интроспектив, Вилгелм эса очиқ кўнгил эди (гарчи у тез-тез соғлиғидан азият чекарди) - лекин улар кучли иш ахлоқига эга эдилар ва ўқишларида а'ло эдилар. Касселда улар кўпроқ э'тиборга сазовор бўлган "юқори туғилган" талабаларга нисбатан ўзларининг ижтимоий мавқеи пастлигини аниқ билишди. Ҳар бир биродар ўз синфининг бошида битирган: 1803-йилда Якоб ва 1804-йилда Вилгелм (у қизил олов туфайли бир йил мактабни ўтказиб юборган).

Кассел

Фридрих гимназиясини тугатгач, ака-укалар Марбург университетига ўқишга киришади. Университет 200 га яқин талаба билан кичик эди ва у ерда улар ижтимоий мавқеи паст бўлган талабаларга тенг муносабатда бўлмаслигини алам билан англайдилар. Улар ижтимоий мавқеи туфайли ўқишга кириш ҳуқуқидан маҳрум бўлишади ва ҳуқуқшунослик бўйича ўқиш учун рухсат беришни сўрашлари керак эди. Бойроқ талабалар стипендия олишади, лекин ака-укалар ҳатто ўқиш учун ёрдамдан ҳам четлаштирилади. Уларнинг қашшоқлиги уларни талабалар фаолиятидан ёки университет ижтимоий ҳаётидан тўхтатади. Бироқ, уларнинг ауцайдерлик мақоми уларнинг фойдасига ишлашади ва улар ўқишларини қўшимча куч билан давом эттирадилар.

Уларда тарих ва филологияга қизиқиш уйғотган ҳуқуқ профессори Фридрих фон Савинидан илҳомланиб, ака-укалар ўрта аср немис адабиётини ўргандилар.[6] Улар Савигнйнинг 200 та немис князликларининг ягона давлатга бирлашишини кўриш истагини баҳам кўрдилар. Савигнй ва унинг дўстлари - Клеменс Брентано ва Людвиг Ахим фон Арним каби немис романтиклари орқали Гриммлар немис адабиёти оддийроқ шаклларга қайтиши керак деб ўйлаган Иоганн Готфрид Хердернинг ғоялари билан танишдилар, у Волкспоэсиэ (табиий) деб та'рифлаган. ше'рият) — Кунстпоэсиэ (бадиий ше'рият) дан фарқли ўлароқ ака-укалар ўзларини катта иштиёқ билан ўқишларига бағишладилар, бу ҳақда Вилгелм ўзининг таржимаи ҳолида шундай ёзган эди: "Қадимги немис тилини ўрганган иштиёқимиз ўша кунлардаги руҳий тушкунликни энгишга ёрдам берди"

1805-йилда Жейкоб ҳали ҳам онаси, укаси ва укалари учун молиявий жавобгар эди, шунинг учун у Парижда фон Савигнйнинг илмий ёрдамчиси лавозимини қабул қилди. Марбургга қайтиб келгач, у қашшоқлиги шунчалик оғирки, озиқ-овқат танқис бўлган оилани боқиш учун ўқишни ташлаб, Ҳессиан уруш комиссиясига ишга киришга мажбур бўлди. Вилгелм холасига ёзган мактубида уларнинг аҳволи ҳақида шундай ёзган эди: "Биз беш киши кунига бир марта ва атиги уч бўлакдан овқатланамиз"

Ёқуб 1808-йилда Вестфалия қиролига сарой кутубхоначиси этиб тайинлангандан сўнг тўлиқ кунлик иш топди ва Касселда кутубхоначи бўлиб ишлади.[2] Ўша йили онаси вафот этгандан сўнг, у ўзининг кичик укалари учун тўлиқ жавобгар бўлди. У акаси Людвигнинг сан'ат мактабида ўқишини ва Вилгелмнинг юрак ва нафас олиш касалликларини даволаш учун Галлега узоқ муддатли ташрифини ташкил қилди ва тўлади, шундан сўнг Вилгелм Ёқубга Касселда кутубхоначи сифатида қўшилди. Брентанонинг илтимосига кўра, ака-ука фолклор йиғишни бошлади. 1807-йилда устки усулда эртаклар. Жек Зипеснинг сўзларига кўра, бу вақтда "Гримлар бутун кучларини ўзларининг тадқиқотларига бағишлай олмадилар ва бу дастлабки босқичда халқ эртакларини йиғишнинг аҳамияти ҳақида аниқ тасаввурга эга эмас эдилар".

Кутубхоначи бўлиб ишлаган вақтларида (бу кам маош тўлаган, аммо тадқиқот учун кўп вақт ажратган) ака-укалар 1812-1830-йиллар оралиғида китобларни нашр қилиш билан самарали стипендия даврини бошдан кечирдилар. 1812-йилда улар 86 та халқ эртакларидан иборат "Киндер- унд Ҳаусмäрчен"нинг биринчи жилдини, сўнгра икки жилдли немис афсоналари ва илк адабиёт тарихининг бир жилдини тезда нашр этдилар.[2] Улар Дания ва Ирландия халқ эртаклари (шунингдек, Норвегия мифологияси) ҳақидаги асарларни нашр этишни давом эттирдилар, шу билан бирга немис халқ эртаклари тўпламини таҳрирлашда давом этдилар. Бу ишлар шу қадар кенг э'тироф этилдики, ака-ука Марбург, Берлин ва Бреслау (ҳозирги Вроцлав) университетларида фахрий доктор унвонига сазовор бўлди.

Яна қаранг

• Жаcоб Гримм
• Wилҳелм Гримм
• Гримм эртаклари