Budaat sahifasining manbasini koʻrish

'''Budaat, budagat''' (moʻgʻ. <span lang="mn" style="font-style:italic;">Budaad, Budagad, Buuday</span>) — moʻgʻullarning Nirun tarmogʻiga kiradigan qabilalardan biri. Hozirgi vaqtda xotogoytlar, sartullar va janubiy moʻgʻullardan tashkil topgan etnik guruh.

== Tarix ==
[[Moʻgʻullarning maxfiy tarixi|"Moʻgʻullarning hikmatli rivoyatida"]] shunday deyilgan: „Xabichi-Baaturning oʻgʻli Menen-Tudun edi. Menen-Tudunning oʻgʻli Xaralday. Xaraldayning bolalari Budagat qabilasining asoschilari boʻldi, ular aralash boʻtqani eslatgani, na oqsoqol, na boshliq boʻlgani uchun shunday nom oldilar“<ref>Word and Sufﬁx-Index to The Secret History of the Mongols, based on the Romanized transcription of L. Ligeti. Compiled by H. Kuribayashi and Choijinjab // The Center for Northeast Asian Studies. Tho Ho Ku University. Sendai, 2001. 954 p.</ref>. Baʼzi tadqiqotchilarning fikricha, Xabichi-Baatur taxminan XI asrning boshlarida yashagan. Buuday avlodi shu vaqtda paydo boʻlgan. Xabichi-Baatur Bodonchar Borjigin urugʻidan boʻlganligi sababli uning Budagat avlodlari ham Borjigin urugʻining tarmoqlaridan biri hisoblanadi<ref name=":11322">{{Книга|автор=Очир А.|заглавие=Монгольские этнонимы: вопросы происхождения и этнического состава монгольских народов|ответственный=д.и.н. Э. П. Бакаева, д.и.н. К. В. Орлова|издание=|место=Элиста|издательство=КИГИ РАН|год=2016|страницы=|страниц=286|isbn=978-5-903833-93-1}}</ref>.

XII asr oxirida mahalliy moʻgʻullarning Nirun guruhida boʻlgan Budagat yoki budaatlar, XIII asr boshlarida allaqachon [[Moʻgʻullar davlati|Buyuk Moʻgʻul davlatining]] markaziy [[Tuman (harbiy qism)|tumeniga]] koʻchib oʻtgan. „[[Jome at-tavorix|Yilnomalar toʻplami]]da“ bu qavm budat sifatida belgilangan. Budagatlar [[Chingizxon|Chingizxonning]] taychiutlarga qarshi kurashida uning tarafida boʻlgan, unga yordam bergan va gʻalaba qozongan. XV-XVI asrlarda. Hasar avlodlari hukmronlik qilgan xorchinlarning chap qanotidagi yetti otokdan biri budachin (budačin) boʻlgan<ref>''Darm-a.'' Altan kürdün mingγan kegesütü bičig // Öbör Mongγol-un Arad-un Keblel-ün Qoriy-a, 1987. 494 x.</ref>. Koʻrinib turibdiki, budachin budaachin soʻzining notoʻgʻri yozilishi. XI asrning birinchi yarmida mahalliy moʻgʻullardan boʻlgan Budagat urugʻining avlodlari oʻziga Buuday nomini oldi, zamonaviy hotogoyt va sartaullarning bir qismi edi. [[Moʻgʻullarning maxfiy tarixi|"Moʻgʻullarning hikmatli rivoyatiga"]] koʻra, budaʻat etnik nomi budaa (budag-a) soʻziga -d (-d) affiksini qoʻshish orqali hosil qilingan — rasm. Baʼzan [[Mongol tili|moʻgʻul tilida]] budaa soʻzi buudai shaklini oladi<ref name=":11322">{{Книга|автор=Очир А.|заглавие=Монгольские этнонимы: вопросы происхождения и этнического состава монгольских народов|ответственный=д.и.н. Э. П. Бакаева, д.и.н. К. В. Орлова|издание=|место=Элиста|издательство=КИГИ РАН|год=2016|страницы=|страниц=286|isbn=978-5-903833-93-1}}</ref>.

== Zamonaviylik ==
Hozirgi vaqtda Buuday urugʻi nomining tashuvchilari [[Mongoliya|Moʻgʻulistonning]] Zavxon aymogʻining Tudevtey, Dorvoljin, Zavxanmandal, Erdenexayrxan somonlarida qayd etilgan<ref>''Tayjiud Ayuudayn Ochir, Besүd Jambaldorjiyn Serjee.'' Mongolchuudin ovgiyn lavlax. Ulaanbaatar, 1998. 67 x.</ref>. [[Ichki Mongoliya|Ichki Moʻgʻuliston]] hududidagi janubiy moʻgʻullarning tarkibida Budagad urugʻi<ref>''Bügünüdei Goncuγ.'' Mongγul obuγ // Öbör Mongγol-un Soyol-un Keblel-ün Qoriya, 1993. 203 x. (na mongolskom yazike)</ref>''<ref>{{veb manbasi|lang=|url=https://www.hotbak.net/key/转帖蒙古姓氏溯源敖润苏莫吧百度贴吧.html|title=蒙古姓氏溯源. 内蒙古. Монгол овог аймгууд|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=2019-01-04|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127073630/https://www.hotbak.net/key/%E8%BD%AC%E5%B8%96%E8%92%99%E5%8F%A4%E5%A7%93%E6%B0%8F%E6%BA%AF%E6%BA%90%E6%95%96%E6%B6%A6%E8%8B%8F%E8%8E%AB%E5%90%A7%E7%99%BE%E5%BA%A6%E8%B4%B4%E5%90%A7.html|deadlink=yes}} {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201127073630/https://www.hotbak.net/key/%E8%BD%AC%E5%B8%96%E8%92%99%E5%8F%A4%E5%A7%93%E6%B0%8F%E6%BA%AF%E6%BA%90%E6%95%96%E6%B6%A6%E8%8B%8F%E8%8E%AB%E5%90%A7%E7%99%BE%E5%BA%A6%E8%B4%B4%E5%90%A7.html |date=2020-11-27 }}</ref>'' vakillari yashaydi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}
<references group="" responsive="1"></references>
[[Turkum: mo'g'ul xalqlari]]
[[Turkum:Mongoliya Xalqlari]]
[[Turkum:mo'g'ul tug'ilishi]]
[[Turkum:Mo'g'ullar]]