Buick sahifasining manbasini koʻrish

{{Infobox company
| name = Buick
| former_names = {{Unbulleted list
   | Buick Auto-Vim and Power Company (1899–1903)
   | Buick Motor Company (1903–1908)
   }}
| logo = Buick logo 2023.svg
| logo_size = 200
| image = Springfield Motors Buick (Springfield, Oregon).jpg
| image_size = 
| image_caption = Buick dealership in Springfield, Oregon
| type = Boʻlinma
| fate = 
| industry = [[Avtomobil sanoati]]
| founded = {{start date and age|1899|12}}<ref>"David Buick." Encyclopedia of World Biography. ''Encyclopedia.com.'' (July 25, 2023). https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/david-buick</ref><!--<ref>[http://www.buickheritagealliance.org/buick_history/motor_division Buick Motor Division History] Lawrence R. Gustin, 1993</ref>-->
| founder = [[David Dunbar Buick]]
| location_city = [[Detroit]], Michigan
| location_country = AQSh
| area_served = {{Unbulleted list
   | Shimoliy Amerika
   | Xitoy
   }}
| key_people = 
| products = 
| services = 
| owner = 
| parent = [[General Motors]]
| subsid = 
| brands = Electra (EV)<ref name="GMAuthority">{{cite news|last1=|first1= |title=Buick Electra |url= https://gmauthority.com/blog/gm/buick/electra/ |newspaper=GM Authority |accessdate=November 23, 2023}}</ref>
| website = {{URL|https://buick.com/}}
}}
'''Buick''' (/ˈbjuːɪk/) – bu Amerikaning avtomobil ishlab chiqaruvchisi General Motors (GM) ning boʻlimidir. 1899-yilda avtomobilsozlik kashshofi David Dunbar Buick tomonidan asos solingan boʻlib, u Amerikaning ilk avtomobil brendlaridan biri hisoblanadi. Buick General Motors kompaniyasining 1908-yilda tashkil etgan kompaniyadir<ref name="The Buick 1987">{{cite book |last1=Dunham |first1=Terry B. |last2=Gustin |first2=Lawrence R. |title=The Buick: a complete history |date=1987 |publisher=Automobile Quarterly |location=Kutztown, PA. |isbn=9780915038640 |edition=Third}}</ref>. General Motors tashkil etilishidan oldin, GM asoschisi William C. Durant Buickning boshqaruvchisi va asosiy sarmoyadori boʻlib ishlagan. 2004-yilda Oldsmobile brendining tugatilganidan soʻng Buick Amerikadagi eng eski avtomobil ishlab chiqaruvchisiga aylandi.

Buick oʻzini premium avtomobil brendi sifatida koʻrsatadi. Brend hashamatli avtomobillarni Chevrolet qimmatroq, lekin flagman hashamatli Cadillacnikidan pastroq narxlarda sotadi. Shimoliy Amerikada Buick avtomobillari deyarli har doim GMC (yana bir premium brend) avtomobillari bilan birgalikda koʻp brendli dilerliklarda sotiladi. 2022-yilda Buickning AQSh bozoridagi ulushi 1,2% ni tashkil etdi. Bu 2000-yildagi ulushidan deyarli ikki baravar kamdir<ref>{{cite news|last=Stoll |first=John D. |url= https://www.wsj.com/articles/SB121539865693931653?mod=hpp_us_whats_news |title=GM Weighs More Layoffs, Sale of Brands |website=online.wsj.com |date=2008-07-07 |access-date=2010-10-16}}</ref>.

Ammo, shu davr mobaynida Buickning global savdosi 1,4 milliontani tashkil etdi. Bu brend uchun rekord koʻrsatkichdir. Oʻsish asosan Xitoydagi savdolarga bogʻliq boʻlgan<ref>{{cite press release |url= https://media.buick.com/media/us/en/buick/home.detail.html/content/Pages/news/us/en/2018/jan/0112-buick-sales.html |title=Two Straight Years of 1.4 Million Sales for Buick |publisher=General Motors |date=2018-01-12 |access-date=2018-01-12}}</ref>. Buick sotuvlarining 80%i Xitoy hissasiga toʻgʻri keladi<ref name="wsj2016">{{cite news|last1=Frankel|first1=Todd C. |title="That's a Buick?" In China, unlike the U.S., there's no doubt |url= https://www.washingtonpost.com/news/business/wp/2016/01/20/thats-a-buick-in-china-unlike-the-u-s-theres-no-doubt/ |newspaper=The Washington Post |date=January 20, 2016}}</ref>.

== Tarixi ==

=== Dastlabki yillar ===
[[File:David_Dunbar_Buick.jpg|thumb|left|150px|David Buick, Buick Motor Company asoschisi]]Buick dunyodagi eng qadimgi avtomobil brendlaridan biri hisoblanadi. Hozirgi kunda brend hali ham AQShda faoliyat yuritayotgan eng qadimgi brenddir. 1897-yilda tashkil etilgan Autocar gʻarbiy yarimsharning eng qadimgi motor transport vositalari ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi. Kompaniya dastlab avtomobil ishlab chiqaruvchi boʻlgan boʻlsa-da, Autocar hozirda ogʻir yuk mashinalarini ishlab chiqaradi. Oldsmobile ham 1897-yilda tashkil etilgan avtomobil ishlab chiqaruvchilardan biri edi. Lekin Oldsmobile hozir faoliyatini toʻxtatgan. Studebaker 1852-yilda tashkil etilgan, ammo avtomobil ishlab chiqarishni 1902-yilda boshlagan. Genri Ford oʻzining birinchi mashinasini 1896-yilda yaratgan, ammo Ford Motor Company ni faqat 1903-yilda tashkil etgan. Shu davr oraligʻida esa Cadillac kabi boshqa avtomobil ishlab chiqaruvchilar bilan ishlagan. Cadillac kompaniyasi 1902-yilda tashkil etilgan edi.
Birinchi ikki Buick avtomobili 1899 va 1900-yillarda „Buick Auto-Vim and Power Company“ da bosh muhandis Valter Marr tomonidan ishlab chiqarilgan<ref name="The Buick 1987" />. Ammo kompaniya egasi David Dunbar Buick avtomobillar ishlab chiqarishni boshlashga xohish bildirmagan. Chunki u oʻsha vaqtda stasionar va dengiz dvigatellari ishlab chiqarishdan mamnun edi. Shuning uchun Marr 1901-yilda oʻz nomi ostida avtomobil kompaniyasini tashkil etish uchun Buickni tark etdi. Uning oʻrniga Evgeniy Richard keldi va u 1902-yilda Marrning ustki klapanli dvigateli (valve-in-head) uchun patentga ariza topshirdi. Patent raqami 771,095 edi. Patent 1904-yilda Richardga Buick nomidan berilgan<ref name="The Buick 1987"/>. 1903-yilda Richard uchinchi Buick avtomobilini ishlab chiqard. Ammo 1904-yilda Buick kompaniyasi „Buick Motor Company“ deb nomlandi. Kompaniya Detroitdan Michigan shtatining Flint shahriga koʻchib oʻtdi. Richard esa Detroitda qoldi. Marr Flintga bosh muhandis sifatida qayta ishga qabul qilindi va avtomobillarni ommaviy ishlab chiqarishga kirishdi. Oʻsha yili 37 dona Buick avtomobili ishlab chiqarildi, 1905-yilda ishlab chiqarish hajmi 750 taga, 1906-yilda 1,400 taga, 1907-yilda 4,641 taga, va 1908-yilda 8,820 taga yetdi. Bu koʻrsatkich bilan Buick yaqin raqobatchilari Ford, Maxwell va Olds Motor Works dan oʻzib ketdi<ref name="The Buick 1987"/>. Buick shu yil oʻzini dunyodagi eng yirik avtomobil ishlab chiqaruvchisi deb eʼlon qildi<ref>{{cite magazine | ref = GJ91 | title = Buick - mannen och bilen | trans-title = Buick - the man and the car | language = sv | magazine = [[Teknikens Värld]] | publisher = Specialtidningsförlaget AB | location = Stockholm, Sweden | page = 40 | date = 1991-07-18 | issue = 14 | volume = 43 | first = George | last = Johansson }}</ref>.

David Buick oʻz kompaniyasini 1903-yil 19-mayda Michigan shtatining Detroit shahrida „Buick Motor Company“ sifatida roʻyxatdan oʻtkazdi. Kompaniya Buickning doʻsti va avtomobil ishqibozi Benjamin Brisko tomonidan moliyalashtirilgan. U 1903-yil sentabr oyida Michigan shtatining Flint shahridagi Flint Wagon Works ning boshqaruv ulushini James H. Whitingga sotdi<ref>{{cite web|url= http://www.flint.lib.mi.us/timeline/autohistory_0798/whitingJ.html |title=James H. Whiting 1842-1919 |work=Flint Timeline Project |archive-url= https://web.archive.org/web/20090707034109/http://www.flint.lib.mi.us/timeline/autohistory_0798/whitingJ.html |archive-date=July 7, 2009 |access-date=April 18, 2022}}</ref>. Whitingda Buickni oʻz fabrikasi qarshisidagi joyga koʻchirish va Buick dvigatellarini oʻzining vagonlariga qoʻshish gʻoyasi bor edi<ref name="The Buick 1987"/>. David Buick menejer sifatida ishda qoldi va Walter Marrni bosh muhandis sifatida qayta ishga oldi. Buick va Marr tomonidan ushbu avtomobil uchun ishlab chiqilgan dvigatel 159 kub dyumli ikki silindrli ustki klapanli dvigatel boʻlgan. Har bir silindr gorizontal joylashgan va bir-biriga 180 daraja qarama-qarshi oʻrnatilgan edi.

Whiting 1904-yilda bir nechta Model B avtomobilini ishlab chiqardi xolos. Ammo operatsion kapital tugagach, u oʻsha yili William C. Durantni nazoratchi investor sifatida jalb qildi. Durant 1904-yilda yana bir necha Model B avtomobilini ishlab chiqardi. Kompaniya 1905-yilda Model C avtomobili uchun ishlab chiqarishni kuchaytirdi va keyingi toʻrt yil davomida Buickni AQShdagi eng koʻp sotiladigan avtomobil brendiga aylantirdi.

XIX asrda Durant Flint shahrida hamkasbi Josiah Dallas Dort bilan birgalikda Durant-Dort Carriage Company kompaniyasining hammuallifi sifatida oʻz boyligini toʻplagan. Kompaniya 1904-yilda mamlakatdagi eng yirik va dunyodagi eng yirik avto-transport ishlab chiqaruvchi kompaniyalardan biri edi<ref name="The Buick 1987"/>. Durant 1905-yilda Buick ishlab chiqarish quvvatining aksariyat qismini Michigan shtatining Jackson shahridagi Durant-Dort Imperial Wheel zavodiga koʻchirdi. Buick avtomobil ishlab chiqarishni Jacksonda 1907-yilgacha davom ettirdi. Oʻsha vaqtda Flintda 1-zavod qurib bitkazildi. Jackson zavodi 1912-yilgacha Buick yuk mashinalarini ishlab chiqarishda davom etdi<ref>{{cite web|url= http://buickcity.blogspot.com |title=All Things Buick |website=buickcity.blogspot.com |access-date=2018-07-09}}</ref>. David Buick 1906-yilda oʻz ulushini sotdi va juda katta boylikka ega boʻldi. Ammo 25 yil oʻtgach oʻrtamiyona holatda vafot etdi. 1907-yilda Durant Kanadadagi avtomobil ishlab chiqaruvchisi R. S. McLaughlenga motorlar yetkazib berishga rozi boʻldi va 1908-yilda General Motorsni tashkil etdi.

== Manbalar ==