Buvayhiylar sahifasining manbasini koʻrish

'''Buvayhiylar''' — [[Gʻarb]]iy [[Eron]] va [[Iroq]]da hukmronlik qilgan [[sulola]] ([[932]]—[[1055]]). Asoschilari — akauka Ahmad, Hasan va Ali. Ularning [[ota]]si Buvayh (sulola [[nomi]] shuning [[ism]]idan olingan) Eron [[podshoh]]i [[Bahromgoʻr|Bahrom Goʻr]] [[nasl]]idan boʻlib, Daylam ([[Gilon]] [[viloyat]]ining [[togʻ]]li qismi)dagi jangari qavmlar [[sardor]]i edi. Shu boisdan mazkur sulola [[vakillik|vakillari]] "daylamiylar" deb ham atalgan. Buvayh [[930]] yil [[somoniylar]]dan ajrab chiqib, [[ziyoriylar]]ta qoʻshilgan. Ziyoriylar hukmdori Mardovij ([[928]]—[[935]]) Buvayhning oʻgʻillaridan Alini [[Karaj]] [[shahar|shahri]]ga [[voliy]], Ahmad va Hasanni esa yirik harbiy qismlarga boshliq qilib tayinlagan. Soʻng, B. [[932]]—[[945]] yillarda Arrajon, Nubinjon, [[Isfahon]], [[Hamadon]], [[Ray]], [[Kermon|Kirmon]], [[Ahvoz]], [[Sheroz]] shaharlarini bosib olganlar. Shunda [[Bagʻdod]] [[xalifa]]si AlMustakfiy Billoh (Abdulloh) ([[944]]— [[946]]) akauka B.ni oʻzlari istilo qilgan viloyatlarga [[noib]] etib tayinlashga majbur boʻlib, Aliga "Imoduddavla" ("Davlat tayanchi"), Hasanga "Ruknuddavla" ("[[Davlat]] [[ustun]]i") va Ahmadga "Muizzuddavla" ("Davlat qudrati") degan [[faxriy unvon]] bergan. Keyin, B. 945 yil Bagʻdodni ham bosib olib, [[abbosiylar]] [[xalifalik|xalifaligi]]ning [[siyosat|siyosiy]] mavjudligiga chek qoʻyganlarda, [[amal]]da davlatni oʻzlari boshqara boshlaganlar. [[X asr|<nowiki>X</nowiki> asr]]ning 2-yarmida B. qad. Eron hukmdorlarining "[[shahanshoh]]" degan [[unvon]]ini qabul qilganlar. B.ning eng mashhur vakili — Adududdavla ([[949]]—[[983]]) [[mamlakat]]dagi barcha [[ulus]]larni birlashtirishga muvaffaq boʻlgan. Uning davrida [[sugʻorish]] tarmoqlari kengaytirilgan, Sheroz, Bagʻdod va boshqa shaharlarda katta [[qurilish]] ishlari olib borilgan, [[iqto]] yerlari [[koʻpaytirish|koʻpaytirilgan]], [[ilm]][[fan]] va [[sanʼat]] birmuncha [[taraqqiyot|taraqqiy]] etgan. Adududdavla [[vafot]]idan soʻng mamlakatda boshlangan [[taxt]] uchun kurash oqibatida B. zaiflashib qolib, mamlakat yerlarining [[sharq]]iy qismi [[Mahmud Gʻaznaviy]] tomonidan ishgʻol etilgan (1029). [[Saljuqiylar davlati|Saljuqiylar]]nint 1055-yil qilgan bosqini esa B. sulolasi hukmronligini butunlay tugatgan.

== Adabiyotlar ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->

{{chala}}

[[Turkum:Eron tarixi]]
[[Turkum:Iroq tarixi]]