Kompyuterda yaratilgan tasvir

Компютерда яратилган тасвир (инглизча: Cомпутер-генератед имагерй; қисқартмаси CГИ) уч ўлчовли (3Д) графика ёрдамида яратилган тасвир бўлиб, асосан тасвирий санъат, видеоўйинлар, симулаторлар, компютер анимацияси ва ВФХда ишлатилади. Бунда, тасвирлар динамик ёки статик бўлиши билан бир қаторда икки ўлчовли (2Д) бўлиши ҳам мумкин (гарчи „CГИ“ атамаси одатда филм ва телевидениеда персонажлар ва махсус эффектлар яратишда 3Д-графикадан фойдаланишга шама қилса-да).

CГИдан фойдаланган илк тўлиқ метражли филм 1973-йилда чиқарилган Wестwорлд филми бўлган.

CГИ (компютер томонидан яратилган тасвирлар) анимация ва визуал эффектлар соҳасидаги энг йирик инқилоблардан бири бо'либ, ко'плаб соҳаларда кенг қо'лланилмоқда. Ушбу технология асосан видео о'йинлар, кино, реклама, телевидение ва бошқа ко'плаб сан'ат ва медиа тармоқларида ишлатилади. CГИ тасвирлар нафақат статик тасвирлар, балки динамик ҳаракатлардаги анимациялар ва визуал эффектлар ҳам бо'лиши мумкин. Қуйида CГИ технологиясининг этимологияси, тарихи, ривожланиши, жанрлар ва техникалари ҳақида батафсил ма'лумот берилади.

---

Этймология

"CГИ" атамаси инглизча "Cомпутер-Генератед Имагерй" со'зларидан келиб чиққан бо'либ, бу "компютер томонидан яратилган тасвирлар" деган ма'нони англатади. CГИ атамаси, одатда, тасвирлар ва анимацияларни яратиш жараёнида компютер графикаси ва алгоритмларидан фойдаланишни билдиради. Бу атама тасвирлар ва визуал эффектларнинг яратилишини ифодалашда кенг қо'лланилади, лекин одатда кино, телевидение ва видео о'йинларда ко'проқ учрайди.

Тарихи

CГИ технологиясининг тарихи жуда қадимга бориб тақалади, лекин уни амалда қо'ллаш ва ривожлантириш ХХ асрнинг о'рталаридан бошланган. CГИ нинг ривожланиши қуйидаги босқичлардан о'тган:

- **1950-йиллар**: Компютер графикаси ва тасвирларни яратиш бо'йича илк тажрибалар 1950-йилларда бошланади. 1950-йилларда илмий ва ҳарбий соҳаларда компютер графикаси дастлабки тажриба сифатида қо'лланила бошлаган.

- **1960-йиллар**: 1960-йилларда компютер графикаси ва анимациянинг дастлабки элементлари ишлаб чиқила бошлади. Бу даврда, илмий тадқиқотлар ва компютер технологиялари ривожланиб, тасвирлар яратиш имкониятлари кенгайган.

- **1970-йиллар**: CГИ технологияси ривожланишининг муҳим даври 1970-йилларга то'г'ри келади. 1973-йилда "Wестwорлд" филми CГИ технологиясидан фойдаланилган илк то'лиқ метражли филм бо'лди. Бу филмда компютер графикаси ёрдамида роботларнинг ҳаракати ва юз ифодалари тасвирланди. Бу эса CГИ технологиясининг кино саноатига кириб келишини белгилаб берди.

- **1980-йиллар**: 1980-йилларда CГИ технологияси янада ривожланиб, профессионал кино саноатида кенг қо'лланила бошлади. Пихар ва илмий-фантастик филмлар учун CГИ технологияси кенг тарқалди. 1982-йилда "Трон" филми, биринчи марта кенг миқёсда CГИ технологиясини қо'ллаган филм сифатида тарихга кирди.

- **1990-йиллар**: CГИ технологияси 1990-йилларда янада такомиллашди ва филм саноатининг асосий воситасига айланди. 1991-йилда чиқарилган "Терминатор 2: Жудгмент Дай" филмида CГИ ёрдамида яратилган махсус эффектлар томошабинларга янги визуал тажрибалар берди. Шунингдек, "Журассиc Парк" (1993) филми CГИ технологиясидан фойдаланиб, ҳақиқатга о'хшаш динозаврларни яратди, бу эса CГИ нинг кино саноатидаги ҳақиқий инқилобини юзага келтирди.

- **2000-йиллар**: 2000-йилларда CГИ технологиясининг ривожланиши янги босқичга ко'тарилди. 3Д анимациялар ва фотореалист тасвирлар яратиш учун кенг имкониятлар яратилди. Пихар студиясининг "Той Сторй 2" (1999) ва "Шрек" (2001) каби филмлари CГИ технологиясининг юксалишининг намуналаридир. CГИ нинг имкониятлари фақат кино билан чекланмай, реклама ва видео о'йинларда ҳам кенг қо'лланила бошланди.

- **2010-йиллар ва ҳозирги кунда**: CГИ технологияси янада такомиллашди. 3Д анимация, юқори аниқликдаги тасвирлар ва махсус эффектлар соҳаларида CГИ ривожланди. Компютер графикаси, виртуал ҳақиқат (ВР) ва кенгайтирилган ҳақиқат (АР) каби янги технологиялар билан бирга CГИ филм, о'йин, реклама ва телевидение тармоқларида кенг қо'лланилади.

Ривожланиши

CГИ технологияси ҳар йили янада такомиллашиб боради. Ҳозирги кунда CГИ ёрдамида нафақат реалистик анимациялар яратиш, балки виртуал дунёлар, махсус эффектлар ва ҳақиқатан ҳам реализмга яқин тасвирлар яратиш мумкин. 3Д моделлаш, фотореалистик рендерлаш, ҳаракатни анимация қилиш ва симуляция қилиш каби технологиялар ёрдамида компютер графикаси о'зининг барча имкониятларини кашф этди.

CГИ нинг ривожланишидаги асосий ютуқлар қуйидагилардир:

- **3Д моделлаштириш**: Об'эктлар ва саҳналарни 3Д макетларда яратиш ва уларни ко'рсатиш имконияти.

- **Рендерлаш технологиялари**: Тасвирларни юқори сифатли ко'рсатиш учун компютер графикаси ёрдамида махсус эффектлар қо'ллаш.

- **Характер ва анимациялар**: CГИ ёрдамида ҳаракатланувчи тасвирларни яратиш, шу жумладан, одамлар ва бошқа жониворлар.

- **Визуал эффектлар**: Кино ва видео о'йинларда махсус эффектлар яратиш учун CГИ технологиясининг қо'лланилиши.

Жанрлар

CГИ технологияси турли жанрлар ва соҳаларда қо'лланилади. Уларнинг ба'зилари қуйидагилар:

- **Бадиий филмлар**: CГИ технологияси асосан бадиий филмларда қо'лланилади. Бу жанрда тасвирлар, махсус эффектлар ва анимациялар кенг қо'лланилади. "Аватар" (2009), "Тҳе Лорд оф тҳе Рингс" трилогияси каби филмлар CГИ технологиясидан самарали фойдаланилган мисоллардир.

- **Илмий-фантастик филмлар**: CГИ технологияси илмий-фантастик филмларда кенг қо'лланилади, чунки бу жанрда тез-тез бошқа дунёлар, г'айритабиий воқеалар ва юқори технологиялар тасвирланади. "Стар Wарс", "Бладе Руннер" каби филмлар CГИ технологиясидан фойдаланишнинг энг машҳур мисолларидир.

- **Реклама ва маркетинг**: CГИ реклама соҳасида ҳам кенг қо'лланилади. О'зига хос визуал эффектлар ва анимациялар ёрдамида реклама материаллари, видео клиплар ва рекламалар яратилади.

- **Видео о'йинлар**: Видео о'йинларда CГИ технологияси юқори даражада ривожланган. 3Д графикалар ва виртуал дунёлар яратиш учун CГИ ишлатилади. Бу соҳада "Гранд Тҳефт Ауто", "Тҳе Wитчер" ва "Фортните" каби о'йинлар мисол бо'лади.

- **Виртуал ҳақиқат (ВР) ва кенгайтирилган ҳақиқат (АР)**: CГИ технологияси ВР ва АР тизимларида ҳам муҳим о'рин тутади. Бу технологиялар ёрдамида фойдаланувчилар интерактив тажриба олишлари мумкин.

Техникалар ва Тасвирлар

CГИ технологиясида ишлатиладиган асосий техникалар қуйидагилар:

- **3Д моделлаштириш**: Об'эктлар ва саҳналар 3Д графикаси ёрдамида яратилади, бу эса улар реал дунёда мавжуд бо'лгандек ко'риниш беради.

- **Рендерлаш**: 3Д тасвирларни ко'рсатиш ва экранга чиқариш учун махсус технологиялар, масалан, рай траcинг (нурни кузатиш) ва растеризация.

- **Анимация**: Ҳаракатли тасвирларни яратиш учун CГИ ёрдамида тасвирларнинг кетма-кетлигини яратиш.

- **Визуал эффектлар (ВФХ)**: Филм ёки телевидениедаги саҳналарни о'згартириш ёки қо'шимча махсус тасвирлар яратиш учун CГИ технологиясидан фойдаланиш.

CГИ ва Кино саноати

CГИ технологияси кино саноатида катта инқилобни амалга оширди. CГИ технологиясининг ривожланиши, филмда махсус эффектлар яратишни янада о