Chamonix
Шамони-Мон-Блан (франсузча: Чамоних-Монт-Бланc) – Франсиянинг Рон-Алп минтақасида жойлашган коммунадир. От-Савуар департаменти Боннвилл тумани таркибига киради. Шаҳарда 1924-йилда биринчи қишки Олимпия ўйинлари ўтказиладиган. 2019-йилда у 8,640 нафар аҳолига эга бўлган. Мон-Бланнинг шимолида, Аигуиллес Роугес чўққилари ва таниқли Аигуилле ду Миди ўртасида жойлашган Шамони Франсиядаги энг қадимги чанғи курортларидан биридир. Шамони коммунаси чанғичилар ва тоғ ихлосмандлари орасида машҳур[1].
Шамони-Мон-Блан | |
|---|---|
| Коммуна | |
.svg) Герб | |
| 45°55′0″Н 6°52′0″Э / 45.91667°Н 6.86667°Э | |
| Мамлакат | Франсия |
| Минтақа | Рҳôне-Алпес |
| Департамент | Ҳауте-Савоиэ |
| Франсия туманлари|Аррондиссемент | Аррондиссемент Бонневилле|Бонневилле |
| Ҳукумат | |
| Майдон | 1,169 км2 (451 кв ми) |
| Денгиз сатҳидан баландлиги | 995 – 4807 м |
| Аҳолиси (1999) |
9 830 |
| Зичлиги | 84,1 киши/км2 |
| Вақт минтақаси | УТC+1, ёзда УТC+2 |
| Почта индекс(лар)и | 74400 |
| ИНСЕЭ коди | 74056 |
Этимологияси
Cампум мунитум номи мустаҳкамланган текислик ёки дала деган маънони англатади. 1091-йилдаёқ ишлатилган. 1283-йилга келиб бу ном замонавий чамонисга ўхшаш шаклга қисқартирилган. Асрлар давомида бошқа шаклларга 1581-йилда Чамонй, 1652-йилда Чамонй, 1786-йилда Чамоуни ва 1793-йилдан Шамони деб атала бошланади.
Аҳолиси
9830 нафар аҳоли истиқомат қилади (1999). Аҳоли зичлиги – ҳар квадрат километрга 84,1 нафар киши. Туристик мавсумлар билан маҳаллий демография сезиларли ўзгаришларни бошдан кечирмоқда. Ёзда ҳар куни водийга 100 000 дан ортиқ, қишда эса 60 000 га яқин одам киради. Аҳоли сонининг эволюцияси 1793-йилдан бери муниципалитетда ўтказилган аҳолини рўйхатга олиш орқали маълум. 2006-йилдан бошлаб муниципалитетларнинг қонуний аҳоли сони ҳар йили Инсеэ томонидан нашр этилади. Аҳолини рўйхатга олиш энди беш йил давомида кетма-кет барча муниципал ҳудудларга тегишли йиллик маълумотлар тўпламига асосланади.
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
<грапҳ>{"ахес":[{"формат":"д","грид":фалсе,"пропертиэс":{"ахис":{"строке":{"валуэ":"#54595д"},"строкеWидтҳ":{"валуэ":2}},"грид":{"строке":{"валуэ":"#54595д"}},"лабелс":{"алигн":{"валуэ":"ригҳт"},"англе":{"валуэ":-45},"филл":{"валуэ":"#54595д"}},"тиcкс":{"строке":{"валуэ":"#54595д"}},"титле":{"филл":{"валуэ":"#54595д"}}},"сcале":"х","титле":"Йил","тйпе":"х"},{"формат":",д","грид":труэ,"пропертиэс":{"ахис":{"строке":{"валуэ":"#54595д"},"строкеWидтҳ":{"валуэ":2}},"грид":{"строке":{"валуэ":"#54595д"}},"лабелс":{"филл":{"валуэ":"#54595д"}},"тиcкс":{"строке":{"валуэ":"#54595д"}},"титле":{"филл":{"валуэ":"#54595д"}}},"сcале":"й","титле":"Аҳоли","тйпе":"й"}],"дата":[{"формат":{"парсе":{"х":"интегер","й":"интегер"},"тйпе":"жсон"},"наме":"чарт","валуэс":[{"сериэс":"й","х":1793,"й":1830},{"сериэс":"й","х":1800,"й":1925},{"сериэс":"й","х":1806,"й":1949},{"сериэс":"й","х":1821,"й":2232},{"сериэс":"й","х":1836,"й":2528},{"сериэс":"й","х":1846,"й":2304},{"сериэс":"й","х":1856,"й":2308},{"сериэс":"й","х":1861,"й":2304},{"сериэс":"й","х":1866,"й":2415},{"сериэс":"й","х":1872,"й":2455},{"сериэс":"й","х":1876,"й":2406},{"сериэс":"й","х":1881,"й":2420},{"сериэс":"й","х":1886,"й":2450},{"сериэс":"й","х":1891,"й":2447},{"сериэс":"й","х":1896,"й":2435},{"сериэс":"й","х":1901,"й":2729},{"сериэс":"й","х":1906,"й":3482},{"сериэс":"й","х":1911,"й":3109},{"сериэс":"й","х":1921,"й":3040},{"сериэс":"й","х":1926,"й":3811},{"сериэс":"й","х":1931,"й":4446},{"сериэс":"й","х":1936,"й":4633},{"сериэс":"й","х":1946,"й":5883},{"сериэс":"й","х":1954,"й":5699},{"сериэс":"й","х":1962,"й":7213},{"сериэс":"й","х":1968,"й":7745},{"сериэс":"й","х":1975,"й":8393},{"сериэс":"й","х":1982,"й":8746},{"сериэс":"й","х":1990,"й":9701},{"сериэс":"й","х":1999,"й":9830},{"сериэс":"й","х":2007,"й":9086},{"сериэс":"й","х":2012,"й":8882},{"сериэс":"й","х":2017,"й":8611},{"сериэс":"й","х":2018,"й":8648}]}],"ҳеигҳт":170,"легендс":[],"маркс":[{"фром":{"дата":"чарт"},"пропертиэс":{"энтер":{"строке":{"фиэлд":"сериэс","сcале":"cолор"},"строкеWидтҳ":{"валуэ":2.5},"х":{"фиэлд":"х","сcале":"х"},"й":{"фиэлд":"й","сcале":"й"}},"ҳовер":{"строке":{"валуэ":"ред"}},"упдате":{"строке":{"фиэлд":"сериэс","сcале":"cолор"}}},"тйпе":"лине"}],"сcалес":[{"домаин":{"дата":"чарт","фиэлд":"х"},"наме":"х","ниcе":труэ,"ранге":"wидтҳ","тйпе":"линеар","зеро":фалсе},{"cламп":труэ,"домаин":{"дата":"чарт","фиэлд":"й"},"домаинМин":0,"наме":"й","ниcе":труэ,"ранге":"ҳеигҳт","тйпе":"линеар","зеро":фалсе},{"домаин":{"дата":"чарт","фиэлд":"сериэс"},"наме":"cолор","ранге":"cатегорй10","тйпе":"ординал"}],"версион":2,"wидтҳ":340}</грапҳ> | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ёш пирамидаси
2018-йилда 30 ёшгача бўлганлар даражаси 29,6 фоизни ташкил этди, яъни идоравий ўртача кўрсаткичдан паст (35,9 фоиз). Аксинча, 60 ёшдан ошган одамларнинг даражаси ўша йили 26,5% ни ташкил этган бўлса, идоравий миқёсда бу кўрсаткич 22,1% ни ташкил қилади.
2018-йилда муниципалитетда 4433 аёлга 4215 эркак тўғри келди, яъни аёлларнинг 51,26% ни ташкил этди, бу идоравий кўрсаткичдан (50,80%) бироз юқори.
Географияси
Майдони – 116,9 км2. Денгиз сатҳидан 995 – 4807 м баландликда жойлашган.
Коммуна Алп тоғларининг шимолий ва ғарбий қисмида жойлашган бўлиб, у худди шу номдаги водийда, Алп тоғларининг шимолида, Франсия, Швейсария ва Италия чегарасининг келишув нуқтасига яқин жойлашган. Шамони водийси узунлиги тахминан 17 км ни ташкил қилади. Шамони коммунаси Франсиянинг Лес Ҳучес, Пассй, Саинт-Герваис-лес-Баинс, Сервоз ва Валлорcине билан чегарадош. Коммуна ҳудуди денгиз сатҳидан 2965 метр баландликда чўққисига чиқадиган Аигуиллес Роугес массиви ва қарама-қарши томондан Ғарбий Европадаги энг баланд чўққиси (4808 м) бўлган Монт-Блан массиви билан чегарадош.
Шамони шаҳрининг марказини Юқори Савоя департаментининг асосий дарёларидан бири бўлган Арве кесиб ўтади. Узунлиги 102 км бўлган Арве ўз манбасини Cол де Балмеъдан олади ва Швейсариянинг Женева шаҳрида Рона дарёсига қуйилади[4].
Шамони нам континентал иқлимга эга. Бу иқлим узоқ, совуқ қиш билан кучли қор ёғиши ва кўплаб бўронли эпизодлар билан юмшоқ ёз мавсуми билан тавсифланади. Шамол тезлиги соатига 150 км ва ҳарорат −40 °C га етиши мумкин. Об-ҳаво шароити қор ва туман келиши билан жуда тез ўзгариши мумкин. Шамол совуқ таъсирини кучайтиради. Шаҳарда ўрнатилган ва 1880-йилда фойдаланишга топширилган Мéтéо-Франcе метеорологик стансияси метеорологик кўрсаткичлар эволюциясини доимий мониторингини таъминлайди.
Шаҳар морфологияси
Шамони -Мон-Блан коммунасига 16 қишлоқ ва қишлоқлар киради[5]. Асосий агломерация водийнинг чуқурлигида, уни ўраб турган турли чўққилар этагида жойлашган. Демографик ўсиш ва сайёҳлар сонининг кўпайиши шаҳарнинг доимий кенгайишини ўз ичига олади. Бу яшаш майдонининг шаҳар морфологияси мос равишда ошади. Бироқ, тоғли ерлар томонидан қўйилган геологик чекловлар туфайли шаҳарларни ривожлантириш имкониятлари чекланган. Ҳар қандай янги қурилиш ёки атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, шаҳар тармоғи, транспортнинг уйғунлиги ва биринчи навбатда фойдаланувчилар ва аҳолининг табиий офатлардан (қор кўчкиси ва сув тошқини хавфи) хавфсизлигини таъминлаш учун мажбурий қоидаларга риоя қилиниши керак. 1995-йилдаги Барниэр қонуни Шамонига 1800 та бошқа муниципалитетлар сингари хавфни олдини олиш режасини (ППР) тузиш мажбуриятини юклайди. Ушбу режа хавф остида бўлган ҳудудларни рўйхатга олишга мўлжалланган ва юзага келадиган хавфларни камайтириш чораларини белгилайдиган тартибга солувчи профилактика файлидир. Шаҳарда 1992-йилдан бери табиий хавфга дучор бўлганда фойдаланиш режаси (ПЕР) мавжуд. Муниципалитетнинг иқтисодий ва шаҳар ривожланишини уйғунлаштириш учун Шамони водийсининг барча муниципал кенгашлари, шунингдек, шаҳарлараро бирлашмалар ҳудудий мувофиқлик схемасига (СCОТ) риоя қилиш вазифасини бажаради. Шамони, бошқа ҳар қандай муниципалитет сингари, маҳаллий шаҳар режасига (ПЛУ) эга бўлиб, у ривожланиш ва барқарор ривожланиш режасини (ПАДД), хусусан, яшаш жойларини зичлаштиришни ўз ичига олади.
Турар жойлар
2009-йилда муниципалитетдаги турар-жойларнинг умумий сони 13 527 тани ташкил этган бўлса, 1999-йилда бу кўрсаткич 12 633 тага етди.
Ушбу турар-жойларнинг 31,8 фоизи асосий, 66,1 фоизи иккинчи даражали ва 2,2 фоизи бўш турган турар-жойлар ҳисобланади. Ушбу турар-жойларнинг 24,7 фоизи якка тартибдаги уй-жойлар ва 73,4 фоизи 2 хонадонли уйлардир.
Уларда яшовчиларга тегишли бўлган асосий турар-жойларнинг улуши 50,4% ни ташкил этди, бу 1999-йилга нисбатан сезиларли даражада кўп (44,8%). Шамонида қолишни истаган одамлар, айниқса маҳаллий аҳоли учун турар жой топиш тобора қийинлашмоқда. Ернинг нархи ошиб бораётганлиги сабабли, улар кўчмас мулк нархи пастроқ бўлган қўшни муниципалитетларга кўпроқ жойлашишга мажбур. Ижтимоий уй-жой масаласига қаралса, 2011-йилда муниципалитетда тахминан 625 та уй-жой ижараси мавжуд эди. Ушбу турар жойлар водийда Шамони, Лйрет, Тинес ва Аргентиèре, Боссонс, Пéлеринс-д’эн-Бас ва Пéлеринс-д’эн-Ҳаут ўртасида тақсимланган. Боғни шаҳар ҳокимиятининг уй-жой бўлими бошқаради. У файлларни рўйхатга олиш ва мониторинг қилиш, шунингдек, ижтимоий ижарага бериладиган уй-жой учун аризаларни бошқариш учун жавобгардир.
Ривожланиш лойиҳалари
Ҳозир муниципалитет темир йўл линиясини янгилашга ва аҳоли ва атроф-муҳитга зарар етказадиган ноқулайликлар ва ифлосланишни камайтиришга қаратилган „глобал ҳудудий лойиҳа“ ни ишлаб чиқишга урғу беради. Айнан шу доирада водий миқёсида шаҳарсозлик режаси (ПДУ) тузилди. 2000-йилдан бери ишлаб чиқилган ушбу глобал стратегия, шунингдек, иссиқхона газларини камайтириш ва энергия истеъмолини назорат қилиш бўйича аниқ чора-тадбирларга олиб боришдан иборат „ҳудудий энергия иқлими режаси“ тузилган.
|
Иқтисодиёти
Туризмдан ташқари, асосий манбалар – Шамони-Мон-Блан туннел орқали юк ташиш, Пассй водийсида жойлашган саноат, шунингдек, иситиш учун ўтинли печлардан фойдаланадиган хусусий уй хўжаликлари[6]. 2010-йилда ҳар бир уй хўжалигининг ўртача солиққа тортиладиган даромади € 26,881 ни ташкил этди, бу эса Шамони-Мон-Бланни материк Франсиядаги 39 дан ортиқ уй хўжаликлари бўлган 31,525 муниципалитетлар орасида 19,732 – ўринга қўйди.
2009-йилда 15 ёшдан 64 ёшгача бўлган аҳоли сони 5959 нафарни ташкил этди, шундан 78,7 фоизи фаол, шундан 75,7 фоизи ишли, 3,0 фоизи ишсизлар.
Тоғ билан боғлиқ кўплаб фаолиятлар амалиёти туфайли бу соҳада кўплаб кичик корхоналар ташкил этилган ва ихтисослашган. Чакана савдо ёки ижара учун спорт анжомлари билан таъминлайдиган қирққа яқин дўкон мавжуд. Шунингдек, учта Чам спорт дўкони ва Скисет брендлари мавжуд. Шаҳарда кўплаб маҳаллий дўконлар мавжуд.
2010-йил 31-декабрда Шамони-Мон-Бланc 2920 та муассасага эга эди: 8 та қишлоқ-ўрмон хўжалиги-балиқчилик, 65 та саноат, 163 та қурилиш, 1907 та савдо-транспорт ва турли хизматлар ва 777 таси маъмурий секторга эга бўлган. 252 та корхона, шу жумладан 145 та якка тартибдаги тадбиркорлар томонидан корхона ташкил этилган.
Галерея
-
Шаҳар кўчаларидан бирида -
Шамони марказидаги дарё Арвес -
Гранд Монте тоғ-чанғи зонасининг ён бағирларидан бирида -
-
Оқ водийга тушишнинг бошланиши -
Оқ водий -
Музликдаги сунъий ғор Мер-де-Глаcе -
Гранд Монте-да юқори тезликда лифт -
Шамонидаги тоғли темир йўл
-
Синклер кўли Шамонининг жануби-ғарбий чеккасида
Манбалар
- ↑ „Ски Чамоних“. Ски Ресорц (2022-йил 23-май). Қаралди: 2022-йил 13-август.
- ↑ Дес виллагес де Cассини аух cоммунес д'аужоурд'ҳуи: Cоммуне дата шеэт Чамоних, ЭҲЕСС (франсузча).
- ↑ Популатион эн ҳисториқуэ депуис 1968, ИНСЕЭ
- ↑ „Ле Лапинисте“ (фр) (деадлинк). www.лелапинисте.инфо. 2017-йил 31-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 29-январ.
- ↑ „Чамоних Валлей Wебсите“. 2010-йил 3-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 10-феврал.
- ↑ „Соурcес де поллутион“ (фр). Аир Рҳôне-Алпес (2015-йил 20-июл). 2017-йил 1-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 29-январ.