Chatqol

Чатқол
Чатқол қуйи оқимида
Давлат

Чатқол (қирғизча: Чаткал/Чаткал) — Қирғизистон Республикаси Ўш вилояти ва Ўзбекистон Республикаси Тошкент вилоятидаги дарё. Чорвоқ сув омбори қурилгунга қадар Чирчиқнинг йирик ирмоғи бўлган. Узунлиги 217 км, ҳавзасининг майдони 7110 км². Талас Олатовининг жануби-ғарбий ён бағридан Қорақулжа номи билан бошланади. Қорақасмоқ ирмоғи қўшилгач, Ч. номини олади. Чорвоқ сув омборига қуйилади. Бошланиш қисмида Ч. чуқур ва тор дарада оқади; Қоратака ирмоғи қуйилган жойдан бошлаб дарё водийси кескин кенгаяди. Қуйи қисмида Ч. бир неча террасалари бўлган кенг водийда чуқур ўзанда оқади.

CҲ. водийсининг ён бағирлари кўп жойларда тик ва баланд тоғ ён бағирларидан иборат, калта ирмоклар, жарликлар билан парчаланган. Водийси кенг жойларда ён бағирлари ётиқроқ, баландлиги 8– 40 м бўлган террасалар ҳосил қилган. Эни 200–300 м ли қайирларда дарё ўзани бир неча майда тармоқларга ажралиб кетади. Дарё ҳавзаси баланд тоғларда жойлашган (ўртача баландлиги 2605 м). Умумий майдони 51 км² бўлган 119 кичик музлик бор. Дарё қор ва музлик сувларидан тўйинади. Ч.нинг ўртача йиллик сув сарфи Терс дарёсининг қуйилиш жойида 67 м³/сек., Назайтўқай қишлоғи ёнида 85 м³/сек., сув омборига қуйилиш ерида 126 м³/сек., 1932—74 йиллардаги кузатиш маълумотларига кўра, дарёнинг қуйилиш кисмида энг кўп сув сарфи 920 м³/сек., энг кам сув сарфи эса 7,0 м³/сек. бўлган. Ч. дарёсида март ойидан сув кўпаяди, январ — февралда камаяди. Ўрта ҳисобда йиллик сув миқдорининг 55% март— июнда, 30% июл—сентабрда ва 15% октабр—феврал ойларида оқиб ўтади. Дарё суви унча лойқа эмас (ўрта ҳисобда 460 г/м3). Дарё суви тез оққанлигидан музламайди. Лекин, шовуш оқиши ва қирғоқ музлаши мумкин. Ч. сувидан экин майдонларини суғоришда фойд аланилади.