Chester Artur sahifasining manbasini koʻrish

'''Chester Alan Artur''' (1829-yil 5-oktyabr{{Efn|Baʼzi eski manbalarda sana 1830-yil 5-oktyabr deb koʻrsatilgan{{sfn|Howe|p=5}}, lekin biograf [[Thomas C. Reeves]] bu notoʻgʻri ekanligini tasdiqlangan.}} — 1886-yil 18-noyabr) amerikalik huquqshunos va siyosatchi boʻlib, 1881-1885-yillarda [[AQSh prezidenti|Qoʻshma Shtatlarning 21-prezidenti boʻlib]] ishlagan. Bundan avval 20-vitse-prezident boʻlgan, 1881-yil sentyabrida, Garfield qotil tomonidan otib tashlanganidan ikki oy oʻtib, [[AQSh prezidenti|prezident]] [[James A. Garfield|James Garfieldning]] oʻrniga prezident sifatida tayinlangan.

== Hayoti ==
Artur [[Fairfield (Vermont)|Vermont]] shtatining Fairfield shahrida tugʻilgan, Nyu-York shtatining yuqori hududida oʻsgan va [[New York (shahar)|Nyu-York shahrida]] huquqshunoslik bilan shugʻullangan. U [[AQShda fuqarolar urushi|Amerika fuqarolar urushi]] davrida Nyu-York militsiyasining kvartalmasteri boʻlib xizmat qilgan. Urushdan keyinm Nyu-Yorkdagi respublikachilar siyosatiga koʻproq eʼtibor qaratadi va senator Rosco Konklingning siyosiy tashkilotida yuqori lavozimlarga koʻtariladi. Prezident [[Ulysses S. Grant]] Chester Arturni 1871-yilda Nyu-York portining kollektori lavozimiga tayinlaydi. 1878-yilda prezident Ruterford B. Heis Nyu-Yorkdagi federal patronaj tizimini isloh qilish rejasi doirasida Arturni ishdan boʻshatadi. Garfield 1880-yilda prezidentlikka Respublikachilar nomzodini qoʻlga kiritadi va Artur Sharqiy Stalvart sifatida vitse-prezidentlikka nomzod boʻladi. Prezidentlik muddatidan toʻrt oy oʻtgach, Garfield qotil tomonidan otib oʻldiriladi. Shundan soʻng, Artur prezidentlik lavozimini egallaydi.

Dastlab, islohotchilarni hayratda qoldirib, u Pendleton davlat xizmatini isloh qilish toʻgʻrisidagi qonunni yoqlab chiqadi va uni amalga oshiradi. U AQSh harbiy-dengiz kuchlarining qayta tashkil etilishiga raislik qiladi, ammo u fuqarolar urushi tugaganidan buyon toʻplanib qolgan federal byudjet profitsitini yumshata olmagani uchun tanqidga uchraydi. Artur 1882-yilgi Xitoyni chetlashtirish toʻgʻrisidagi qonunning birinchi versiyasiga veto qoʻyadi va uning AQShga xitoylik muhojirlarga nisbatan yigirma yillik taqiqi Burlingame shartnomasini buzadi, lekin u oʻn yillik taqiqni oʻz ichiga olgan ikkinchi versiyani ham imzolaydi<ref>{{Kitob manbasi|last=Sturgis|first=Amy H.|date=2003|title=Presidents from Hayes Through McKinley|url=https://books.google.com/books?id=7fNPuBbSKUkC&pg=PA83|location=Westport, CT|publisher=Greenwood Press|pages=83–84|isbn=978-0-3133-1712-5}}</ref>.

Sogʻligʻi yomonlashgan Artur 1884-yilda Respublikachilar partiyasidan nomzodlik qoʻyishga qatʼiy harakat qila olmaydi va u muddati yakunlashganda nafaqaga chiqadi. Jurnalist Alexander K. McClure shunday deb yozgan edi: „Hech kim Chester Alan Artur singari prezidentlik lavozimida bu qadar ishonchsiz faoliyat olib bormagan va hech kim u kabi prezidentlikdan nafaqaga chiqmagan. U siyosiy doʻstlari va dushmanlari tomonidan hurmatga sazovor boʻlgan shaxsdir.“<ref>Alexander K. McClure, ''Colonel Alexander K. McClureʼs recollections of Half a Century'' (1902) p 115 [[iarchive:colonelalexande01mcclgoog/page/n9/mode/2up|online]]</ref> Arturning sogʻligʻi va siyosiy ahvolining zaifligi uning maʼmuriyatini zamonaviy prezidentlikdan koʻra faolroq qilishiga olib keladi, ammo u oʻzining lavozimida yaxshi ishlagani uchun zamondoshlari orasida maqtovga sazovor boʻlgan. The ''New York World'' gazetasi Arturning 1886-yilda vafot etgan vaqtida oʻtgan prezidentlik faoliyatini shunday sarhisob qildi: „Uning boshqaruvida hech qanday burch eʼtibordan chetda qolmadi va hech qanday xalqni xavotirga soladigan loyiha amalga oshirilmadi“{{Sfn|Reeves|1975}}. [[Mark Twain|Mark Tven]] u haqida shunday yozgan edi: „Prezident Arturning maʼmuriyatini yaxshilash haqiqatan ham qiyin boʻlar edi“{{Sfn|Feldman}}. Shunga qaramay, zamonaviy tarixchilar odatda Arturning prezidentligini [[Amerika Qoʻshma Shtatlari prezidentlarining tarixiy reytinglari|oʻrtacha]]<ref>{{Yangiliklar manbasi |last=Schlesinger |first=Arthur M. Jr. |date=October 12, 2004 |title=Rating the Presidents: Washington to Clinton |work=PBS.org |location=Arlington, VA |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/choice2004/leadership/schlesinger.html}}</ref>,  Arturni esa [[Amerika Qoʻshma Shtatlari prezidentlarining tarixiy reytinglari|eng kam darajada esda qolgan]] prezidentlardan biri sifatida taʼriflaydi.

==Izohlar==
<references group="lower-alpha"/>
== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
{{Tashqi havolalar}}
{{AQSh prezidentlari}}
[[Turkum:AQSh vitse-prezidentlari]]
[[Turkum:AQSh prezidentlari]]
[[Turkum:1886-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1829-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha siyosatchilar]]