Chichen-itsa
Чичен-ица (айрим ҳолларда Чичен Итза шакли ҳам қўлланади) — Юкатан ярим оролининг шимолидаги майяларнинг сиёсий ва маданий маркази. Милодий ВИИИ асрда барпо этилган деб тахмин этилади. Х асрда толтеклар томонидан босиб олинган. ХИ аср ўрталаридан Чичен-ица толтекларнинг Юкатандаги давлати пойтахтига айланган. Майяпана, Ушмал ва Ицмал каби шаҳардавлатлар қўшинлари томонидан 1178-йил вайрон қилинган. Испанлар истилоси даврида (ХВИ аср ўртаси) Чичен-ица хароба ҳолатида бўлган. Чичен-ица ҳудудида бир неча марта қазишма ишлари олиб борилган. Майятолтекларга мансуб энг муҳим меъморий обидаларга „Қизил уй“, „Аёл монастири“, „Черков“, „Қоракўл“ расадхонаси, „Жангчилар ибодатхонаси“, Кукулкан ибодатхона эҳроми („Кастило“), тўп ўйнашга мўлжалланган катта стадион ва бошқаларни киритиш мумкин. Кўплаб монументалдекоратив ҳайкалтарошлик намуналари ва деворий расмлар топилган.
Чичен-ица[нб 1] (кўпинча Чичен Итза ва анъанавий тарзда Юкатек Майя деб ёзилади) Терминал классик давридаги Майя халқи томонидан қурилган Колумбиягача чўзилган катта шаҳар эди. Археологик жой Мексиканинг Юкатан штати Тинум муниципалитетида жойлашган[1].
Чичен-ица Шимолий Майя пасттекислигида кеч классик даврдан (тахминан эрамизнинг 600-900-йиллари) то терминал классик давригача (милодий 800-900-йиллар) ва постклассик даврнинг дастлабки қисмида ҳам (милодий 900-1200-йиллар) асосий марказ бўлган. Ҳудудда Мексиканинг марказий қисмида ва Шимолий Майя пасттекислигидаги Пууc ва Ченесда ишлатилган безакларини эслатувчи кўплаб меъморий услубларни кўриш мумкин. Марказий мексика услубларининг мавжудлиги бир вақтлар марказий Мексикадан тўғридан-тўғри миграция қилиниш ёки ҳудуднинг босиб олиниши сабабли, деб ҳисобланган, аммо кўпчилик замонавий талқинлар бу номайя услубларининг мавжудлигини кўпроқ маданий тарқалиш натижаси, деб ўйлашади.
Чичен-ица энг йирик Майя шаҳарларидан бири бўлган. У кейинчалик Месоамерикан адабиётида тилга олинган афсонавий буюк шаҳарлардан бири ёки Толланс бўлган бўлиши ҳам мумкин[2]. Шаҳар Майя дунёсидаги энг хилма-хил аҳолига эга бўлган, бу манзилгоҳдаги меъморчилик услубларининг хилма-хиллигига ҳисса қўшган, деган тахминлар мавжуд[3].
Чичен Итза харобалари федерал мулкдир ва мазкур манзилгоҳни бошқариш Мексиканинг Институто Наcионал де Антропологíа э Ҳисториа (Миллий Антропология ва Тарих институти) томонидан амалга оширилади. Ёдгорликлар остидаги ер 2010-йил 29-мартгача, Юкатан штати томонидан сотиб олингунга қадар хусусий мулкдоқ қўлида бўлган[нб 2].
Чичен-ица Мексикадаги энг кўп ташриф буюриладиган археологик обидалардан бири бўлиб, 2017-йилда 2,6 миллиондан ортиқ сайёҳ бу ҳудудга келганлиги қайд этилган[4].
Галерея
-
Эл Cараcол, Чичен-ицадаги обсерcатория
-
Жангчилар ибодатхонаси 1986-йил — Катта столлар ибодатхонаси, чап томонда, ўша пайтда тикланмаган эди.
-
Тош узук 9 м (30 фт) Буюк Баллcоурт қаватида жойлашган
-
Буюк Плазадаги Венера платформаси
-
Кукулcáн пирамидаси
-
"Ла Иглесиа" нинг ғарбий қисмидаги мозаика
-
Мозикалар
-
Кукулcáн (Эл-Кастило) зинапояларидан бирининг тагидаги тукли илон ҳайкали
-
Роҳибалар (Чичен-ица), (1843-йил Фридериcк Cатҳерwоод[5].
Изоҳлар
- ↑ /тʃиːˈтʃɛн иːˈтсɑː/ чеэ-CҲЕН ээт-САҲ, испанча: Чичéн Итзá [тʃиˈтʃэн иˈца]; (Баррера Вáсқуэз 1980) "Итза халқининг қудуғи оғзида"
- ↑ Cонcернинг тҳе легал басис оф тҳе оwнершип оф Чичен анд отҳер ситес оф патримонй, сеэ Бреглиа (2006), ин партиcулар Чаптер 3, „Чичен Итза, а Cентурй оф Приватизатион“. Регардинг онгоинг cонфлиcц овер тҳе оwнершип оф Чичен Итза, сеэ Cастаñэда (2005). Регардинг пурчасе, сеэ „Юcатáн: пага гобиэрно 220 мдп пор терренос де Чичéн Итзá,“ Ла Жорнада, 30 Марч 2010, ретриэвед 30 Марч 2010 фром жорнада.унам.мх
Манбалар
- ↑ Гобиэрно дел Эстадо де Юcатáн 2007.
- ↑ Миллер 1999, с. 26
- ↑ „Эстадíстиcа де Виситантес“ (эс). ИНАҲ. 2012-йил 8-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 25-март.
- ↑ „Лас Монжас, Чичен Итза, Юcатан“. Брооклйн Мусеум (1843). 2023-йил 22-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 20-май.
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |