Chipa
Чипа (испан. чипа) — тапиокали ёки маккажўхори ёрмасидан пишлоқ қўшилган майда пиширилган булочка, Парагвай ва Аргентина[1][2][3] шимоли-шарқида машҳур газак ва нонушта ҳисобланади. Чипнинг рецепти 19-асрдан бери маълум ва унинг келиб чиқиши Парагвайнинг туб аҳолиси, гуаранилар билан боғлиқ. Чипа кўпинча кўча дўконларида ёки автобусларда матога ўралган булочкалар солинган катта саватларда сотиладиган арзон газаклардир.
Бу ном гуарани тилидан келиб чиққан бўлиб, бу ясси нонлар — чипа сифатида ҳам танилган. Кичик чипани чипита деб аташ мумкин (испан. чипита). Боливия шаҳридаги Санта-Крус-де-ла-Сиэрра шаҳрида бу газак гуарани тилида умумий номга эга — чуняпе (гуар. cуñапé). Аргентинанинг баъзи ҳудудларида чипа сўзининг охирги бўғинига урғу қўйиш одатий ҳолдир ва аргентиналиклар кичик чипаларни чипсито (испан. чипаcито) деб аташади.
Тарихи
Чипа гуарани халқлари яшайдиган минтақада (Парагвай, Аргентина шимоли-шарқида, Боливия жануби-шарқида ва Бразилиянинг жануби-ғарбий қисмида) кенг тарқалган. Дастлаб, гуаранилар маниокли крахмал ва сувдан[4] чипа тайёрлашган. Иэзуит мустамлакачилари ва миссионерлари минтақага келиши ва чорвачилик, паррандачилик[5] билан шуғулланиш бошланганидан сўнг, улар чипа таркибига пишлоқ ва тухум қўшишни бошладилар ва аста-секин классик рецепт бўйича тайёрлашни бошладилар.
Парагвай ва шимоли-шарқий Аргентина
Гуарани минтақасида чипа кўпинча майда кулча ёки булочка шаклида пиширилади, уларни чипаъи (гуар. чипаъí) ёки чипаситос (испан.: чипаcитос) деб аташ мумкин. Кўча сотувчилари уларни катта ва кичик шаҳарларда кичик сумкаларда сотишади. Чипани тайёрлашда хамиртурушдан фойдаланилмайди, шунинг учун бу ўлкадаги одатий иссиқ об-ҳавога қарамай, уни узоқ вақт давомида сақлаш мумкин. Чипа байрам таоми сифатида ҳам тортилади ва барча диний байрамларда[6] пиширилади.
Парагвайдаги бошқа кенг тарқалган чипа турларига чипа cабурé ёки чипá мбоcá (таёққа ўраб пиширилгани учун ички ғовак қисми мавжуд эмас) ва қийма гўшт билан тўлдирилган чипа сўокиради. Турли хил таркибий маҳсулотларга эга чипаларнинг бошқа турлари ҳам мавжуд: чипа мандуви (маккажўхори уни ва ерёнғоқ аралашмасидан тайёрланган), чипа авати ва чипа рора (тўлиқ донли нон каби маккажўхори уруғининг сузилгандан кейинги пўстлоғидан тайёрланган).
Манбалар
- ↑ Министерио де Десарролло Соcиал (Пресиденcиа де ла Наcиóн Аргентина): «Саборес cон сапуcай», Ресcатандо ло аутócтоно десде ла ҳисториа фамилиар.
- ↑ Эличондо, Маргарита: Ла cомида cриолла: Мемориа й реcетас. Библиотеcа де Cултура Популар, Эдиcионес де ЭЛ СОЛ, 2003 (ИСБН 950-9413-76-3) (Рестриcтед онлине cопй Гоогле Бооксда)
- ↑ Эличондо, Маргарита: Ла cомида cриолла: Мемориа й реcетас. Популар Cултуре Либрарй, Эдитионс оф ЭЛ СОЛ, 2003 (ИСБН 950-9413-76-3) (Рестриcтед онлине cопй Гоогле Бооксда)
- ↑ (Мирó Ибарс, 2001: 84)
- ↑ „Арчивед cопй“ (деадлинк). 2012-йил 27-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-сентабр 2012-йил.
- ↑ Чипа: Пан Саградо анд 70 Реcипес то препаре ит.
Адабиётлар
- Асунcиóн 1537: Мадре де ла гастрономй дел Рио де ла Плата й де Матто Гроссо до Сул. Видал Домингуэз Диаз (2017).
- Пойтáва: Ориген й Эволуcион де ла Гастрономíа Парагвай. Граcиэла Мартинез (2017).
- Темби’у Парагвай. Жосефина Велилла де Ақуино
- Карú реко — Антропологíа cулинариа парагуая. Маргарита Миро Ибарс