Чрйслер буилдинг — Манхеттеннинг шарқий томонидаги Туртле Бай маҳалласидаги Арт Деко услубидаги осмонўпар бино бўлиб, Манхеттеннинг Мидтовн шаҳридаги 42-кўча ва Лексингтон авеню чорраҳасида жойлашган. Пўлат каркасли дунёдаги энг баланд ғиштли бино бўлиб, 1930-йилда қуриб битказилганидан кейин 11 ой давомида дунёдаги энг баланд бино бўлган.

Чрйслер буилдинг

Чрйслер буилдингни 2009-йилдаги ко'риниши
Умумий маълумот
Мақоми Қурилганидан 11 ой о'тгунча дунёдаги энг баланд бино
Жойлашуви Ню Ёрк
Манзили 405 Лехингтон Авенуэ, Манҳеттен, Ню Ёрк, АҚШ
Мамлакат AQSH bayrogʻi АҚСҲ
Координаталар 40°45′06″Н 73°58′31″W / 40.75167°Н 73.97528°W / 40.75167; -73.97528
Қурилиши бошланган 1930-йил 5-март (1930-27-05)
Қурилиши тугаган 1931-йил 5-январ (1931-01-05)
Эгаси Cоопер Унион
Баландлиги
Антенна / Шпил 319 м
Томи 282 м
Энг юқори қавати 77
Техник ҳолати
Қаватлар сони 77 қават
Бинонинг ички майдони 111,201.0 м²
Лифтлар сони 32
Дизайн ва конструксия
Меъмор Виллиам Ван Ален

Ню-Ёрк штатининг собиқ сенатори Уилям Ҳ. Рейнолдснинг лойиҳаси бўлган бино Чрйслер корпорацияси раҳбари Валтер Крислер томонидан қурилган[1]. Дастлабки осмонўпар бино бўлган Чрйслер Буилдинг қурилиши дунёдаги энг баланд бино бўлиш учун 40 Уолл Стреэт ва Эмпире Стате Буилдинг билан рақобат билан тавсифланган. 1952-йилда қўшимча қурилиши якунланди[2] ва бино кейинги йили Чрйслер оиласи томонидан кўплаб кейинги эгалари билан сотилган.

Чрйслер биноси очилганда, бинонинг дизайни ҳақида турли хил мулоҳазалар бўлди. Уни ақлга сиғмайдиган ва ғайриоддий кўринишдан тортиб, уни модернист ва рамзий эканлиги ҳақидаги ғояга қадар фикрлар янгради. Бино Арт Деcо архитектура услубининг ижобий намунаси сифатида 2007-йилда Америка меъморлар институти томонидан Американинг севимли архитектураси рўйхатида тўққизинчи ўринни эгаллади[3]. Бино 1978-йилда Ню-Ёрк шаҳрининг энг кўзга кўринган диққатга сазовор жойи сифатида белгиланган ва 1976-йилда Миллий тарихий ёдгорлик сифатида Тарихий жойлар миллий реэстрига киритилган[4].

Ҳудуд

Чрйслер биноси Лексингтон авенюсининг шарқий томонида, 42 ва 43-кўчалар ўртасида жойлашган. Ер 1902-йилда Фан ва санъатни ривожлантириш учун кооператив иттифоқига совға қилинган[5]. Ҳудуд 1811-йил]]даги Комиссарларнинг режаси билан ўрнатилган Манхеттен кўча тармоғидан олдин бўлган ва ундан олдинроқда жойлашган эски Бостон Пост Роад билан чегарадош эди. Гранд Ҳятт Ню Ёрк меҳмонхонаси ва Грайбар биноси Лексингтон авеню бўйлаб, Соконй-Мобил биноси эса 42-кўчада жойлашган. Бундан ташқари, Чанин биноси жануби-ғарбий томонда, диагонал равишда Лексингтон авенюси ва 42-кўча бўйлаб жойлашган[6].

Архитектура

Чрйслер биноси Уилям Ван Ален томонидан Арт Деко услубида ишлаб чиқилган ва унинг асл ижарачиларидан бири, автомобил бошқарувчиси Валтер Крислер номи билан аталган. У тош билан тўлдирилган пўлатдан ясалган каркасдан қурилган бўлиб, декоратив металл қопламали жойлар мавжуд[7]. Структурада 3862 та ташқи ойна мавжуд. Беш қаватда бинонинг бурчакларида готика соборларидаги гаргойлларни эслатувчи элликка яқин металл безаклар чиқиб туради. 31-қаватда гаргойллар ҳамда 1929-йилдаги Чрйслер радиатор қопқоқларининг нусхалари мавжуд. 61-қаватда Америка миллий қуши — бургутлар билан безатилган[8]. Чрйслер Буилдинг ўз дизайнида ёрқин „Нироста“ деб номланувчи зангламайдиган пўлатдан кенг фойдаланади. Нироста — Крупп консерни томонидан Германияда ишлаб чиқарилган остенитик қотишма (немисча ни чт ро стендер Ста ҳл қисқартмаси, „зангламайдиган пўлат“ деган маънони англатади). 18 % хром ва 8 % никелдан ташкил топган ушбу моддадан Америка лойиҳасида биринчи фойдаланилган[9]. Нироста ташқи безакларда, дераза ромларида, тож қисмидаишлатилган. Пўлат Ван Ален дизайнининг ажралмас қисми бўлган. ЭЭ Тҳум тушунтирганидек: „Доимий ёрқин металлдан фойдаланиш томга ишлов беришда кўтарилган чизиқларни ва кичрайиб бораётган думалоқ шаклларни ташишда катта ёрдам берди. Аста-секин юқорига тебраниб, у том маънода осмонга эриган каби кўринади….“ Зангламайдиган пўлат ишлаб чиқарувчилар архитектурада маҳсулотнинг чидамлилигини баҳолаш учун Чрйслер биносидан фойдаланганлар. 1929-йилда Америка Синов Материаллари Жамияти унинг иш фаолиятини ўрганиш учун текширув қўмитасини тузди ва у Чрйслер биносини бунинг учун энг яхши жой деб ҳисоблади[10]. 1960-йилгача бўлган кичик комиссия бинонинг панелларини ҳар беш йилда бир марта текшириб чиқади.

Шакл

Бинонинг ўзига хос Арт Деcо услубидаги юқори қисми(тожи)

Бино 77 қаватдан иборат. 16, 18, 23, 28 ва 31-қаватларда баъзи муваффақияциз қурилишлар бўлган[11]. Биринчи ўн олти қаватнинг қават режалари энг мақбул бўлган ер даражасига яқин бўлган ижара майдонини оптималлаштириш учун имкон қадар катталаштирилган. Тўртинчи қаватнинг устидаги У шаклидаги кесма ҳаво оқими ёритиш учун хизмат қилди. 28 ва 31-қаватлар орасидаги майдон бинонинг ўртасига „визуал қизиқишни қўшиб, уни пастки қаватларнинг оғир деталлари ва кўзни қамаштирувчи қоплама дизайни ҳукмрон бўлишига йўл қўймади[12]. Улар минора устунига асос бўлиб, блокли пастки қаватлар ва баланд шафта ўртасида ўтишни таъминлайди.“

Фасад

Пастки деворлар оқ ғишт билан қопланган, оқ мармар чизиқлар билан сават тўқишга ўхшаш тарзда кесилган

Биринчи қаватнинг ташқи қисми шастондан сайқалланган қора гранит билан қопланган, унинг устидаги учта қават эса Жоржиядан олиб келинган оқ мармар билан қопланган. Лексингтон авенюсида ва 42-кўчада иккита асосий кириш жойи мавжуд бўлиб, уларнинг ҳар бири уч қаватли шастон гранити билан қопланган. Ҳар бир асосий кириш жойидан маълум масофада „мураккаб нақшли металл ва шиша экранлар остида“ айланувчи эшиклар мавжуд бўлиб, улар Арт Деко тамойилини ўзида мужассамлаштириб, киришнинг визуал таъсирини кучайтиради. 43-кўчадаги кичикроқ ён кириш жойи бир қават баландликда. Энг пастки қаватда катта Нироста темир рамкали деразалардан ташкил топган дўконлар бор. Офис хоналари иккинчи қаватдан бошланади[13].

Ғарбий ва шарқий баландликларда тўртинчи қават устидаги ҳаво ўтказгичлари мавжуд. 16-қаватдаги фасад оқ ғишт билан қопланган, сават тўқишга ўхшаш оқ мармар чизиқлар билан сайқалланган. Т16-24-қаватлар оралиғида оқ ғиштли устунлар кўрсатилган[14].

24-27-қаватларда горизонтал чизиқлар ва зигзагли кулранг-қора ғишт нақшлари мавжуд. 31-қаватда Чрйслер корпорациясининг рамзи бўлган ҳамда Арт Деко дизайнининг визуал белгиси бўлиб хизмат қилувчи қалпоқ ва қанотлардан иборат кулранг ва оқ фриз мавжуд. Бу безаклар Меркурийнинг қанотли дубулғаси шаклини олган ва ўша пайтда Чрйслер автомобилларида ўрнатилган капот безакларига ўхшайди[15]. Миноранинг тўрт томонининг ҳар бири ғишт билан ўралган учта дераза устунидан ва ҳар бир томони бўйлаб кўтарилган бузилмаган мармар устундан иборат. Деразаларни ажратиб турувчи шпалларда „кулранг ва оқ ғиштдаги ўзгарувчан вертикал чизиқлар“, шунингдек, ҳар бир бурчакда қора ғиштнинг горизонтал қаторлари мавжуд[16].

Ташқи безаклар
31 қават
31 қават
Бургутлар. 61-қават

Тож ва шпил

Тождаги Арт Деcо безакларининг кўриниши

Чрйслер биноси асосий миноранинг давоми бўлган терасли тожи билан машҳур. Ван Аленнинг тож дизайни еттита нурлантирувчи терасли камардан иборат бўлиб, ўтиш даврининг тўсиқлари бўлган етти консентрик аъзодан иборат бўлган хочсимон чўзилган лойиҳадан иборат. Бутун тож Нироста пўлати билан қопланган, қовурғали ва парчинланган. Қуёш нури чақнаб турган кўплаб учбурчак гумбазли деразалари билан ғилдирак шпилкаларини эслатади. Деразалар, кичикроқ шаклда, терасли тожнинг еттита тор тўсиқларида такрорланади[17].

WCБС-ТВ (2-канал) телевизион стансияси [[1938-йилда Чрйслер биносининг тепасидан узатилишини бошлаган. WCБС -ТВ трансляциялари 1960-йилда Эмпире Стате Буилдингга кўчирилди[18]. Кўп йиллар давомида WПАТ-ФМ ва WТФМ (ҳозирги WКТУ) ҳам Чрйслер Буилдинг-дан узатилган, аммо уларнинг 1970-йилларга келиб Эмпире Стате Буилдингга кўчиши тузилмадан тижорат трансляциясини тугатган[19].

Тож ва шпил тожнинг ўзига хос учбурчак ойналарини ҳошлаган люминесцент чироқлар ва бинога қараган рангли прожекторлар билан ёритилган бўлиб, уни махсус ҳолатлар учун турли схемаларда ёритишга имкон беради.

Ички қисм

Бинонинг ички қисми бир нечта инновацион элементларни ўз ичига олади. Офислар орасидаги бўлимлар овоз ўтказмайдиган ва алмаштириладиган қисмларга бўлинган. Шунинг учун ҳар қандайининг тартибини тез ва қулай тарзда ўзгартириш мумкин эди. Қаватлар остидаги қувурлар ҳам телефон, ҳам электр кабелларини ўтказади[20].

Қабулхона

Қабулхона
Арт Деко услубидаги чироқ
Кириш эшиги
Минорали соат

Лобби режасида учбурчак бўлиб, Лексингтон авеню, 42-кўча ва 43-кўчадаги киришлар билан боғланади. Бу Чрйслер биносининг ҳамма учун очиқ бўлган ягона қисмидир. Учта киришда Нироста темир эшиклари мавжуд бўлиб, уларнинг тепасида табиий ёруғлик билан бўш жойни ёритишга имкон берувчи ўйиб ишланган шиша панеллар жойлашган[21]. Қаватларда Сиэнадан олинган сариқ травертин чизиқлар мавжуд бўлиб, улар кириш ва лифт қирғоқлари орасидаги йўлни белгилайди. Ёзувчи Эрик Неш қабулхонани немис экспрессионизмининг аниқ таъсири билан Арт Деcо услубининг намунаси сифатида таърифлаган. Бино эгаси Чрйслер дизайн бошқа меъморлар ва автомобил магнатларини ҳайратда қолдиришни хоҳлади, шунинг учун у қўшимча харажатлардан қочмасдан турли материалларни импорт қилди[22].

Деворлари Африка қизил гранитидан ясалган улкан плиталар билан қопланган. Деворларда Нироста пўлатидан ясалган эшиклар мавжуд. Клиннерлар, геодезиячилар, тошчилар, дурадгорлар, сувоқчилар ва қурувчиларнинг меҳнатига бағишланган девор панели мавжуд. Унинг қурилишида иштирок этган ишчилар шарафига эллик хил моделлар моделлаштирилган[23]. 1999-йилда 1970-йилларда қўшилган полиуретан қопламаси ва тўлдирилган тешиклари олиб ташланган реставрациядан сўнг деворий асл ҳолатига қайтарилди. Дастлаб, Ван Аленнинг лойиҳасида қабулхона учун режалари тўртта катта таянч устунни ўз ичига олган эди. Бироқ Чрйслер устунлар қабулхонани „тор“ қилиб кўрсатганлиги сабабли эътироз билдирганидан сўнг улар олиб ташланди[24].

Лексингтон авенюсининг кириш эшиги рўпарасида рақамли соат ўрнатилган. Лобби ҳар бири турли дизайндаги тўртта лифтга уланади. Зинапояларда мармар деворлар ва Нироста темир панжаралари мавжуд[25]. Ташқи деворлари текис, лекин бир-бирига нисбатан бир оз бурчак остида жойлашган мармар чизиқлар билан ишлов берилган[26]. Ҳар бир зинапоянинг тепасида алюминий баргли шифтлар ўрнатилган шиша қандиллар билан қопланган.

Лифтлар

Лифтнинг очиқ ҳолати
Ёпиқ ҳолати
Лифтнинг ёг'очдан ишланган ички қисми

Осмонўпар бинода тўрт томонда тўпланган 32 та лифт мавжуд. Очилиш вақтида лифтларнинг 28 таси йўловчилар учун мўлжалланган эди. Валтер Крислернинг хоҳишига кўра, лифтлар 270 м/мин эзликда ишлашга мўлжалланган. Лекин чеклов натижасида 210 м/минга туширилган. Тезликни чеклаш ўша пайтда барча шаҳар лифтларида жорий қилинган. Бу чеклов 1931-йилда Эмпире Стате Буилдинг очилгандан сўнг юмшатилган, чунки бу бинода ҳам тезюрар лифтлар ўрнатилган эди[27]. Чрйслер Буилдинг, шунингдек, қурилиши тугалланганда дунёдаги энг узун лифт шафталаридан учтасига эга эди.

Тарихи

Эмпире Стате буилдинг биносидан Чрйслер буилдинг биносининг ко'риниши

1920-йилларнинг ўрталарида Ню Ёркнинг метрополитен майдони ошиб кетди. Шу вақтгача Лондон дунёдаги энг гавжум метрополитан ҳисобланарди. Бу давр чуқур ижтимоий ва технологик ўзгаришлар билан тавсифланади. Радио, кино, автомобил каби истеъмол товарлари кенг тарқалди. 1927-йилда Уолтер Крислернинг автомобилсозлик компанияси Чрйслер корпорацияси Қўшма Штатлардаги автомобил ишлаб чиқариш бўйича Форд ва Генерал Моторсдан кейин учинчи ўринни эгаллади. 1928-йили Чрйслер Тиме журналининг „Йил одами“ номини олди[28].

1920-йиллардаги иқтисодий юксалиш ва кўчмас мулк бозоридаги чайқовчилик Ню-Ёрк шаҳрида янги осмонўпар бинолар лойиҳалари тўлқинини кучайтирди. Чрйслер биноси давом этаётган қурилиш „боом“ининг бир қисми сифатида қурилган. Бунинг натижасида шаҳар 1908-йилдан 1974-йилгача дунёдаги энг баланд бинога эга бўлган[29]. Биринчи жаҳон уруши тугаганидан сўнг, европалик ва америкалик меъморлар соддалаштирилган дизайнни замонавий даврнинг тимсоли ва Арт Деко осмонўпар биноларини тараққиёт, инновация ва замонавийликнинг рамзи сифатида кўришди. Арт Деко бинолари қисқа вақт ичида қурилган. Лекин бу давр шаҳарнинг 1920-йилларнинг охирларида қурилган кўп сонли осмонўпар бинолар шаҳар силуэтида устунлик қилиб, унга филмлар ва спектаклларда кўринадиган романтик сифатни берди. Чрйслер Буилдинг лойиҳаси ана шу шароитлар асосида шаклланган[30].

Ривожланиши

Дастлаб, Чрйслер буилдинг Рейнолдс буилдинг бўлиши керак эди. Бу кўчмас мулк ишлаб чиқарувчиси ва собиқ Ню Ёрк штати сенатор Уилям Ҳ. Рейнолдс унинг эгаси эди. Бинони режалаштиришда иштирок этишдан олдин Рейнолдс Кони оролининг Дреамланд кўнгилочар паркини ривожлантириш билан машҳур эди. 1911-йилда ўйин парки ёнғин натижасида вайрон бўлгач, Рейнолдс диққатини Рейнолдс буилдингга қаратди. Манхеттендаги кўчмас мулк, у ерда дунёдаги энг баланд бинони қуришга киришди[31].

Режалаштириш

42-ко'чадан Чрйслер биносининг ко'риниши

1921-йилда Рейнолдс бу ерда баланд бино қуриш ниятида Лексингтон авенюси ва 42-кўча бурчагидаги катта ер участкасини ижарага олди. Рейнолдс мулкни бир неча йил давомида ривожлантирмади. Бунга Cоопер Иттифоқини 1924-йилда мулкнинг баҳоланган қийматини оширишга ҳаракат қилиши ундади. Рейнолдс 1927-йилда меъмор Уилям Ван Аленни ишга олди. Ален у ерда қирқ қаватли бино лойиҳасини ишлаб чиқди[32]. Ван Аленнинг ўзига хос дизайнида кўплаб модернистик стилистик элементлар мавжуд бўлиб, бурчакларида сирланган, кависли деразалар мавжуд эди.

Фонда Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг штаб квартираси билан Чрйслер биноси

Ван Ален Бродвейдаги Албемарле биноси ва 24-кўчадаги иши учун ўз соҳасида ҳурматга сазовор бўлган. Ван Ален ва шериги Северанс бир-бирини тўлдиришди. Ван Ален ўзига хос, хаёлпараст меъмор ва Северанс фирма молиясини бошқарадиган зукко тадбиркор эди. Уларнинг ўзаро муносабатлари фирмани қандай қилиб яхшироқ бошқариш бўйича келишмовчиликлар туфайли кескинлашди. 1924-йилдаги газетадаги Арчитеcтурал Ревиэw мақоласида Албемарле Буилдинг дизайнини мақтаб, Ван Аленни фирманинг дизайнери сифатида тилга олди ва Северанcенинг фикрини эътиборсиз қолдирди. Архитекторлар ҳамкорлиги бир неча ойдан кейин фирманинг мижозлари ва активлари устидан бир йилдан ортиқ давом этган суд жараёнлари билан шиддатли тарзда якунланди. Рақобат келажакдаги Чрйслер биноси дизайнига таъсир кўрсатди. Чунки Северанснинг анъанавий меъморий услуби Ван Аленнинг замонавийроқ дунёқарашини чеклаб қўйган бўларди[33].

Дизайнларни такомиллаштириш

1928-йил 2-февралга келиб, таклиф қилинган бинонинг баландлиги 54 қаватга кўтарилди. Бу уни Мидтоwндаги энг баланд бинога айлантирарди. Таклиф икки ҳафта ўтгач, 63 қаватли бино учун расмий режалар билан яна ўзгартирилди. Шундан бир ҳафта ўтгач, режа учинчи марта ўзгартирилди ва иккита қўшимча бино қўшилди. Бу вақтга келиб, 42-чи кўча ва Лексингтон авенюси иккаласи ҳам қурилиш фаолияти учун марказ бўлган, чунки бу ҳудудда Тҳирд Авенуэ Элеватед-нинг 42-чи кўча йўлаги олиб ташланган. Чрйслер буилдингга қўшни 56 қаватли Чанин биноси ҳам қурилаётган эди[34]. Кўтарилган шпурнинг олиб ташланиши туфайли кўчмас мулк спекуляторлари Лексингтон авенюси „Шарқ томоннинг Бродвейига“ айланади. Бу эса шарқдаги ўзгаришларни рағбатлантирадиган тўлқин эффектини келтириб чиқарган.

1928-йил апрел ойида Рейнолдс участка учун 67 йиллик ижара шартномасини имзолади ва ўзининг улкан лойиҳасининг тафсилотларини якунлади. Рейнолдснинг бино дизайнидаги асосий ҳиссаси Ван Аленнинг дастлабки қаршиликларига қарамай, унинг металл тожга эга бўлишини таъкидлагани эди[35]. Металл ва кристалл тож тунда „заргарлик шари“га ўхшаб қолар эди. Дастлаб осмонўпар бино 246 м, 67 қаватли бўлиши керак эди. Бу режалар 1928-йил июн ойида тасдиқланди[36].

Якуний режалар ва қурилишни бошлаш

Ню Ёркдаги баланд бинолар

Лойиҳа тугаллангандан сўнг, Рейнолдс биноси учун пойдевор қўйиш 1928-йил [[19-сентабрда бўлиб ўтди. Аммо Рейнолдс қурилишни давом эттириш учун маблағга эга эмас эди. Рейнолдс 1928-йил 15-октабрда Уолтер Крислерга участка, ижара, режалар ва архитектор хизматларини 2 миллион долларга сотди. Ўша куниёқ Гудвин қурилиш компанияси нима қурилган бўлса бузиб ташлашни бошлади[37]. 28-октабрда шартнома имзоланди ва бузилиш 9-ноябрда якунланди. Чрйслернинг бино учун дастлабки режалари Рейнолдсникига ўхшаш эди. Лекин унинг ўрнига бино 68 қаватли эди. Режалар биринчи қаватдаги пиёдалар аркадасини назарда тутган эди. Бироқ, Чрйслер янада илғор дизайнни хоҳлади ва у Ван Ален билан бирга осмонўпар бинони 282 мга қайта лойиҳалашда ишлади. Вулворт биноси Манхеттеннинг қуйи қисмидаги ўша пайтда дунёдаги энг баланд бино эди. Бир вақтнинг ўзида Чрйслер Ван Алендан дизайнни ўн қаватга қисқартиришни сўраган, аммо баландликнинг ошиши ҳам оммабопликка олиб келишини тушуниб, бу қарордан воз кечган[38].


1928-йил охиридан 1929-йил бошигача гумбаз дизайнига ўзгартиришлар киритилди. 1929-йил март ойида матбуотда беш метр баландликдаги ҳайкал ўрнатилган улкан ўттиз бурчакли юлдуз шаклига эга бўлган „бадиий гумбаз“ тафсилотлари эълон қилинди. Гумбазнинг якуний лойиҳасида бир нечта камар ва учбурчак деразалар мавжуд эди. Дизайнга Уолтер Крислернинг бинони Чрйслер корпорациясининг бош қароргоҳига айлантириш нияти таъсир кўрсатди. Бинонинг 31-қаватдаги гаргойллари ва 61-қаватдаги бургутлар парвозни ифодалаш ва ўша даврнинг машина асрини ўзида мужассамлаштирган ҳолда яратилган[39]. Чрйслер ўзининг таржимаи ҳолида унинг биноси Эйфел минорасидан баландроқ бўлишини таклиф қилганини айтади.

Шпилнинг қўшимча баландлиги Чрйслер биносига дунёдаги энг баланд бино сифатида 40 Уолл стритдан ва Эйфел минорасини энг баланд иншоот сифатида ортда қолдиришга имкон берди. Шундай қилиб, Чрйслер биноси баландлиги 300 м бўлган биринчи сунъий иншоот бўлди[40].

Чрйслер биноси 14 миллион долларга баҳоланган, аммо 1859-йил]]ги қонунга кўра, Коопер Иттифоқига тегишли сайтларни солиқдан озод қилинган[41].

Чрйслер Буилдингнинг дунёдаги энг баланд бино сифатида қисқа умр кўрди. Жон Раскоб 1050 футлик Эмпире Стате Буилдингни қуриб, уни Крислер биносидан атиги 1.2 м баланд бўлишига эришди. Эмпире Стате Буилдинг 1931-йил 1-майда очилганида уни дунёдаги энг баланд бинога айланди[42]. Бироқ, Чрйслер биноси ҳали ҳам дунёдаги энг баланд пўлатдан ясалган ғиштли бино бўлиб қолмоқда. Чрйслер Буилдинг тижорий жиҳатдан Эмпире Стате Буилдингга қараганда яхшироқ эди: 1935-йилга келиб, Чрйслер ўз майдонининг 70 фоизини ижарага берган эди. Аксинча, Эмпире Стате эса ўз майдонининг атиги 23 фоизини ижарага берган ва уни кўпинча „Бўш штат биноси“ деб масхара қилишган[43].


Манбалар

  1. ↑ ҳттпс://www.скйсcраперcентер.cом/буилдинг/wд/422
  2. ↑ ҳттпс://www.аллпар.cом/тҳреадс/ҳисторй-оф-wалтер-п-чрйслер-анд-тҳе-чрйслер-буилдинг.227769/#пост-1085221867
  3. ↑ ҳттпс://www.реутерс.cом/артиcле/ус-уса-пропертй-чрйслербуилдинг/аустриас-сигна-рфр-ҳолдинг-буй-неw-ёркс-чрйслер-буилдинг-идУСКCН1ҚW210
  4. ↑ ҳттпс://www.эмпорис.cом/буилдингс/114867/чрйслер-буилдинг-неw-ёрк-cитй-нй-уса
  5. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20120505[[191205/ҳттп://тпс.cр.нпс.гов/нҳл/детаил.cфм?РесоурcеИд=1638&РесоурcеТйпе=Буилдинг
  6. ↑ ҳттпс://нпгаллерй.нпс.гов/НРҲП
  7. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20120410072709/ҳттп://www.cтбуҳ.орг/АбоутCТБУҲ/Ҳисторй/МеасурингТалл/табид/1320/лангуаге/эн-УС/Дефаулт.аспх
  8. ↑ ҳттпс://www.бусинессинсидер.cом/таллест-буилдингс-неw-ёрк-cитй-нйc-ранкед-скйсcраперс-суперталл-20[сайт ишламайди][[19-4#т11-неw-ёрк-тимес-тоwер-1
  9. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20100708221034/ҳттп://www.cоопер.эду/cубуилдс/неwс_20040818.ҳтмл
  10. ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом/2008/02/13/бусинесс/13cоопер.ҳтмл
  11. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20171107013451/ҳттп://www.жамесробертwацон.cом/чрйслерслант.ҳтмл
  12. ↑ ҳттпс://боокс.гоогле.cо.уз/боокс?ид=ВиЗНСехза6МC&редир_эсc=й
  13. ↑ ҳттп://www.империалcлуб.cом/Йр/ (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-03-09 санасида архивланган)[[1926/буилдинг/Cап.ҳтм
  14. ↑ ҳттпс://боокс.гоогле.cо.уз/боокс?ид=ХДСхwПх-йЖ4C&редир_эсc=й
  15. ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом/[[1992/11/15/реалестате/стреэцcапес-40-wалл-стреэт-а-раcе-фор-тҳе-скиэс-лост-бй-а-спире.ҳтмл
  16. ↑ ҳттпс://боокс.гоогле.cо.уз/боокс?ид=КРИ-йгААCААЖ&редир_эсc=й
  17. ↑ ҳттпс://боокс.гоогле.cо.уз/боокс?ид=в5ТгЗ8cкЯгC&редир_эсc=й
  18. ↑ ҳттпс://www.эмпорис.cом/буилдингс/115941/40-wалл-стреэт-неw-ёрк-cитй-нй-уса
  19. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20150515170003/ҳттп://скйсcрапер.орг/ТАЛЛЕСТ_ТОWЕРС/т_манcо.ҳтм
  20. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20150515170003/ҳттп://скйсcрапер.орг/ТАЛЛЕСТ_ТОWЕРС/т_манcо.ҳтм
  21. ↑ ҳттпс://тимесмачине.нйтимес.cом/тимесмачине/[[1929/11/[[19/1071077[[19.ҳтмл?пдф_редиреcт=труэ&сите=фалсе
  22. ↑ ҳттпс://тимесмачине.нйтимес.cом/тимесмачине/[[1930/04/22/96104542.ҳтмл?пдф_редиреcт=труэ&сите=фалсе
  23. ↑ ҳттпс://www.неwёркер.cом/магазине/2002/11/18/тҳе-силвер-спире
  24. ↑ ҳттпс://боокс.гоогле.cо.уз/боокс?ид=7ЖрлCҚААҚБАЖ&редир_эсc=й
  25. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20101019094149/ҳттп://травел.нйтимес.cом/травел/гуидес/нортҳ-америcа/унитед-статес/неw-ёрк/неw-ёрк-cитй/аттраcтионс.ҳтмл
  26. ↑ ҳттпс://www.тҳеcитйревиэw.cом/чрйслерб.ҳтмл
  27. ↑ ҳттпс://боокс.гоогле.cо.уз/боокс?ид=ҲеЙCААААМБАЖ&дқ=чрйслер+буилдинг+тубе+лигҳтинг&пг=ПА76&редир_эсc=й#в=онепаге&қ=чрйслер%20буилдинг%20тубе%20лигҳтинг&ф=фалсе
  28. ↑ ҳттпс://тимесмачине.нйтимес.cом/тимесмачине/1950/06/25/91104991.ҳтмл?пдф_редиреcт=труэ&сите=фалсе
  29. ↑ ҳттпс://обсервер.cом/[[1998/02/cоме-он-тишман-лигҳт-мй-спире/
  30. ↑ ҳттпс://тимесмачине.нйтимес.cом/тимесмачине/[[1951/09/02/105217514.ҳтмл?пдф_редиреcт=труэ&сите=фалсе
  31. ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом/[[1997/11/25/нйрегион/а-неw-оwнер-то-таке-овер-ан-олд-cлассиc.ҳтмл
  32. ↑ ҳттпс://тимесмачине.нйтимес.cом/тимесмачине/[[1953/10/10/110067504.ҳтмл?пдф_редиреcт=труэ&сите=фалсе
  33. ↑ ҳттпс://тимесмачине.нйтимес.cом/тимесмачине/[[1957/07/26/84749696.ҳтмл?пдф_редиреcт=труэ&сите=фалсе
  34. ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом/1961/09/22/арчивес/10-мен-гивинг-чрйслер-буилдинг-фирст-сcруббинг-cреw-маст-усе-элбоw.ҳтмл
  35. ↑ ҳттпс://боокс.гоогле.cо.уз/боокс?ид=cнC6ДгААҚБАЖ&редир_эсc=й
  36. ↑ ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20090519000926/ҳттп://www.сигнонсандиэго.cом/унионтриб/20050619/неwс_мз1ҳ19чрйсл.ҳтмл
  37. ↑ ҳттпс://тимесмачине.нйтимес.cом/тимесмачине/1980/01/09/120761142.ҳтмл?пдф_редиреcт=труэ&сите=фалсе
  38. ↑ ҳттпс://унтаппедcитиэс.cом/2014/02/03/винтаге-пҳотос-чрйслер-буилдинг-ҳад-ауто-шоwроом-ин-тҳе-1930с/
  39. ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом/1936/11/12/арчивес/чрйслер-салон-популар-25000-ҳаве-виситед-дисплай-синcе-опенинг.ҳтмл
  40. ↑ ҳттпс://усмодернист.орг/АФ/АФ-1937-01.пдф
  41. ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом/[[1995/12/17/реалестате/стреэцcапес-тҳе-чрйслер-буилдинг-скйсcрапер-с-плаcе-ин-тҳе-сун.ҳтмл
  42. ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом/1997/05/10/нйрегион/онcе-агаин-а-ландмарк-фаcес-а-суит-то-фореcлосе.ҳтмл
  43. ↑ ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/эмпирестатебуилд0000таур_w8о4

Адабиётлар

Ҳаволалар