Dabil
Дабил ( Дабил ) — бу литавра турига хос бўлган қозоқ миллий зарбли чолғу асбоби ҳисобланади. У икки томони буқа териси билан тортилган, тутқичли, ободогсимон шаклга эга. Дабилнинг мис дубулғага ўхшаш қобиқга эга тури мавжуд. Асбобнинг диаметри турлича бўлади. Дабил баланд овозга эга бўлиб, ўтмишда ҳарбий огоҳлантириш сигналларини бериш мақсадида қўлланган, масалан, ҳужум сигнали, душманнинг олдинга силжиши. Қадимда қозоқлар орасида – дабил, дауйлпаз ва шиндауил каби кенг тарқалган зарбли чолғу асбоблари мавжуд эди, улар ов пайтида, диний маросимларда, яқинлашиб келаётган кўчмаларни эълон қилишда ҳам фойдаланилган.
 |
Анъанага кўра, дабил қўлда ёки қамчи ёрдамида ўйналган. Ҳозирги вақтда оркестр дабилларининг: кичик ёғоч ва катта мис қобиқли каби икки тури мавжуд. Катта дабилда винтни созлаш механизми мавжуд. Замонавий чолғу асбоблари юмшоқ учли ёғоч болғачалар ёрдамида чалинади.
Дабилнинг Шимолий Америка ҳиндуларининг зарбли чолғу асбобларига ўхшаш томони мавжуд бўлиб, улар маросимнинг рақслари пайтида фойдаланилади.
Дабилнинг Қозоғистон ҳудудидан топилган қадимий намуналари ҳозирги вақтда Санкт-Петербург, Семей, Омск, Астрахан ва Олма-Ота музейларида сақланмоқда.
Адабиётлар
- Дабил // Қозоғистон. Миллий энсиклопедия (рус.). — Олма-Ота: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. ИИ. — ИСБН 9965-9746-3-2. (CC БЙ-СА 3.0)