Rang ajrata olmaslik
Ранг ажрата олмаслик (далтонизм) — одам кўзининг қисман ранг ажрата олмаслиги, ирсий нуқсон. Ёш болаларда учрайдиган касаллик. Атроф-муҳитдаги рангларни кўз тўр пардасининг колбачасимон ҳужайралари сезади. Улар рангларни сезувчи 3 та ҳар хил элемент бўлиб, ҳар бири 3 та асосий рангнинг (қизил, кўк ёки бинафша) фақат биттасини сезади. Шу 3 рангдан қайси бирини сезадиган элемент бўлмаса, одам ўша рангни кўрмайди. Ранг ажрата олмаслик туғма ёки ҳаёт даврида орттирилган бўлиши мумкин. Туғма ранг ажрата олмаслик далтонизм деб аталиб (инглиз олими Далтон уни муфассал тасвирлаб берган), асосан, эркакларда учрайди. Бунда бемор қизил ҳамда яшил рангларни ажрата олмайди. Бинафша рангни ажрата олмаслик камроқ учрайди. Рангларни бутунлай кўрмаслик ранг ажрата олмаслик ёки монохромазия дейилади. Бунда ранг-баранг дунё бир хилда кулранг бўлиб туюлади. Далтонизм наслдан-наслга (масалан, отадан қизи орқали ўғил набирасига) ўтади.
Ҳаётда орттирилган ранг ажрата олмаслик кўз ва марказий нерв системасининг баъзи касалликлари (ўсма, шикастлар, глаукома, кўриш нерви атрофияси) да рўй бериб, бунга учта рангни сезишнинг пасайиши ёки бутунлай йўқолиши сабаб бўлади. Ҳаётда орттирилган ранг ажрата олмасликни ўз вақтида даволаб, рангларни ажратишни тиклаш мумкин[1].
Таъсирлар
Ранг ажрата олмасликни биринчи белгиси одатда одам бирон бир обект учун нотўғри рангни айтганда, масалан, расм чизганда ёки рангни нотўғри ном билан чақирганда бўлади. Бу ранглар бир хил ранг кўрлиги бўлган одамлар орасида жуда мос келади.
Синфлаштириш
Ранг кўрликни таснифлаш учун кўпгина терминология мавжуд бўлган ва ҳозиргача мавжуд, аммо ранг кўрлиги учун одатий таснифланиш фон Криэс таснифларига амал қилади[2], бу номлаш ҳозирги кунда кўп фойдаланилади.
Монохромация
Монохромасияни кўпинча тўлиқ ранг кўрлиги деб аталади, чунки рангни кўриш қобилияти йўқ. Гарчи ушбу атама мия акроматопсияси каби ўзлаштирилган касалликларга тааллуқли бўлсада, одатда у туғма ранг кўриш касалликларига, яъни тош монохромасияси ва кўк қони монохромасига тааллуқли[3][4]). Ўз кўзларида рангларни фарқлаб бўлса-да, бу инсоннинг мия акроматопсиясида аниқ кўринмайди. Баъзи манбалар буларни ҳақиқий ранг кўрлиги деб ҳисобламайди, чунки бу кўришни эмас, балки тушунишни камситади. Улар визуал агноссия шаклларидир[5].
Манбалар
- ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- ↑ вон Криэс, Ж. (1897). "Уэбер Фарбенсйстеме". Зеицчрифт фüр Псйчологиэ Пҳйсиологиэ Синнесорг 13: 241–324.
- ↑ „Тйпес оф Cолоур Блинднесс“. Cолоур Блинд Аwаренесс. 2014-йил 29-майда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Блом, Жан Дирк. А Диcтионарй оф Ҳаллуcинатионс. Спрингер, 2009 — 4-бет. ИСБН 978-1-4419-1222-0.
- ↑ Блом, Жан Дирк. А Диcтионарй оф Ҳаллуcинатионс. Спрингер, 2009 — 4-бет. ИСБН 978-1-4419-1222-0.
 | Тиббиётга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |
нима қилиш керак нима маслаҳат берасиз