Damask sahifasining manbasini koʻrish

{{Infobox Shahar 
| nomi = Damashq
|asl nomi={{lang-ar|الشَّام}},<br />{{lang-grc|Δαμασκός}},<br />{{lang-la|Damascus}}| rasmiy_nomi = دِمَشق ''Dimashq''
| laqabi = (Madīnatu 'l-Yāsamīn) — Yasmin shahri
|tasvir=Damascus coll.jpg| bayroq = Flag of Damascus (until 2024).svg
| gerb = Damascus-Real-Seal.jpg
| mamlakat = Suriya
| xarita =
| xarita_izohi =
| subdivision_type =
| subdivision_name = Suriya
| subdivision_type1 =
| subdivision_name1 =
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| rahbar_unvoni = Gubernator
| rahbar_ismi = Bishr Al Sabban
| maydon_miqyosi =
| maydon_jami_km{{sup|2}} = 105
| maydon_yer_km{{sup|2}} =
| maydon_suv_km{{sup|2}} =
| balandlik_m =
| aholi_yil = 2009
| aholi_ilova =
| aholi_jami = 1,711,000
| aholi_zichlik_km{{sup|2}} =
| timezone =
| utc_farqi =
| timezone_DST = Sharqiy Yevropa vaqti
| utc_farqi_DST = +2
| kenglik =
| uzunlik =
| vebsayt = [http://www.damascus.gov.sy/ www.damascus.gov.sy]
| ilovalar =
}}
'''Damashq''' ({{lang-ar|دِمَشْق}}) yoki '''Shom''' ({{lang-ar|الشَّام}}; {{lang-syr|ܕܪܡܣܘܩ}}; tarixiy nomlari — {{lang-grc|Δαμασκός}}, {{lang-la|Damascus}}) — [[Suriya|Suriya Arab Respublikasining]] poytaxt shahri. Damashq muhofazasining maʼmuriy markazi. Barada daryosi vodiysida, 690 m balandlikda joylashgan. Iqlimi subtropik, yanvarning oʻrtacha temperaturasi 7—8°, iyulniki 26—27°, yillik yogʻin 227&nbsp;mm. Aholisi 3 mln. kishi (1998), koʻpchiligi arablar; shuningdek, arman, kurd, cherkas, grek va boshqa ham yashaydi. Qad.da [[Misr]], [[Falastin]], [[Iroq]], Arabiston yarim orolga karvon yoʻllari Damashq orqali oʻtgan. Damashqning besh ming yildan ortiq tarixi bor. Qadimda u Timaski, Temasgi, Dimaska, Karanaski deb ham yuritilgan. Oʻrta asr tarixchilari uni „Dunyo jannati“, „Sharq jannati“ deb atashgan. Misr firʼavnlari (mil. av. <nowiki>XVI</nowiki> asr), oromiylar (mil. av. <nowiki>X</nowiki> asr), ossuriylar (Ossuriya, mil. av. 132), bobilliklar (mil. av. 604), forslar (mil. av. 538), [[Aleksandr|makedoniyalik Iskandar]] (mil. av. 332), [[Muqaddas Rim imperiyasi|Rim imperiyasi]] (64 yil), [[Vizantiya imperiyasi|Vizantiya]] (<nowiki>V—VII</nowiki> asrlar), arab va turklar Damashqni birbir egʻallab oʻtganlar. Damashq umaviylar davri (661—750)da xalifalik markazi boʻlgan. Bu vaqtda shaharda hashamatli qasrlar, masjidlar qurilgan. Movarounnahr va Sharqning yirik faylasufi Abu Nasr Forobiy Damashq madrasalarida dars bergan. Damashqda abbosiylar, tuluniylar (<nowiki>IX</nowiki> asr), fotimiylar (<nowiki>X</nowiki> asr), saljuqiylar (<nowiki>XI</nowiki> asr) hukmronlik qilgan. 1260-yilda Damashq mamluklar, 1401-yilda Amir Temur tasarrufiga oʻtgan. Mamluklar davrida (<nowiki>XIII—XVI</nowiki> asrlarda) Damashq — savdo va hunarmandchilik (mato, qurol-aslahalar ishlab chiqarish, zargarlik buyumlari tayyorlash) hamda islomning tayanch markazlaridan boʻlgan. 1516-yildan 1918-yilgacha Usmoniylar saltanati tarkibida boʻlgan. 1918-yil 1-oktabrda Hijoz qoʻmondoni amir Faysal askarlari Damashqni egʻalladi. Suriya 1920-yilda Fransiya mandatligiga oʻtgach, Damashqga fransuz askarlari bostirib kirdi. Shu sababdan shahar chetidagi Maysalun degan joyda qattiq jang boʻldi; 1943-yilda Suriya mustaqillikka erishgach, Damashquning poytaxti boʻlib qoldi.

Damashq— yirik savdo-sanoat va moliya markazi, muhim transport yoʻllari tuguni. [[Damashq xalqaro aeroporti|Xalqaro aeroport]] bor. Mamlakatdagi koʻpgina shaharlar hamda [[Bayrut]], [[Amman]] va [[Bagʻdod]] shaharlari bilann transport yoʻl va havo yoʻllari; Yevropa, Osiyo va Afrika bilan xalqaro havo yoʻllari orqali bogʻlangan. Shaharda toʻqimachilik, gilam toʻqish fabrikalari, sovungarlik, farmatsevtika, elektrokabel, sement, oyna zavodlari, oziq-ovqat, avtomobil remonti, tikuvchilik, boʻyoq, koʻnchilik korxonalari; mis, oltin, kumushga badiiy ishlov berish, qurolaslaha tayyorlash ustaxonalari va boshqa bor. Mashinasozlik va metallsozlik sanoati rivojlanmoqda. Damashq aholisi millati va diniga qarab mahallalarga boʻlingan. Shaharda Damashq va Arab akademiyalari, [[Damashq universiteti|Suriya universiteti]] (1923), Sharq musiqasi instituti, Oliy pedagogika va Oliy politexnika bilim yurtlari, Harbiy akademiya, Milliy muzey (1919), Sharq turmushi muzeyi, butun Sharqqa mashhur bozor va rastalar, kutubxonalar, teatrlar va boshqa bor. Meʼmoriy yodgorliklardan arab-islom madaniyati durdonasi boʻlmish [[Umaviylar masjidi]] (705—715 yillar), [[Sulaymoniya takyasi]] (1554-1559 yillar), [[al-Azm saroyi]] (1749 yil) va boshqa saqlangan.<ref>[[Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi|OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Iqtisodiyoti ==
Damashqning muhim savdo markazi sifatidagi tarixiy roli soʻnggi yillarda mintaqadagi siyosiy taraqqiyot hamda zamonaviy savdoning rivojlanishi tufayli oʻzgardi<ref name="Damascus">{{veb manbasi |url= https://www.britannica.com/EBchecked/topic/150420/Damascus |title= Damascus |website= Encyclopædia Britannica |access-date= 28 November 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20091107233311/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/150420/Damascus |archive-date= 7 November 2009 |url-status= live }}</ref>. Damashqda, shuningdek, Suriyada ishlab chiqarilgan mahsulotlarning aksariyati Arabiston yarim orolidagi mamlakatlarga tarqatiladi<ref name="Damascus"/>. Damashq ham 1954-yildan beri har yili kuzda xalqaro savdo koʻrgazmasini oʻtkazib keladi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.peife.gov.sy|title=Damascus International Fair|access-date=28 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091112075549/http://www.peife.gov.sy/|archive-date=12 November 2009|url-status=live}}</ref>.

Damashqning [[turizm]] sektori juda koʻp imkoniyatlarga ega, ammo fuqarolar urushi bu istiqbollarga toʻsqinlik qildi. Damashqdagi madaniy boyliklarning koʻpligi 1980-yillarning oxiridan boshlab koʻplab turar joy va transport muassasalarining rivojlanishi va boshqa tegishli investitsiyalar fonida kamtarona ishlatilmoqda<ref name="Damascus"/>. 2000-yillarning boshidan buyon eski shaharda koʻplab butik mehmonxonalar va gavjum kafelar ochildi<ref name="The Wall Street Journal">{{yangiliklar manbasi|url=https://www.wsj.com/articles/SB125841487085151317|title=Damascus Revels in Its New Allure to Investors|newspaper=The Wall Street Journal|access-date=28 November 2009|first=Chip|last=Cummins|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930214351/http://www.wsj.com/articles/SB125841487085151317|archive-date=30 September 2015|url-status=live}}</ref>.
2009-yilda yangi ofis maydoni qurildi va koʻchmas mulk bozorida paydo boʻldi<ref>{{veb manbasi|url=http://www.cushwake.com/cwglobal/jsp/kcReportDetail.jsp?Country=GLOBAL&Language=EN&catId=100003&pId=c21200007p |title=Report: Office Space Across the World 2009 |publisher=Cushman & Wakefield |access-date=28 November 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511153330/http://www.cushwake.com/cwglobal/jsp/kcReportDetail.jsp?Country=GLOBAL&Language=EN&catId=100003&pId=c21200007p |archive-date=11 May 2011 }}</ref>.

[[File:BankSharqAndBlueTower.jpg|thumb|Al-Sharq banki va Blue Tower mehmonxonasi, Hamra koʻchasidagi 4 yulduzli mehmonxona.]]

Damashqda toʻqimachilik, oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash, sement va turli kimyo sanoati kabi koʻplab sanoat korxonalari joylashgan<ref name="Damascus"/>. Zavodlarning aksariyati davlat tomonidan boshqariladi, biroq [[xususiy sektor]] tomonidan boshqariladigan cheklangan [[Denatsionalizatsiya|xususiylashtirishga]] 2000-yillarning boshidan boshlab savdoni erkinlashtirish natijasida ruxsat etilgan<ref name="Damascus"/>. Eski shaharda hamon anʼanaviy hunarmandchilik va mis oʻymakorlik buyumlari ishlab chiqariladi<ref name="Damascus"/>.

[[Damashq birjasi|Damashq fond birjasi]] rasmiy ravishda 2009-yil mart oyida savdo uchun ochilgan va birja Suriyadagi yagona fond birjasidir<ref>{{veb manbasi|url=http://www.sebcsyria.com/web2008/art.php?art_id=1619|title=Inauguration of Damascus Stock Exchange|publisher=Syrian Enterprise and Business Center|access-date=28 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503210033/http://www.sebcsyria.com/web2008/art.php?art_id=1619|archive-date=3 May 2011|url-status=live}}</ref>. U Suriyaning moliya bozorlari va qimmatli qogʻozlar komissiyasi tarkibida, Barzeh okrugida joylashgan. Uning soʻnggi manzili Yaafurning yuqori darajadagi savdo okrugida joylashgan edi<ref name="AP">{{veb manbasi |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gPsB6CSsyXUgWdxEsC0B_O-jqV-w |title=AFP: Syria launches first stock exchange |date=10 March 2009 |access-date=20 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212075555/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gPsB6CSsyXUgWdxEsC0B_O-jqV-w |archive-date=12 February 2012 |url-status=live }}</ref>.

<gallery>
دمشق التكية السليمانية.jpg|[[Sulaymoniya takyasi]]
</gallery>

== Qardosh shaharlari ==
{{div col|colwidth=20em}}
* {{flagicon|TUR}} [[Anqara]], Turkiya<ref>{{veb manbasi|title=Ankaranın Kardeş Şehirleri|url=https://www.ankara.bel.tr/genel-sekreter/genel-sekreter-yardimcisi-faruk-cinki/dis-liskiler-daire-baskanligi/ankaranin-kardes-sehirleri/|website=ankara.bel.tr|publisher=Ankara|language=tr|access-date=2020-09-16|archive-date=25 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025172312/https://www.ankara.bel.tr/genel-sekreter/genel-sekreter-yardimcisi-faruk-cinki/dis-liskiler-daire-baskanligi/ankaranin-kardes-sehirleri/|url-status=dead}}</ref>
* {{flagicon|ARG}} [[Buenos Ayres]], Argentina<ref>{{veb manbasi|title=Convenios Internacionales|url=https://www.buenosaires.gob.ar/internacionalesycooperacion/relacionesbilaterales/convenios|website=buenosaires.gob.ar|publisher=Buenos Aires|language=es|access-date=2020-09-16|archive-date=3 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803135328/https://www.buenosaires.gob.ar/internacionalesycooperacion/relacionesbilaterales/convenios|url-status=live}}</ref>
* {{flagicon|ROU}} [[Buxarest]], Ruminiya<ref>{{veb manbasi|title=Care-i cel mai... înfrățit oraș din România? Care-i cu americanii, care-i cu rușii? Și care-i înfrățit cu Timișoara...|url=https://www.banatulazi.ro/care-i-cel-mai-infratit-oras-din-romania-care-i-cu-americanii-care-i-cu-rusii-si-care-i-infratit-cu-timisoara/|website=banatulazi.ro|publisher=Banatul Azi|language=ro|date=2016-08-06|access-date=2020-09-16|archive-date=21 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201221034421/https://www.banatulazi.ro/care-i-cel-mai-infratit-oras-din-romania-care-i-cu-americanii-care-i-cu-rusii-si-care-i-infratit-cu-timisoara/|url-status=live}}</ref>
* {{flagicon|UAE}} [[Dubay]], Birlashgan Arab Amirliklari<ref>{{veb manbasi|title=Internationale samenwerking|url=https://www.ajmannews.ae/news.php?id=39961&cat_id=2|website=ajmannews.ae|publisher=Ajman News|language=ar|date=2019-12-16|access-date=2020-07-03|archive-date=5 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205115818/https://www.ajmannews.ae/news.php?id=39961&cat_id=2|url-status=live}}</ref>
* {{flagicon|TUR}} [[Istanbul]], Turkiya<ref>{{veb manbasi|title=Sister Cities of Istanbul|url=http://www.greatistanbul.com/sister_cities.html|website=greatistanbul.com|publisher=Istanbul|access-date=2020-09-16|archive-date=28 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028163059/http://www.greatistanbul.com/sister_cities.html|url-status=dead}}</ref>
* {{flagicon|ESP}} [[Kordova (shahar)|Kordova]], Ispaniya<ref>{{veb manbasi|title=Las 12 hermanas de Córdoba|url=https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html|website=diariocordoba.com|publisher=Diario Córdoba|language=es|date=2020-02-10|access-date=2020-09-16|archive-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021164614/https://www.diariocordoba.com/noticias/cordobalocal/12-ciudades-hermanadas-cordoba_1353134.html|url-status=live}}</ref>
* {{flagicon|KAZ}} [[Ostona]], Qozogʻiston{{citation needed|date=November 2020}}
* {{flagicon|MAR}} [[Rabot]], Marokash
* {{flagicon|ESP}} [[Toledo]], Ispaniya<ref>{{veb manbasi|title=Toledo's sister cities|url=https://www.destinotoledo.com/en/toledos-sister-cities/|website=destinotoledo.com|publisher=Destino Toledo|date=2016-05-17|access-date=2020-09-16|archive-date=14 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414070700/https://www.destinotoledo.com/en/toledos-sister-cities/|url-status=live}}</ref>
* {{flagicon|ARM}} [[Yerevan]], Armaniston<ref>{{veb manbasi|title=Sister cities|url=https://www.yerevan.am/en/partner/sister-cities/|website=yerevan.am|publisher=Yerevan|access-date=2020-09-16|archive-date=29 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329102031/http://www.yerevan.am/en/partner/sister-cities/|url-status=live}}</ref>
{{div col end}}

== Manbalar ==
{{manbalar}}

== Havolalar ==
* [http://www.damascus.gov.sy/NR/exeres/079751CA-CA95-4AC8-B958-7CEFF4DDF4FB.htm Damashq sharining rasmiy vebsayti] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20120724081248/http://www.damascus.gov.sy/NR/exeres/079751CA-CA95-4AC8-B958-7CEFF4DDF4FB.htm |date=24-iyul 2012-yil }}
* [https://geosfera.info/asia/damascus-syria/ Damashq shahrining tarixi] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20111012083544/https://geosfera.info/asia/damascus-syria/ |date=2011-10-12 }} {{ref-ru}}

{{Commons turkum|Damascus}}
{{Osiyo poytaxtlari}}
{{Suriya shaharlari}}

[[Turkum:Damashq| ]]
[[Turkum:Alfavit boʻyicha butun jahon yodgorliklari]]
[[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]]
[[Turkum:Levant]]
[[Turkum:Osiyo mamlakatlari poytaxtlari]]