Davit sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Davits_2_(PSF).png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Davits_2_%28PSF%29.png/220px-Davits_2_%28PSF%29.png|thumb| Radial davitlardan osilgan qayiq; qayiq mexanik ravishda tushiriladi]]
[[Fayl:Brosen_lifeboats_scandinavia.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Brosen_lifeboats_scandinavia.jpg/220px-Brosen_lifeboats_scandinavia.jpg|thumb| ''Skandinaviyadagi'' kruiz paromida tortishish kuchi koʻp burilishli]]
[[Fayl:Bossoir_a_gravité.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Bossoir_a_gravit%C3%A9.jpg/220px-Bossoir_a_gravit%C3%A9.jpg|thumb| Gravitatsion rolik Davit]]
[[Fayl:Davits-starbrd.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Davits-starbrd.png/220px-Davits-starbrd.png|thumb| Shimoliy dengiz paromida qutqaruv kemasini ushlab turgan koʻp burilishli davit]]
[[Fayl:Freefall_lifeboat.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Freefall_lifeboat.JPG/220px-Freefall_lifeboat.JPG|thumb| ''Spring Aeolianʼda'' erkin qulagan qutqaruv qayigʻi]]
[[Fayl:Frapping_line.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Frapping_line.jpg/220px-Frapping_line.jpg|thumb| Chiqib ketish chizigʻi]]
[[Fayl:Labeled_Tricing.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Labeled_Tricing.jpg/220px-Labeled_Tricing.jpg|thumb| Belgilangan Tricing]]
[[Fayl:Gripe.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Gripe.jpg/220px-Gripe.jpg|thumb| Grip]]
'''Davit''' („dayvit“<ref>
{{Kitob manbasi|last=Moore|first=Sir Alan Hilary|title=Last days of mast & sail : An Essay in Nautical Comparative Anatomy|url=https://archive.org/details/lastdaysofmastsa0000moor|publisher=Clarendon Press, Oxford|date=1925|page=247}}</ref> deb talaffuz qilinadi yoki [[wiktionary:davit|Vikilugʻatga]] qarang) — bu kemada qayiq va langar kabi jihozlarni qoʻllab-quvvatlash, koʻtarish va tushirish uchun ishlatiladigan kranga oʻxshash har qanday qurilmalar.<ref>Random House Kernerman Webster’s College Dictionary, © 2010 K Dictionaries Ltd. Copyright 2005, 1997, 1991 by Random House</ref>

Davit tizimlari koʻpincha favqulodda qutqaruv qayigʻini minish darajasiga tushirish uchun ishlatiladi. Qutqaruvchi qayiqda qutqaruvchi qayiqni suvga tushirish uchun ishlatiladigan sharsharalar mavjud (hozir simdan qilingan, tarixan manila arqonidan qilingan).<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.atslab.com/fall-protection/davit-systems-and-inspections.php|sarlavha=Davit Systems &#124; Applied Technical Services|nashriyot=Atslab.com|kirish sanasi=2014-02-21|arxivurl=https://web.archive.org/web/20140116105751/http://www.atslab.com/fall-protection/davit-systems-and-inspections.php|arxivsana=2014-01-16}}</ref> Davits, shuningdek, xodimlarni suvdan olib chiqish uchun odam ustidan xavfsizlik moslamasi sifatida ham foydalanish mumkin.

Davitlarni saqlash va ishlatish Xalqaro dengiz tashkilotining yurisdiktsiyasi ostidadir. Qoidalar mamlakatning oʻz qirgʻoq qoʻriqlash xizmati tomonidan amalga oshiriladi.

== Rivojlanish ==
Davitning asl „gʻoz boʻyni“ shaklidan hozirgi qurilmalarga qadar rivojlanishi AP Schat 1926-yilda qutqaruv qayigʻining „Schat Skate“ deb nomlanuvchi kema korpusidagi toʻsiqlar ustidan sirgʻalib ketishiga imkon beruvchi bir qator tizimlarni patentlaganidan soʻng ancha rivojlandi. Shundan soʻng qutqaruv qayigʻini bir tekisda tushirish imkonini beruvchi oʻz-oʻzidan tormozlanadigan vinch tizimi paydo boʻldi. Standart shu qadar keng tarqalgan ediki, tersaning texnik xususiyatlari turli manbalarda mavjud boʻlgan Schat tipidagi davitlarni talab qiladi. Schat kompaniyalari tomonidan ishlab chiqilgan shunga oʻxshash tizimlar tuzilma atrofida joylashtiriladigan dengizdagi neft yoki gaz platformalarida qoʻllanadi.

Davitning rivojlanishi moddiy jihatdan ham boʻlgan. Anʼanaviy ravishda dovitlar alyuminiy yoki poʻlatdan yasalgan, ammo kompozit materiallardagi soʻnggi yutuqlar uglerod tolasidan ogʻirlik nisbati juda yaxshi boʻlgan davitlarni ishlab chiqarishga olib keldi. Bu shuni anglatadiki, davitlar foydalanilmayotganda yigʻilib qolishi mumkin va bir xil davit palubada doimiy ravishda oʻrnatilgan bir nechta pastki rozetkalarda ishlatiladi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.atlascarbonproducts.com|sarlavha=Lifting Davits for Boats, Dinghies & Yachts {{!}} Atlas Carbon Fibre Davits}}</ref>

== Qutqaruvchi qayiq turlari ==
Devitlar dengiz arxitektorlari zarur deb hisoblagan pastki boʻshliqlarga moslash uchun moʻljallangan:

* Radial (eskirgan) — Qoʻlda ishlaydigan davit. Ushbu turdagi RMS Lusitania qutqaruv qayiqlarida ishlatilgan. Har bir qoʻlni qoʻlda aylantirish kerak; Manila arqonli sharsharalardan foydalanadi. Chiqib ketgan qoʻlning gʻoz-boʻyin shakli.<ref name=":0">{{Kitob manbasi|title=American Merchant Seaman's Manual|url=https://archive.org/details/americanmerchant0000unse|last=Hayler|first=William B.|publisher=Cornell Maritime Press|year=2003|isbn=978-0-87033-549-5|location=CMP|pages=[https://archive.org/details/americanmerchant0000unse/page/10 10]-15 - 10-17}}</ref>
* Mexanik (eskirgan) — bu turdagi radial davitga oʻxshaydi, lekin ikkala qoʻl bir vaqtning oʻzida vida tizimi yordamida tashqariga chiqariladi; Manila arqonli sharsharalardan foydalanadi. Masalan, [[RMS Titanic|RMS Titanikda]] ishlatiladigan Welin Quadrant davit turi.<ref name=":0" />
* Gravitatsiya (sanoat standarti) — bir nechta shakllar mavjud; bir kishi ishlay oladi; simli tushishlardan foydalanadi.<ref name=":0" />
* Rolik — Davit trekdan pastga siljiydi va davitni minish palubasiga olib keladi.
* Yagona burilish — qutqaruv qayigʻi kemaning yon tomoniga oʻtiladigan bitta [[wiktionary:pivot|burilish]] nuqtasi.
* Koʻp burchakli — kruiz kemalarining sayr qilish palubalarida keng tarqalgan. Joy cheklangan joylarda foydalidir.
* Erkin tushish — qutqaruv qayigʻi kemadan toʻgʻri siljiydi. Qutqaruvchi qayiq yopiq turdagi boʻlishi kerak. Endi savdo kemalarida Davitning asosiy turi. Ushbu turdagi tushishlardan foydalanilmaydi.
* Ruxsat etilgan — neft platformalarida keng tarqalgan. Qutqaruv qayigʻi suv ustida osilgan (qoʻnish darajasida) va suvga tushiriladi.<ref name="SIU">SIU AFL-CIO. (1991). Water survival manual. (p. 37). Piney Point, Maryland: Seafarers Harry Lundeberg School of Seamanship.</ref>

== Komponentlar ==

; Qutqaruvchi sal
: Ular yopiq, qisman yopiq yoki ochiq boʻlishi mumkin. (Sahifada bularning rasmlari allaqachon mavjud, shuning uchun hech qanday tavsif qoʻshilmaydi)
; Chiqib ketish chiziqlari
: Bu chiziqlar sobit va erkin tushadigan davitlardan tashqari barcha davitlarda qoʻllanadi. Oʻchirish chiziqlari qutqaruv qayigʻini yuklash kerak boʻlgan tricing marjon bilan birga minish palubasiga tortish uchun ishlatiladi.
; Tushkunlik
: Arqonlar qayiqni harakatlanayotganda saqlangan holatda ushlab turish uchun ishlatilgan.
; Tricing marjonlarni
: Qutqaruv liniyalari ulanishi uchun dastlab qutqaruv qayigʻini minish palubasiga tortish uchun ishlatiladigan chiziqlar.<ref name="SIU"/>
; Sharsharalar
: Qutqaruv qayigʻini koʻtaradigan yoki tushiradigan simlar qulash deb nomlanadi.

== Boʻshatish mexanizmlari ==
Qutqaruv qayigʻini davitdan chiqarish uchun uchta asosiy tizim qoʻllanadi. (Sohil xavfsizligi savollari Rottmer, yukni boʻshatish moslamalari uchun)<ref name="murphy">Murphy, J. (2009). U.S. Coast Guard license examination preparation for the professional mariner . Wareham, Massachusetts: Academy Publishing Company. Retrieved from http://mdnautical.com/murphy-s-deck-officers-guides/7-murphy-s-deck-officer-study-guide-7-lifeboatmen-2009.html.</ref>

; Yukda
: Boʻshatish mexanizmining ushbu uslubi uchun qutqaruv qayigʻi davitdan istalgan nuqtada qoʻyib yuborilishi mumkin. Ushbu turdagi tizim qutqaruv qayigʻini suvda boʻlmaganida, favqulodda vaziyat yoki baxtsiz hodisa tufayli boʻshatish imkonini beradi. Shu sababli, evakuatsiya paytida tasodifiy faollashmaganligiga ishonch hosil qilish uchun boʻshatish mexanizmini kuzatib borish kerak.<ref name="Wankede">Wankhede, A. (2010, december 22). Types of lifeboat release mechanisms & solas requirements for lifeboats. Retrieved from http://www.marineinsight.com/misc/maritime-law/types-of-lifeboat-release-mechanisms-solas-requirements-for-lifeboats/ {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160102060554/http://www.marineinsight.com/misc/maritime-law/types-of-lifeboat-release-mechanisms-solas-requirements-for-lifeboats |date=2016-01-02 }}.</ref>
; Yuksiz
: Ushbu boʻshatish mexanizmi qutqaruv qayigʻining ogʻirligi (yuk) qoʻyib yuborilganda ilgakda boʻlmasligini talab qiladi. Bunga Titanik davridagi Monomony ilgagi dizayni kiradi, bunda kimdir qutqaruv qayigʻidan ilgakni qoʻl bilan olib tashlashni talab qiladi. Ammo bu turdagi koʻplab qutqaruv qayiqlari hozir foydalanadigan gidrostatik tizimni ham oʻz ichiga oladi. Buning uchun suzuvchi yuqoriga koʻtariladi va kema suvga toʻgʻri chuqurlikka tushganidan keyin boʻshatish bilan shugʻullanadi.<ref name="Wankede" />
; Erkin tushish
: Ushbu turdagi ozod qilish mexanizmi juda oddiy. (Yopiq) qutqaruv qayigʻi rampada boʻlib, ishga tushganda kemadan pastga va pastga siljiydi. Bu uchuvchi tomonidan qutqaruv qayigʻi ichidagi tutqichni pompalash orqali amalga oshiriladi.<ref name="Wankede" /> Agar toʻxtashni toʻxtatish uchun gidravlik bosim etarli boʻlmasa, qutqaruv qayiqlarining toʻxtash kancasini boʻshatish uchun gidravlik bosimni oshirish uchun ichki qismdagi nasosni aylantirish kerak. Toʻxtash ilgagi (qutqaruv qayigʻini kemada ushlab turuvchi dovitga bogʻlaydigan ilgak) boʻshatilgandan soʻng, qutqaruv qayigʻi rampadan chiqib, suvga tushadi. Ushbu turdagi qutqaruv qayiqlari tez joylashishi va foydalanish qulayligi tufayli keng tarqalgan.<ref>Maritime Training Services. (n.d.). Launching and recovery system of 'free fall life boats'. Retrieved from http://www.maritimetraining.com/Product/Launching-and-Recovery-System-of-Free-Fall-Life-Boats {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20140419012938/http://www.maritimetraining.com/Product/Launching-and-Recovery-System-of-Free-Fall-Life-Boats |date=2014-04-19 }}.</ref>

# Davit izlari qoldiqlardan tozalanganligiga ishonch hosil qiling
# Agar kerak boʻlsa, qutqaruv qayigʻining qopqogʻini olib tashlang
# Qutqaruvchi qayiqning vilkalarini joylashtiring
# Bu vaqtda Rottmer boʻshatish moslamasi xavfsiz ekanligi tekshiriladi.
# Dengiz rassomini kemaning kamoniga ulang.
# Qutqaruv qayigʻidan tutqichlarni olib tashlang.
# Toʻsiqni oldini oluvchi novda trekdan ozod ekanligiga ishonch hosil qiling.
# Belgilangan tormozchiga tormoz chizigʻini oʻrnating va qutqaruv qayigʻini minish palubasiga tushiring.
# Endi tejamkor marjonlar qutqaruv qayigʻini yaqindan tortib olgandan soʻng, ularni qutqaruv qayigʻida boʻlgan ishchiga uzatib, yivli liniyalarni simlar yiqilib qoʻying.
# Qutqaruv qayigʻini yuklang. Bir vaqtning oʻzida bir kishini yuklang va ularni oʻtiring, shunda ularning vazni ikki tomon oʻrtasida taqsimlanadi.
# Tormozchidan qutqaruv qayigʻini biroz koʻtarib qoʻying, shunda ishchilar tirqishli marjonlarni qoʻyib yuborishlari mumkin.
# Tormozchi barni koʻtaradi va idishni suvga tushiradi.
# Rottmer boʻshatish moslamasini boshqaring va toʻlqin tepasida joylashgan davitni boʻshating.
# Agar kema choʻkayotgan boʻlsa, dengiz rassomini kemadan ozod qilish uchun oʻtish tugmachasini torting.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

 {{Turkumsiz|date=Aprel 2024}}