Davlatshoh Samarqandiy sahifasining manbasini koʻrish

{{ismdoshlar|Davlat (ism)|Davlat}}
{{Dindor biografiyasi bilgiqutisi
| religion           = [[Islom]]
| name               =  
| birth_date         = 
| death_date         = 
| known_for          = [[Shoir]], [[adabiyotshunos]], [[davlat]] [[arbob]]i.
}}
'''Davlatshoh Samarqandiy''' ([[Arab tili|arabcha]]: دافلاتشاه سمرقندي — Davlatshoh Samarqandiy — Toʻliq ismi: Davlatshoh ibn Alouddavla Baxtishoh Gʻoziy Samarqandiy (taxminan 1435-[[1495-yil]]lar)) — [[Shoir]], [[adabiyotshunos]] va [[davlat arbobi]].

== Hayoti ==
Davlatshoh Samarqandiy (toʻliq [[ism]]i Davlatshoh ibn Alouddavla Baxtishoh as-Samarqandiy) (taxminan [[1436]]/[[1437|37]]—[[1495|95]]) — [[oʻzbeklar|oʻzbek]]<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref> [[shoir]]i, [[adabiyotshunoslik|adabiyotshunos]] va davlat [[arbob]]i. [[Ota]]si [[Shohrux]]ning nufuzli [[amir]]laridan boʻlib ko‘pgina
harbiy yurishlarida qatnashgan va toju [[taxt]] sohibiga sadoqat va qahramonlik namunalarini ko‘rsatgan. Uning „[[Gʻoziy]]“ deb atalishi ham shundandir. Davlatshoh Samarqandiyning tavallud topgan vaqti maʼlum bo‘lmasada, o‘zining „''Tazkiratu-sh-shuaro''“ asarini 50 yoshga kirganida yoza boshlaganini maʼlum qiladi. [[Asar]] [[1486-yil]]i yozib tugatilgani maʼlum. Agar bu katta va muhim asarni yozish uchun kamida 2-3 yil vaqt sarflangan deb taxmin qilinganda, Davlatshoh Samarqandiy taxminan 1435-[[1436-yil]]larda tugʻulgan boʻlib chiqadi.
Davlatshoh Samarqandiy yoshligidan ilmga qiziqib, o‘z davrining ko‘zga ko‘ringan olimi, [[faqih]] va shoir Xoja Jaloliddin Fazlulloh Abullaysiydan taʼlim olgan. Lekin [[1480-yil]]larga qadar ilmiy yoki adabiy faoliyat bilan shug‘ullanmagan, balki [[saroy]] xizmati va harbiy ishlarga jalb qilingan, [[Shohruh]] va Sulton [[Husayn Boyqaro]]ning ko‘pgina harbiy yurishlarida ishtirok etgan. U so‘nggi marta Sulton Boyqaro bilan [[Sulton Mahmud]] (Hisori Shodmon va Badaxshon hokimi) o‘rtasida [[Chakmansaroy]] ([[Afg‘oniston]]ning [[Andxoy]] viloyatida joylashgan manzil)da bo‘lgan jangda qatnashgan. Bu jang, [[Xondamir]]ning maʼlumotlariga qaraganda, 875/[[1471-yil]]da sodir bo‘lgan. Umrining oxirlarida saroy va [[harbiy xizmat]]larni tark etib, [[ijod]] bilan shugʻullangan. Davlatshoh Samarqandiy 60-yilga yaqin umr ko‘rib [[1495-yil]]i [[vafot]] etgan<ref>Oʻrta asr sharq allomalari va mutafakkirlarining tarixiy-falsafiy merosi ensiklopediyasi. — Samarqand. Imom Buxoriy xalqaro markazi, 2016. — B. 554-556.</ref>.

== Faoliyati ==
[[Turkiy tillar|Turkiy]] va [[fors tili|forsiy]]da yozgan. Davlatshoh Samarqandiyga shuhrat keltirgan yirik [[asar]]i „''Tazkirat ushshuaro''“dir („Shoirlar [[tazkira]]si“, [[1486]] yilda yozib tugʻallangan). Tazkiralar [[Alisher Navoiy]]ga bagʻishlangan boʻlib, juda kup ilmiytarixiy [[manbalar]] asosida yaratilgan. Davlatshoh Samarqandiy mazkur asarini yozishda juda ko‘p manbalardan: o‘zidan oldin yozilgan tazkiralardan, xususan Abu Tohir Xotuniyning „Manoqibu-sh-shuaro“, Avfiyning „Lubobu-l-albob“ kitoblari-dan, tarixiy va geografik asaridan, xususan, Istaxriyning „Kitob masoliku-l-mamo-lik“, Gardiziyning „Zay-nu-l-axbor“, Abulfazl Bayhaqiyning „Tarixi Oli Sabuktakin“ va boshqalardan,
shuningdek, tazkirada qayd etilgan shoir va adiblarning as.dan keng foydalangan. Tazkirada VII-[[XV asr]]larda yashab ijod etgan 155 shoir haqida qisqacha, lekin nihoyatda qimmatli maʼlumotlar keltirilgan. Bu asar juda katta davr qariyb sakkiz yuz yil mobaynida [[Eron]] va [[Markaziy Osiyo]]da yashab ijod etgan shoir va adiblar faoliyatini qamrab olgan. „Tazkiratu-sh-shuaro“ yoki „Tazkirai Davlatshohiy“ muqaddima, xotima va yetti qism (tabaqa)dan iborat. Asar [[muqaddima]], [[7 (son)|yetti]] bob ([[tabaqa]]) va [[xotima]]dan tashkil topgan. Muqaddimada asarning yozilish sabablari hamda Labid ([[VII asr|<nowiki>VII</nowiki> asr]]), [[Mutanabbiy|Mutanabiy]] ([[915]]—[[965]]), [[Maarriy|Abu Aʼlo al-Maariy]] (973—1058) kabi 10 nafar [[mumtoz adabiyot|mumtoz]] arab shoiri haqida yozilgan, asosiy boblarda esa <nowiki>X—XV</nowiki> asrlarda [[Movarounnahr]], [[Xuroson]] va qoʻshni [[mamlakat]]larda yashab ijod etgan 150 dan ortiq shoir va olimlar [[faoliyat]]i tadqiq etilib, ularning [[tarjima]]i holi haqida maʼlumot va asarlaridan namunalar keltirilgan. Tazkiraning xotima qismida Davlatshoh Samarqandiy bilan zamondosh boʻlgan [[Jomiy]], Navoiy, Xoja Afzaliddin Muhammad, [[Suhayliy Ahmad Amir Nizomuddin|Amir Ahmad Suhayliy]], Xoja Shahobiddin Abdulla Marvarid hamda Xoja Osafiylar haqida maʼlumot berilgan. Tazkira [[X asr|10]]— [[XV asr|<nowiki>XV</nowiki> asrlar]]dagi [[adabiyot|adabiy]] [[jarayon]], uning namoyandalari hayoti, ijodini hamda [[madaniyat|madaniy]], [[ilm]]iy va [[tarix]]iy sharoitni oʻrganishda muhim manba. „Tazkirat ush-shuaro“ [[Hindiston]] ([[1887]], [[1924]]), [[Angliya]] ([[1901]]), [[Tehron]] ([[1958]], [[1960]]) da toʻliq nashr etilgan. Ayrim qismlari [[rus tili|rus]], [[ingliz tili|ingliz]], [[fransuz tili|fransuz]], [[nemis tili|nemis]], [[turk tili|turk]], [[oʻzbek tili|oʻzbek tillari]]ga [[tarjima]] qilinib, chop etilgan. Davlatshoh Samarqandiy ijodini oʻrganish <nowiki>XV</nowiki> asrda Alisher Navoiy tomonidan boshlangan. Keyinroq ingliz ([[Braun Eduard Grenvill|Braun E.]]), nemis (Hammer), fors (Muhammad Abbosiy, Muhammad Ramazoniy, Ahmad Gulchin Maoniy), rus ([[Yevgeniy Eduardovich Bertels|E.Ye. Bertels]]), oʻzbek (N. Malyaayev, [[Boʻriboy Ahmedov|B. Ahmedov]]) olimlari Davlatshoh Samarqandiy ijodini oʻrgandilar.

== Adabiyot ==
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
* Navoiy A., Asarlar [15 jildli], 12-j., T., 1966;
* Ahmedov B., Davlatshoh Samarqandiy, T., 1967.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
{{O‘rta asr Sharq allomalari ensiklopediyasi}}
 <!-- Bot tomonidan yaratildi -->

{{chala}}

[[Turkum:Temuriylar davlati tarixchilari]]
[[Turkum:Adabiyotshunoslar]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha shoirlar]]
[[Turkum:Tarixiy shaxslar]]
[[Turkum:1495-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:Islom:Shaxslar]]