Delfin sahifasining manbasini koʻrish

{{Maʼnolari|Delfin (maʼnolari)}}
{{wikify}}
[[Image:Tursiops truncatus 01.jpg|thumb|right|250px|[[Afalina|Afalina (Tursiops truncatus)]]]]

Delfin — [[tishli kitlar]] oilasiga mansub boʻlib, uning ogʼzida juda koʻp ''konussimon'' bir xil tuzilgan tishlar boʻladi. Bu tishlar faqat oziqni ushlab turishga yordam beradi. Koʼpchiligida tanasining orqasida orqa suzgichi ham boʻladi. Delfinlarning 50 ga yaqin turi maʼlum. Delfinlar oʻljasini topish uchun [[ultratovush]]<nowiki/>dan foydalanadi. Ular qirsillashga yoki qisqa — qisqa xushtakka oʻxshash tovush chiqaradi va biron buyumdan qaytadigan tovushni quloqlari yordamida eshitadi. Delfinlarning bosh miyasi murakkab tuzilgan boʻlib, katta yarim sharlari poʼstlogʼining burmalari koʻp boʻladi. Shuning uchun ularning feʼl-atvori ham xilma-xil va murakkabdir. Delfinlar tovush signallari yordamida bir-biri bilan aloqa bogʻlaydi. Ularning birontasi baliq toʻdasini topganida boshqalari ham shu joyga toʻplanishadi. Halokatga uchragan delfin tashvishli signallar bilan boshqalarini yordamga chaqiradi. Ular qoʼlga oson oʻrganadi. [[Qora dengiz]] va [[Uzoq Sharq]] dengizlarida oqbiqin delfin uchraydi. Umuman olganda delfinlar [[Kaspiy dengizi|Kaspiy]] va [[Orol dengizi|Orol]] dengizidan boshqa barcha dengiz va okeanlarda koʻplab uchraydi. Ularni ovlash man qilingan. Ona delfin bolalarini sut bilan boqadi, shuning uchun delfinlar [[sut emizuvchilar]] sinfiga mansub. Ular [[issiq qonli hayvonlar]]<nowiki/>dir. Delfinlarning asosiy ozigʼi baliq, [[Mollyuskalar|molyuskalar]] va mayda dengiz hayvonlaridir. Oddiy delfinlarning uzunliga 16 metr atrofida boʻladi. Delfinning katta ogʻzida 80 — 100 ta tishi boʻladi. Delfinning ust qismi qora yoki kulrang tusda, oppoq qornida qora suzgichlari boʻladi. Ularning choʻkayotgan odamlarni qutqarganliklari haqida baʼzi maʼlumotlar bor. Delfin miyasining ikkita yarim shari bir vaqtda emas, balki navbati bilan uxlar ekan, demak, biri uxlaganda, ikkinchisi bedor boʻladi. Maʼlum muddatdan soʻng ular oʻrin almashadi : faol boʻlgani uxlaydi, „uxlab toʻygani“ bedor boʻladi. Shunday qilib, „navbatchi“ yarim shar delfin tanasining boshqarilishini taʼminlaydi, nafas olish uchun oʻz vaqtida suv sathiga koʻtarilishni kuzatib turadi. Delfin shu yoʻsinda uxlaydi. U uygʻonganda esa ikkala yarim shar ishga kirishadi. Delfinlarning odamlarni koʻp bora qutqarib qolganligi toʻgʻrisidagi dalillar bu hayvonlarda aql borligidan guvohlik beradi. Aql borligidan darak beruvchi vositalardan biri " til " ham delfinlarda mavjud. Olimlar delfinlar " tili " ning juda koʻplab qonuniyatlarini aniqlaganlar. Ular bu dengiz " aqllilari " bir-birlari bilan muloqotda boʻlganda bir necha yuzlab turli-tuman va murakkab tovush signallarini ishlatishlarini aniqlaganlar. Qizigʻi shundaki, oddiy suhbatda biz ham tahminan shuncha miqdordagi soʻzdan foydalanamiz. Delfinlarning yana bir qiziq hususiyatlari bor : ular dengiz qushlari bilan hamkorlikda ov uyushtirishadi, yaʼni qushlar yuqoridan [[baliqlar]] toʻdasi joylashgan joyni tezda topib oladilar va shu joyning tepasida aylana boshlashadi. Buni delfinlar koʻrib shu joyga suzib borishadi va oʻzlaridan qattiq ovoz chiqarib baliqlarni esankiratib qoʻyadilar, shundan soʻng delfin va qushlar hujumga oʻtadilar.

Shuningdek delfinlar juda aqlli mavjudotlar boʻlib, urgʻochi delfinlar koʻpayish vaqtida bir biriga doyalik ham qilishadi.

1. Delfinlar barcha turdagi dengiz hayvonlari orasida eng mashhur va hayratlanarli hayvonlar hisoblanadi.

2. Ushbu dengiz jonivorlari oʻzlarining quvnoq xarakterlari va yuqori aqllari bilan mashhur.

3. Delfinlar uxlash vaqtida miyalarining faqat yarmini ishlatadilar.

4. Oʻrtacha delfin kuniga 13 kg baliq isteʼmol qilishi mumkin.

5. Ushbu dengiz hayvonlari tomonidan turli xil tovushlar yaratilishi mumkin.

6. Delfinlarning eng baland tovushlaridan biri bu chertishdir.

7. Delfinlar rivojlanish nuqsoni va psixologik terapiya bilan kasallangan odamlarga yordam beradi.

8. Oʻyinchoq vaziyatdagi delfinlar koʻpik hosil qilishi mumkin.

9. Delfinlar oilasining eng katta vakili — qotil kit.

10. Qotil kitlarning uzunligi toʻqqiz metrdan oshishi mumkin.

11. Delfinlar lazzatlanish uchun jinsiy aloqada boʻlishadi.

12. Ushbu dengiz jonivorlari soatiga 40 km tezlikda suzishlari mumkin.

13. Soatiga 11 km dan ortiq bu delfinlarning odatiy suzish tezligi.

14. Delfinlar dunyodagi eng aqlli hayvonlar hisoblanadi.

15. Asosan ushbu dengiz hayvonlari oʻnga yaqin odamda yashaydi.

16. Delfinlarning vaqtinchalik birlashmalari 1000 kishini qamrab olishi mumkin.

17. Taxminan 120 sm eng kichik delfinning uzunligi.

18. Ushbu oilaning eng katta aʼzosi 11 tonnagacha vazn koʻtarishi mumkin.

19. Oʻrtacha delfinning vazni 40 kg dan ortiq.

20. Ushbu dengiz jonzotlarining terisi juda nozik.

21. Delfinlarning terisi oʻtkir narsalardan osongina zararlanishi mumkin.

22. Ayol delfinning homiladorlik davri oʻn ikki oy davom etishi mumkin.

23. Taxminan 17 oy — qotil kitlar uchun homiladorlik davri.

24. Delfin ogʻzida 100 ga yaqin tish bor.

25. Delfinlar ovqatlarini chaynamaydilar, balki yutadilar.

26. [[Yunon tili|Yunoncha]] „Delphis“ soʻzidan delfin nomi kelib chiqqan.

27. Delfinlar 304 metrgacha shoʻngʻiy olishadi.

28. Ushbu dengiz hayvonlarining aksariyati sayoz suvda yashaydi.

29. Guruh ichida delfinlar orasidagi aloqalar juda kuchli.

30. Delfinlar yaradorlarga va kasallarga gʻamxoʻrlik qilishlari mumkin.

31. Bu dengiz jonivorlari havodan nafas oladi.

32. Ushbu dengiz hayvonlari nafas orqali havoni nafas oladilar.

33. Delfinlarning aksariyat turlari shoʻr suvda yashaydi.

34. 61 yoshida eng keksa delfin vafot etdi.

35. Ushbu dengiz hayvonlari birinchi navbatda bolalarni dumini tugʻdiradi.

36. Delfinlar ekolokatsiyadan ovqat qidirishda foydalanadilar.

37. Ushbu dengiz jonzotlari tomonidan koʻpincha ov qilishning qiziqarli taktikalari qoʻllanadi.

38. Delfinlar doimiy nafas olish uchun toʻliq uxlay olmaydilar.

39. Delfinlar juda qiziqarli va oʻynoqi hayvonlar hisoblanadi.

40. Ushbu dengiz hayvonlari taxminan olti metr balandlikka sakrashlari mumkin.

41. Delfinlar baʼzi turdagi hayvonlar bilan oʻynashlari mumkin.

42. Delfinlar chet tillarini oʻrganadilar.

43. Ushbu dengiz jonivorlari bilan suzish stress, kuchlanish va uyqusizlikdan xalos boʻlishga yordam beradi.

44. Qadim zamonlardan beri delfinlar odamlarni oʻzlarining xayrixohliklari bilan jalb qilishgan.

45. Bugungi kunda ushbu dengiz jonivorlarining 70 ga yaqin turlari maʼlum.

46. Delfinlar oynadagi aksini taniydilar.

47. Suvdagi delfinlar doimo aylana boʻylab suzishadi.

48. Ushbu dengiz jonivorlari oilaviy podalarda yashaydilar.

49. Delfinlar suruvda bir-birlariga yordam berishadi.

50. Har bir delfinning nomi bor.

51. Delfinlar odamlarga juda oʻxshash.

52. Ushbu dengiz jonivorlari toʻrt kamerali yurakka ega.

53. Delfinlarning miyasi odamniki bilan bir xil vaznga ega.

54. Delfin toʻgʻridan-toʻgʻri oldida turgan narsalarga qaray olmaydi.

55. Bu dengiz jonivorlari suv ostida havosiz taxminan etti daqiqa vaqt oʻtkazishlari mumkin.

56. Delfinlar bir-birlari bilan echolokatsiya yordamida aloqa qilishadi.

57. Delfin xavf ostida boʻlgan taqdirda suv ostida 20 daqiqagacha turishi mumkin.

58. Delfinlarning baʼzi jiddiy koʻnikmalari ularga har qanday muhitga osongina moslashishga imkon beradi.

59. Hayotning birinchi oyida bu dengiz jonivorlari uxlamaydilar.

60. Delfinlar sonar tizimidan 15 kun davomida uzluksiz foydalanishlari mumkin.

61. Delfinlar atrofdagi dunyoni qichqiriqlar va chertish bilan oʻrganishadi.

62. Ushbu jonzotlarning koʻzlari 300 daraja panoramali muhitni koʻrishlari mumkin.

63. Delfinlar bir vaqtning oʻzida turli yoʻnalishlarda qarashlari mumkin.

64. Ushbu dengiz jonivorlari kam yorugʻlikda koʻrish imkoniyatiga ega.

65. Har ikki soatda delfin terisining butun qatlami oʻzgaradi.

66. Delfinlarning terisida parazitlarni qaytaradigan moddalar mavjud.

67. Delfin terisidagi har qanday zarar tezda davolanadi.

68. Ushbu dengiz jonivorlari ogʻriqni boshdan kechirmaydilar.

69. Delfinlar jiddiy jarohat olganlaridan keyin oʻynashni davom ettirishi mumkin.

70. Delfinlar tabiiy ogʻriq qoldiruvchi vositani ishlab chiqarishga qodir.

71. Delfinlar 80% energiyani ishtiyoqqa aylantira oladi.

72. Delfinlar ochiq jarohatlar bilan ummonda suzishadi.

73. Ushbu dengiz jonivorlari mukammal immunitet tizimiga ega.

74. Delfinlar antibiotiklarni singdirishga qodir.

75. Ushbu dengiz jonzotlari Yerning magnit maydonini sezishga qodir.

76. Yuqori quyosh faolligi bilan delfinlarni qirgʻoqqa tashlash mumkin.

77. Delfinlar sonar tizimi noyob hodisa deb hisoblanadi.

78. Delfinlar ob’ektlarni masofadan turib ajablantiradigan qobiliyatga ega.

79. Tabiatda albinos — delfinlarning noyob turi mavjud.

80. Burundagi havo yostigʻi yordamida bu dengiz jonivorlari tovushlarni koʻpaytiradi.

81. Ushbu dengiz jonivorlari uchta toifadagi tovushlarni koʻpaytiradi.

82. Delfinlar suv ostida nafas olish orqali koʻpiklarni puflashi mumkin.

83. Qisqichbaqasimon baliqlar, kalmar va baliqlar delfinning odatiy ovqatlanishiga kiradi.

84. Ushbu dengiz jonivorlari kuniga 30 kg gacha ovqat eyishi mumkin.

85. 20 metrgacha boʻlgan masofada bu dengiz jonivorlari boshqa hayvonlarni taniy olishadi.

86. Delfinlarni boqish va oʻrgatish juda oson.

87. Ushbu dengiz hayvonlarining soʻz boyligi 14000 dan ortiq soʻzlarni oʻz ichiga oladi.

88. Imo-ishora tilidan foydalanadigan delfinlar suhbat oʻtkazishlari mumkin.

89. Ushbu dengiz hayvonlari odamdan keyin soʻzlarni takrorlashga qodir.

90. Yerdagi [[Sut emizuvchilar|sutemizuvchilar]] delfinlarning ajdodlari.

91. Taxminan 49 million yil oldin delfinlarning ajdodlari suvga koʻchib oʻtishgan.

92. Delfinlar oʻrtacha 50 yildan ortiq yashaydilar.

93. Daryo delfinlarining toʻrt turi mavjud.

94. Dengiz jonzotlarining 32 turi mavjud.

95. Delfinlar qadimgi [[Yunoniston]]<nowiki/>da muqaddas hayvon hisoblangan.

96. Delfinlar oʻzlarining qobiliyatlari va qobiliyatlarini meros qilib olishadi.

97. Ushbu dengiz jonzotlari hidlay olmaydilar.

98. Delfinlar maʼlum taʼmlarni ajrata olmaydilar.

99. Delfinlar onasi bilan uch yil yashaydi.

100. Pushti delfin noyob tur hisoblanadi va [[Amazon daryosi|Amazon]]<nowiki/>da yashaydi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}