Deliboz sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Stamps of Azerbaijan, 1997-452.jpg|thumb|Ozarbayjon shtampida Deliboz zoti]]
'''Deliboz''', '''Dilboz''', '''Dilbaz''' yoki '''Qozoq''' ({{Lang-az|Dəliboz, Dilbaz, Qazax atı}}) — [[ozarbayjon oti]]ning bir turi<ref>[http://gatchina3000.ru/great-soviet-encyclopedia/bse/002/921.htm Азербайджанская лошадь] на [[:ru:Wayback Machine|Wayback Machine]] — статья из [[:ru:Большая советская энциклопедия|Большой советской энциклопедии]]</ref>, otlarning ozarbayjon milliy zoti<ref>[http://archive.president.az/articles.php?item_id=20070819062832390&sec_id=67 Закон Азербайджанской Республики «О коневодстве»]{{Oʻlikhavola|date=avgust 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. XVIII-XIX asrlarda hozirgi Gʻazax viloyati hududida yetishtirilgan togʻ otlari zoti.

== Zotning tarixi ==
Deliboz otlarining hozirgi zoti [[chatishtirish]] yoʻli bilan koʻpaytirildi. Bu zot XVIII asrgacha toza zotli edi. Deliboz zoti fors va [[Axaltaka ot zoti|turkman]] otlari taʼsirida shakllangan. Keyin otning chidamliligini oshirish uchun arab zotlari bilan chatishtirildi. Bu zotning shakllanishida Gʻazax viloyatining Dilbozi va Zulgadara urugʻlaridan boʻlgan bir necha avlod ot zotlari katta rol oʻynagan.

[[1836|1836-yilda]] „Kavkazdan tashqaridagi rus mulklarining sharhi“ nashr etildi va unda Yelizavetpol viloyatining qozoq masofasi tasvirlanadi. Ushbu hujjatda qozoq otlarining tavsifi keltirilgan<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.qazax.net/Kazax_distantsiya.pdf|sarlavha=«Обозрение Российских владений за Кавказом» 1836 году. Дмитрий Зубарев|kirish sanasi=2018-03-12|arxivsana=2021-02-28|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210228011637/http://qazax.net/Kazax_distantsiya.pdf}}</ref>:
{{Cquote|''Qozoq otlari unchalik baland boʻlmasa-da, ulugʻvor, oʻta kuchli va yuguruvchi otlar. Ularning soni 9500 tagacha yetadi. Mahalliy aholida urgʻochi otlar yoʻq, faqat aygʻirlar bor...''
''...Uzoqdagi eng zo‘r ot fermasi Dah-kesemen qishlog‘ida joylashgan bo‘lib, Agalar, Kapishan Gassan-og‘alar bor. Ushbu fermada qorabogʻ va kurtin otlari chatishmasidan kelib chiqqan 300 dan ortiq ot bor, ular oʻrta boʻyli, ajoyib, kuchli va yugurishi tez, ular asosan qizg‘ish jigarrang rangida.''

„Kavkazdan tashqaridagi rus mulklarini ko'rib chiqish“ — Dmitriy Zubarev. 1836, 243-bet}}
[[Ozarbayjon Sovet Sotsialistik Respublikasi|Ozarbayjon SSRda]] ot zotlarining sifatini yaxshilash maqsadida [[1943|1943-yilda]] davlat naslchilik pitomnik tashkil etildi. 60-yillardan boshlab Deliboz otlari Terek aygʻirlari tomonidan yaxshilandi<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.cnshb.ru/AKDiL/0044/base/k0070034.shtm|sarlavha=Федеральное государственное бюджетное научное учреждение «Центральная научная сельскохозяйственная библиотека» (ФГБНУ ЦНСХБ)|kirish sanasi=2018-03-12|arxivsana=2018-03-13|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180313214243/http://www.cnshb.ru/AKDiL/0044/base/k0070034.shtm}}</ref>.

[[2007]]-yil 27-fevralda [[Ozarbayjon]] Respublikasi [[İlham Əliyev|Prezidenti Ilhom Aliyev]] “Otchilik toʻgʻrisida”gi qonunni imzoladi, uning maqsadlaridan biri milliy ot zotlari<ref>Закон «[https://base.spinform.ru/show_doc.fwx?rgn=21692 О коневодстве]» на Wayback Machine:</ref> va xalqaro ot zotlarining naslchilik oʻzagini saqlab qolishdir. Genofondni shakllantirish, shuningdek, Ozarbayjonda yuqori sifat va qimmatli irsiy belgilarga ega bo‘lgan otlarni ko‘paytirish va zotini yaxshilashning huquqiy kafolatini yaratish orqali yilqichilikni rivojlantirishga erishish<ref>{{Veb manbasi|url=http://archive.president.az/articles.php?item_id=20070819062832390&sec_id=67|til=az|sarlavha="Atçılıq haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu|yil=2007}}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

[[2015]]-yil 21-avgustda “[[İlham Əliyev|Ozarbayjon Respublikasi Prezidentining]] chorvachilikni moddiy-texnik jihatdan ta’minlashni yaxshilash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni e’lon qilindi. Deliboz ot zotini rivojlantirish chora-tadbirlarini amalga oshirish uchun 1,5 million manat mablagʻ ajratildi<ref>{{Veb manbasi|url=http://archive.president.az/articles.php?item_id=20070819062832390&sec_id=67|til=ru|sarlavha=Распоряжение Президента Азербайджанской Республики о мерах по улучшению материально-технического обеспечения животноводства|yil=2015}}{{Oʻlikhavola|date=avgust 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

== Umumiy xususiyatlar ==
Deliboz otlarining boshi keng peshona va tor burun, zich massiv boʻyin, katta hajmli tana, uzun tekis orqa va bel. Deliboz otlarining oyoqlari quruq va ingichka boʻlib, boshqa otlarga qaraganda metakarpusning kattaroq qismiga ega. Bu otlar uchun odatiy belgi tilning uzunlamasına burmasidir. Delibozam muvozanatsiz xarakter bilan ajralib turadi<ref>{{Veb manbasi|url=http://zooglobal.ru/wiki/delibozskaya-loshad-deliboz|sarlavha=Делибозская лошадь (делибоз)|kirish sanasi=2018-03-12|arxivsana=2018-08-25|arxivurl=https://web.archive.org/web/20180825114739/http://zooglobal.ru/wiki/delibozskaya-loshad-deliboz}}</ref>.

=== Oʻrtacha oʻlchovlar ===

* Yerdan balandligi — 152 sm.
* Tananing qiya uzunligi — 139 sm.
* Koʻkrak qafasi — 172 sm.
* Tirik vazni — 280–350&nbsp;kg. 120–140&nbsp;kg ogʻirlikdagi yuk bilan kuniga 60–70&nbsp;km masofani bosib oʻtadi.
* Eng koʻp yuk koʻtarish qobiliyati 3000–3200&nbsp;kg.
* Ikki yoshli toychoqlarning 1600 m masofada oʻrtacha oʻynoqiligi 1 min 56 sek.

=== Ranglari ===
Deliboz otining ranglari : kulrang, sichqonrang, teri rang, qizil, karakov, bay, qora va kamdan-kam hollarda bulbul rang.

== Yana qarang ==

* [[Ozarbayjon oti]]
* [[Kubalik ot|Kubalik ot (pacer)]]
* [[Qorabogʻ oti]]

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Alifbo boʻyicha hayvonlar]]
[[Turkum:Otlar]]