Distrofiya

Дистрофия (дис... ва юн. тропҳе — овқат, озиқланиш) — ҳужайра ва тўқималарда моддалар алмашинуви бузили-шининг патоморфологик ва патофизиологик ифодаси; илгари дегенерация— айниш деб аталган. Д. кўпгина (айниқса яллиғланиш билан кечадиган) касалликларнинг ривожланиш негизи ҳисобланади. Инфилтрация ва шимилиш (мас, неврозда буйрак каналчалари эпителийсига оқсил шимилиши, атеросклерозда артерияларнинг ички пардасига липоидлар шимилиши), оқсиллар синтезининг бузилиши, й оглар ва углеводларнинг оқсилларга айланиши ёки оқсиллар ва углеводларнинг ёгларга айланиши (трансформация) Д.нинг ривожланиш механизмларидир. Бу механизмлар хилма-хил: ҳужайранинг ауторегулясияси ферментатив жараёнларнинг ўзгариши рўй беради; овқатланиш тартибининг издан чиқиши гипоксияга олиб келади — бу кўпроқ кузатилади; овкатланишнинг эндокрин ёки нерв системаси томонидан идора этилишининг бузилиши — бу нейроген ва эндокрин Д.га олиб келиши мумкин. Д.га асосан хўжайра ҳамда хўжайрааро трофиканинг бузилиши, қон ва лимфа айланиши ёки иннервациянинг издан чиқиши, гипоксия, инфексия, интоксикация, гормонлар ва ферментлар балансининг ўзгариши ҳамда ирсий омиллар сабаб бўлади. Д.да моддалар алмашинуви ўзгариб, айниган, парчаланиб улгурмаган моддалар ҳужайралар ва ҳужайралараро сатҳ ҳамда тўқималарда тўпланиб қолади. Моддалар алмашинувининг қайси тури кўпроқ бузилганига қараб оқсил, ёғ, углевод ва минерал Д.си фарқ қилинади.

Оқсил Д.си (диспротеионоз)да ҳужайралар ёки ҳужайралараро сатхларга нотўғри синтезланган оқсилларнинг патологик шакллари, тўқиманинг тузилишига кирадиган оқсилнинг парчаланиши, баъзан оқсил физик-кимёвий хусусиятларининг ўзгариши (гиаминоз, амилоидоз ва б.) натижасида организмда оқсил тўпланади.

Ёғ Д.си (липидоз)даёғ деполаридаги ёғ камаяди ёки кўпаяди, одатда, аслида липидлар бўлмайдиган жойларда ҳам улар пайдо бўлади, ҳужайра ва тўқималардаги липидлар миқсори ниҳоятда камайиши озғинлик (кахексия)га, ёғ захирасининг ортиб кетиши семиришга, ёғ босишга олиб келади.

Углевод Д.си гликоген ва мукополисаҳаридлар ҳосил бўлиши балансининг бузилиши билан кечади (бу ҳолат қандли диабет)да яққол кўринади.

Минерал Д.сида калий, калсий, темир ва б. алмашинуви бузилади. Д. аломатлари пайдо бўлганда дарҳол шифокорга мурожаат қилиб қунт билан даволаниш тавсия этилади (яна қ. Али-ментар дистрофия).

Дистрофия

Дистрофия (бошқа юнон. дйс дан дйстропҳе ... - бу қийинчиликни англатувчи префикс, бузилиш ва тропҳе-озиқланиш) - мураккаб патологик жараён, асосланган қайси таркибий этакчи уяли метаболизм бузилиши, ётади о'згаришлар. Дистрофия ҳужайра ва ҳужайралараро шикастланиш билан тавсифланади моддалар, натижада органнинг функцияси о'згаради. Дистрофиянинг марказида трофиканинг бузилиши, я'ни метаболизмни та'минлайдиган механизмлар мажмуаси ва ҳужайралар ва то'қималарнинг тузилиши хавфсизлиги. Трофик механизмлар ҳужайраларга бо'линади ва о'з вазифасини бажарадиган ҳужайра ташқари. Ҳужайра ташқари механизмлар метаболик озиқ-овқат транспорти тизимини (қон ва лимфатик микросиркуляция канали), ҳужайралараро тузилмалар тизими мезенкимал келиб чиқиши ва нейроэндокрин метаболизмни тартибга солиш тизими моддалар. Агар трофик механизмларнинг ҳар қандай алоқаси бузилган бо'лса, у пайдо бо'лиши мумкин ёки дистрофиянинг бошқа тури. Таснифи Метаболик жараёнларнинг бузилиши ко'ринишида • оқсил (диспротеиноз); • ёг '(липидоз);

• карбонгидрат;

минерал. Намойишларнинг локализацияси бо'йича • ҳужайра (паренхиматоз); •ҳужайра ташқари (стромал-қон томир, мезенкимал) ; аралаш. Тарқалиши билан

• тизим (умумий);

маҳаллий. Этиологияга ко'ра

• сотиб олинган;

туг'ма: Конженитал дистрофиялар ҳар доим генетик жиҳатдан аниқланган касалликлардир оқсиллар, углеводлар ёки ёг'лар. Бу ерда генетик камчилик мавжуд ёки оқсиллар, ёг'лар ёки метаболизмда иштирок этадиган бошқа фермент углеводлар. Бу то'қималарда то'лиқ то'планишига олиб келади карбонгидрат, оқсил, ёг ' алмашинувининг ажралиб чиқадиган маҳсулотлари. Бу содир бо'лади турли то'қималар, лекин ҳар доим Марказий асаб тизимининг то'қималарига та'сир қилади. Бундай касалликлар то'планиш касалликлари деб аталади. Ба'зи касалликлар учун йиг'иш Шунингдек қаранг 2/3 • Квашиоркор-оқсил дистрофияси. • Мушак дистрофияси

• Алимент дистрофияси-кам исте'мол билан бог'лиқ жараёнлар

ёки озиқ-овқат ҳазм қилиш.

• Ретинопати

• Селüлит (липодистрофия) Ушбу мақолани яхшилаш учун: Ко'проқ билиб олинг Адабиёт ==

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил