Дмитрий Александрович Клеменц (1848-йил 14-декабр — 1914-йил 8-январ) рус этнографи, археологи, географи, инқилоб тарафдори.

Дмитрий Александрович Клеменц
Таваллуди 14.12.1848
Саратов вилоятининг Горяиновка қишлоғида (ҳозирги Саратов вилояти, Духовницкий тумани, Горяиновка қишлоғи) мулк бошқарувчиси оиласида туғилган.
Вафоти 8.01.1914 (65 ёшида)
Масква
Фуқаролиги Россия империяси

Таржимаи ҳоли

Дмитрий Александрович Клеменц Саратов вилоятининг Горяиновка қишлоғида (ҳозирги Саратов вилояти, Духовницкий тумани, Горяиновка қишлоғи) мулк бошқарувчиси оиласида туғилган. Аввал Самарада, сўнгра 1-Қозон гимназиясида ўқиган.

Олий маълумотни Қозон ва Санкт-Петербург университетларининг физика- математика факултетида олган, фаол сиёсий фаолият билан шуғулланиб, уни тугатишга улгурмаган. Санкт-Петербургда Клеменц Чайковчилар доирасига қўшилди, у ерда ёш П.А.Кропоткин билан дўстлашди. У.меҳнаткашлар ўртасида тарғибот ишларида ва халқ олдига чиқишларда фаол қатнашган.

1873-1880-йилларда Клеменц бир қанча инқилобий ташкилотларда қатнашди, П.Л.Лавровнинг „Олдинга“ ва бошқа инқилобий нашрларда ҳамкорлик қилди. 1874-йилда Чайковчилар мағлубиятга учрагач, у чет элга жўнаб кетди. У бир неча бор Россияга яширинча ташриф буюрган. Женевада чиқадиган „Жамият“ журнали ва Санкт-Петербургда чиқадиган „Ер ва Озодлик“ журнали муҳаррирларидан бири эди. Бироз вақтдан сўнг Россияга қайтди. 1879-йилда „Халқ иродаси“ партияси пайдо бўлишидан олдин ҳибсга олинган Клеменц, Пётр ва Пол қал’асида икки йиллик қамоқдан сўнг, Якутияга сургун қилинди. Йўлда у касал бўлиб, олти ойдан кўпроқ вақтни Красноярск қамоқхонаси касалхонасида ўтказди. Сургунда Енесей вилояти, Минусинск шаҳрида хизмат қилиш учун рухсат олди.

Минусинскда у Минусинск ўлкашунослик музейи асосчиси Н. М. Мартянов билан учрашди. Клеменц Мартяновга музей коллексияларини саралаш ва тадқиқот экспедицияларини тайёрлашда ёрдам берди. 1883-йилда Клеменц Том ва Абакан дарёларининг юқори оқимидаги Шарқий Олтой ва Ғарбий Саян тоғлари ўртасидаги алоқа ҳудудини ўрганиш учун экспедицияда қатнашди. У ҳар йили Абакан ва Мрассу дарёларида, Телецкое кўлида, Ғарбий Саян тоғларида ва Олтойда географик ва геологик тадқиқотлар олиб борди. „Минусинск музейининг антикварлари“ илмий ишини ёзган. „Метал даври ёдгорликлари“ (Томск, 1886), нашр этилгандан сўнг 1887-йилда у Москва археология жамиятининг мухбир аъзоси, кейинчалик эса Табиий фанларни севувчилар жамиятининг тўлиқ аъзоси этиб сайланди.

1884-йилдан у Томск Сибирская газетаси учун мақолалар, шеърлар, фелетонлар ёзишни бошлади.

У тахминан 15 йил давомида Сибирда (сўнгги йилларда — ихтиёрий равишда), Сибир ва Мўғулистонда яшовчи халқларнинг антропологияси ва этнографиясини ўрганди, илмий мақсадларда бу мамлакатларга қайта-қайта узоқ сафарлар қилди. Экспедициялар пайтида у Тувадаги Тере-Хол кўли ўртасида жойлашган оролда Пор-Бажин қал’аси харобаларини топди. Унинг географик ва этнографик асарлари Россия география жамиятининг Сибир ва Санкт-Петербург нашрларида нашр этилган.

1897-1899-йилларда Мўғулистонда Фридрих Фалз-Фейн учун Пржевалский отларини тутиб олишни ташкил қилган[1] .

Клеменц Сибирдаги музей ишини ривожлантиришга фаол ҳисса қўшди. Минусинск, Красноярск, Ачинск, Томск, Кяхта, Якуцк шаҳарларида музей экспозицияларини яратишда маслаҳати ва амалий иши билан ёрдам берди.

1902-йилда Санкт-Петербургга кўчиб ўтган Клеменц император Александр ИИИ нинг академик этнографик музейи (Россия музейининг этнографик бўлими) сақловчиси (бошлиғ) ўрнини эгаллади.

1910-йилда нафақага чиқди ва Москвага кўчиб ўтди ва у ерда 1914-йил 8-январда вафот этди. У Ваганковский қабристонига дафн этилган.

Муаллиф асарлари

  • Минусинск Швейсария ва чўл худолари (Саёҳатчининг кундалигидан) // Шарқ шарҳи. 1884-йил . Но 5, 7, 9 ва 12.
  • Минусинск музейининг қадимий буюмлари. Металл давр ёдгорликлари. Томск, 1886-йил .
  • Качинская чўлига саёҳатдан // Шарқий шарҳ . — 1886-йил . — № 47.
  • Маҳаллий музейлар ва уларнинг вилоят ҳаётидаги аҳамияти // Сибир коллексияси. 2-сон. — Иркуцк, 1892 й .
  • 1883-1884 йилларда Абаканнинг юқори қисмига экспедиция пайтида Д. А. Клеменец томонидан тўпланган материалдан жаноб Адрианов номидан 1883-йилда амалга оширилган Абакан тизимига экспедиция ҳақида қисқача дастлабки ҳисобот. // Россия география жамиятининг Ғарбий Сибир бўлимининг эслатмалари. — 1891. — Т. 2.
  • Минусинскдан Бирюсагача бўлган йўл // Рус география жамиятининг Шарқий Сибир бўлими материаллари — 1890. — В. 21, № 1.
  • Д. А. Клеменц томонидан 1883 ва 1884 йилларда Абаканнинг юқори қисмига экскурсия пайтида тўпланган материаллар. // Зап. 3. ФРОМ. О. Р. Г. О. ХИ, 1890-йил.
  • 1905 йилда " Россия бойлиги " да (№ 7 ва 9) Клементз „Сариқ хавф ҳақида эслатмалар“ ва " Г. Н. Потанин "
  • Клементз ДА Турфан унд сеине алтерҳüмер // Начричтен üбер диэ вон дер Каизерличен Академиэ дер Wиссенсчафтен зу Ст. Петербург им Жаҳре 1898 аусгерüстете Экспедиция нач Турфан. ҳф. битта. СПб., 1899-йил.

Эслатмалар

  1. ↑ Климов В. В. Лошад Пржевалского //М.: Агропром-издат — 1990 год, стр. 180—186

Адабиёт

  • Деуцч Л. Г. Дмитрий Александрович Клеменц. — Пб.: ГИЗ, 1921. — 40 б.
  • Голдфарб С. Д. А. Клеменц ВСОРГО аъзоси // Сибир. — 1977. — 7-сон.
  • Д. А. Клеменц археолог сифатида // Совет археологияси . — 1963. — 4-сон.
  • Якушин Н. Сибирнинг тинимсиз тадқиқотчиси // Сибир ёнғинлари . — 1975. — 4-сон.
  • М. Овчинников Д. А. Клеменц билан учрашувларимдан // Сибир архиви. Минусинск, Но11, 1915-йил ноябр, 493-505-бетлар.
  • Адрианов А. В. [1] Архивная копия -да Клеменцнинг турмуш ўртоқлари хотирасига. — Иркуцк, 1917-йил
  • Клеменс, Дмитрий Александрович / / Томск А дан З гача: Шаҳарнинг қисқача энциклопедияси. / Эд. Доктор ист. Фанлар Н. М. Дмитриэнко . — 1-нашр. — Томск: НТЛ нашриёти, 2004-йил. — ФРОМ. 150-151. — 440 Билан. — 3000 нусха. — ИСБН 5-89503-211-7 .
  • Милевский О. А., Панченко А. Б. „Безовта Клементлар“: интеллектуал биография тажрибаси. — М .: РОССПЕН, 2017. — 695 п.