Dorivor momaqaymoq sahifasining manbasini koʻrish

{{Avtomatik taksonquti
| range_map = 
| range_map_caption = 
| nomi = Dorivor momaqaymoq
| tasvir = Oduvanchiki1024 768.jpg
| izoh = May oyidagi momaqaymoqlar
| sinonimlari = qoqi oʻt, gulqoqi
| turkum = [[Momaqaymoq]]
}}'''Dorivor momaqaymoq''' yoki '''dala qoqi oʻti'''{{Sfn|Павлов|1947}} ({{Lang-la|Taráxacum officinále}}) – momaqaymoq jinsining keng tarqalgan [[Tur (biologiya)|turi]].
[[Fayl:Taraxacum_officinale_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-135_0243-caps.jpg|left|thumb|303x303px| Tasviri ]]

== Keng tarqalishi va ekologiyasi ==
Momaqaymoq – [[Oʻrmon-dasht zonalari|oʻrmon-dasht zonasida]] keng tarqalgan oʻsimliklardan biri. [[Rossiya|Rossiyaning]] Yevropa qismida, [[Ukraina]], [[Belarus|Belorussiya]], [[Kavkaz]], [[Moldova]],[[Uzoq Sharq]], [[Saxalin]], [[Kamchatka|Kamchatka]], [[Oʻrta Osiyo|Markaziy Osiyo]], [[Sibir|Sibirning]], dalalarida, [[Bogʻ|bogʻlarida]], [[Park|oromgohlarida]], [[Begona oʻtlar|ochiq joylarida]], yoʻllar yaqinida oʻsadi.

== Tavsifi ==
Momaqaymoq uzunligi 60 sm gacha boʻlgan koʻp yillik oʻsimlik boʻlib, qalinligi taxminan 2 sm, yoyilgan [[Ildiz (oʻsimlik)|ildizpoyaga]] ega, yuqori qismida kalta koʻp boshli [[Ildizpoya|ildizpoyaga]] ajralgan. Momaqaymoq [[Barg|barglari]] uzun, kesilgan yoki butun, [[Lanset|nayzasimon]] yoki choʻzinchoq nayzasimon, tishli, uzunligi 10-25 sm, kengligi  1,5-5 sm boʻladi. 

Mevasi kulrang-jigarrang tutamli urugʻ boʻlib, oq shoxlanmagan tuklardan tashkil topgan. Urugʻlari juda nozik va shamol boʻlsa osongina tarqalib ketadi.Oʻsimlikning barcha qismlarida achchiq taʼmli qalin oq [[Lateks|sutli sharbat]] bor. Momaqaymoq urugʻlari bahor faslining birinchi haftasida unib chiqadi. Birinchi davrida unib chiqqan oʻsimlik ildizi va barglarini hosil qiladi. Gullash va meva berish ikkinchi davrida boshlanadi. Momaqaymoq may–iyun oylarida gullaydi, baʼzida kuzgi gullash ham kuzatiladi va may oyining oxiridan iyulgacha meva beradi.
[[Fayl:Taraxacum_officinale_(Sakhalin).JPG|left|thumb| [[Yujno-saxalinsk|Yujno-Saxalinskdagi koʻp]] qavatli uyning hovlisida momaqaymoq gullashi.]]

== Qoʻllanilishi ==
[[Fayl:Bombus_ruderarius_-_Taraxacum_officinale_-_Keila.jpg|thumb| Momaqaymoq gulchang va nektarning yaxshi manbaidir]]
Tabobatda momaqaymoqning ildizidan, bargidan, sharbatidan dorivor o'simlik sifatida foydalanadi. Barglar, sharbatlar iyun oyida –  erta bahorda yoki kech kuzda barglarning soʻlishi bosqichida yigʻib olinadi, quritgichlarda 40-50 ° S haroratda quritiladi. Momaqaymoq – gʻozlar va shimol bugʻulari, Yevropa loslari uchun yaxshi ozuqa<ref>{{Kitob manbasi/Ruscha|ref=Семёнов-Тян-Шанский|автор=[[Семёнов-Тян-Шанский, Олег Измайлович|Семёнов-Тян-Шанский О. И.]]|заглавие=Дикий северный олень на Кольском полуострове|ответственный=Отв. редактор В. Н. Макаров|год=1948|часть=Питание северного оленя|место={{М.}}|издательство=|страницы=23|серия=Труды Лапландского государственного заповедника. Вып. 2|тираж=500}}</ref><ref>{{Kitob manbasi/Ruscha|ref=Юргенсон, Капланов, Книзе|автор=[[Юргенсон, Пётр Борисович|Юргенсон П. Б.]], [[Капланов, Лев Георгиевич|Капланов Л. Г.]]., Книзе А. А.|заглавие=Лось и его промысел|ответственный=Под ред. П. Б. Юргенсона|год=1935|часть=Вопросы экологии лося|место=М.|издательство=Главпушнина НКВТ|страницы=64}}</ref><ref>{{Kitob manbasi/Ruscha|ref=Соколов|автор=Соколов Е. А.|заглавие=Корма и питание промысловых зверей и птиц|ответственный=Под редакцией лауреата [[Сталинская премия|Сталинской премии]] профессора [[Мантейфель, Пётр Александрович|П. А. Мантейфеля]]|год=1949|часть=Парнокопытные (Artiodactyla)|место=М.|страницы=193|тираж=10000}}</ref>.

=== Xalq tabobatida qoʻllanishi ===
Momaqaymoq [[gepatit]], [[xolesistit]], xolelitiyoz, [[Sariq kasalligi|sariq kasal]], [[gastrit]], [[kolit]], [[Sistit|sistitni]] davolashda, ishtahani va ovqat hazm qilishni yaxshilashda, [[Qabziyat|ich qotishi]], meteorizm kasalliklarining oldini olishda foydalaniladi.

[[Arterioskleroz]], teri kasalliklari, [[Avitaminoz|vitamin]] C tanqisligi va [[Anemiya|anemiyani]] davolash uchun yangi barglaridan sharbat tavsiya etiladi. Ildizlari bilan birga oʻsimlikdan [[jigar]] va [[Oʻt pufagi|oʻt pufagining]] turli kasalliklari, [[Oʻsmalar|oʻsmalar]], [[Assit|tomchilar]], [[Siydik toshi kasalligi|siydik tosh kasalligi]] va [[bavosir]] uchun ishlatiladi. Bundan tashqari oʻsimlikdan [[Avitaminoz|vitamin yetishmasligi]] uchun, turli xil teri kasalliklari: [[Toshma|toshmalar]], [[oqma|oqmalar]] uchun ham qoʻllanadi.

''Xitoy'' xalq tabobatida momaqaymoqning barcha qismlari antipiretik, diaforetik, tonik sifatida, shuningdek, ilon chaqishi, emizikli onalarda laktatsiyani kuchaytirish, [[Limfa tugunlari|limfa tugunlarining]] yalligʻlanishi va boshqa teri kasalliklari uchun ishlatiladi.

== Pardozdagi xususiyatlari ==
Momaqaymoq xalq [[Kosmetika|kosmetikasida]] ham keng tarqalgan: uning yangi barglaridan iborat niqob terini oziqlantiradi, namlaydi va yoshartiradi, sepkil va dogʻlarni kamaytirishga yordam beradi.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}
[[Turkum:Dorivor oʻsimliklar]]