Ян Миссет (1861-1931) томонидан ишлаб чиқарилган 1904-йилдаги асл Дросте какао қалайи.

Дросте эффекти, санъатда мисе эн абйме мисоли сифатида танилган – бу расмнинг ўз ичида, худди шу расмнинг рекурсив равишда тасвирланиши ҳисобланади. Бу назарий жиҳатдан абадий давом этиши мумкин бўлган занжир ҳосил қилади, лекин амалда фақат тасвир ўлчамлари кўз илғамай қолгунча давом этади.

Эффект 1904-йилда яратилган Ян Миссет тасвири билан Голландиялик какао бренди бўлган Дросте шарафига номланган. Дросте эффекти шундан бери турли маҳсулотларни қадоқлашда қўлланди. Рекламадан ташқари, эффект голландиялик рассом М. C. Эсчернинг 1956-йилдаги литография Принт Галлерйда ҳам намоён бўлади. Эффект комиксларнинг муқоваларида, асосан, 1940-йилларда кенг қўлланган.

Эффект

Келиб чиқиши

Дросте эффекти Дросте какао кукуни қутидаги тасвир шарафига номланган бўлиб, унда бир пиёла иссиқ шоколад солинган патнисни кўтариб турган ҳамшира ва Жан Миссет томонидан яратилган худди шу тасвирли қути кўрсатилган[1]. Ушбу расм 1904-йилда тақдим этилган ва ўнлаб йиллар давомида 1912-йилдан бошлаб рассомлар, жумладан Адолф Моурон томонидан озгина ўзгаришлар билан сақланиб қолган. Шоир ва шарҳловчи Нико Счеэпмакер 1970-йилларнинг охирида бу атаманинг кенгроқ қўлланилишини киритди[2].

Математика

Тасвирни манипуляция қилиш орқали Дросте эффектининг намоён бо'лиши.

Ташқи кўриниши рекурсив ҳисобланиб, кичикроқ версияда расмнинг ҳатто кичикроқ версияси мавжуд ва ҳоказо. Фақат назарий жиҳатдан бу фракталлар каби абадий давом этиши мумкин эди, лекин амалда расмнинг ўлчамлари то кўринмай қолгунча давом этади. Бу нисбатан қисқа, чунки ҳар бир расм ичидаги сурат ўлчамини геометрик равишда қисқартиради[3][4].

Ўрта аср санъати

Дросте эффекти 14-асрнинг бошларида Гиотто томонидан "Стефанесчи Триптйч" асарида гувоҳ бўлишимиз мумкин. Унда рассом ўзининг марказий пештоқида Кардинал Гиакомо Гаэтани Стефанесчини Санкт-Петергга таклиф қилаётганини тасвирлайди[5]. Шунингдек, ўрта асрлардаги китобларнинг ўзи тасвирланган китоблар ёки черковлардаги дераза ойнасидаги дераза панелининг миниатюра нусхалари тасвирланган бир нечта мисоллар мавжуд. [6]

М. C. Эсчер

Голландиялик рассом М. C. Эсчер ўзининг 1956-йилда чоп этилган литографи Чоп этиш галереясида Дросте эффектидан фойдаланган, бу галереяни ҳар сафар кичрайтирилган ва айлантирилган, лекин тасвирнинг марказида бўш жой билан тасвирланган суратни ўз ичига олган галереяни тасвирлайди. Иш математикларнинг, жумладан Ҳендрик Ленстранинг эътиборини тортди. Улар санъат асарининг тасвирини кетма-кет такрорлаш ва қисқартириш орқали Дросте эффектининг қўлланилишида санъат асарининг марказий бўшлиғини тўлдириш усулини ишлаб чиқдилар[7].

Реклама

ХХ асрда Дросте эффекти турли хил маҳсулотларни сотиш учун ишлатилган. Ланд ЎЛакес сариёғининг қадоқларида ўзининг сурати туширилган сариёғ тўпламини ушлаб турган маҳаллий америкалик аёл тасвирланган. Мортон Салт ҳам худди шундай эффектдан фойдаланган[8]. Пинк Флойднинг 1969-йилги Уммагумма винил албомининг муқовасида гуруҳ аъзолари турли жойларда ўтиргани, девордаги расмда бир хил саҳна кўрсатилган, аммо гуруҳ аъзоларининг тартиби дросте эффекти асосида тасвирланган[9]. Тҳе Лаугҳинг Cоw пишлоқ ёйилган бренд логотипида сирғали сигир тасвирланган. Яқиндан ўрганиб чиқсак, буларнинг ҳар бири кулаётган сигирнинг тасвири бўлган думалоқ пишлоқли пакетнинг тасвирлари эканлиги кўринад. Дросте эффекти – бу Расселл Хобаннинг "Сичқонча ва унинг боласи" болалар романида илгари сурилган ғоя бўлиб, ўзини тасвирлайдиган „Бонзо Дог Фоод“ қутисидаги ёрлиқ шаклида пайдо бўлади[10][11].

Комикслар

Дросте эффекти кўп йиллар давомида „чексизлик қопқоғи“ сифатида танилган комикслар муқоваси учун мотив бўлиб келган. Бундай муқовалар Баттмен № 8 (1941-йил декабр – 1942-йил январ), Аcтион № 500 (1979 йил октябр) ва Бонго комикслари Фреэ Фор Алл! (2007-йил нашри)1940-йилларга жуда машҳур бўлди. Кичик Гигант комикслари № 1 (1938-йил июлда чоп этилган) чексизлик муқоваси сифатида дунёда биринчи ўринни олган[12].

 

Ҳаволалар

  1. ↑ „Беденкер ван Дросте-эффеcт бекенд“, Троуw, 1 Аугуст 1994.
  2. ↑ „Дросте, алтижд wелком“. cултуурарчиэф.нл. 2008-йил 30-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 18-ноябр.
  3. ↑ Нäннй, Мах. Тҳе Мотиватед Сигн: Иcониcитй ин Лангуаге анд Литературе. Жоҳн Бенжаминс, 2001 — 37-бет. ИСБН 978-90-272-2574-0. 
  4. ↑ Жуола, Патриcк. Сих Септемберс: Матҳематиcс фор тҳе Ҳуманист. Зеа Боокс, 2017 — 116-бет. ИСБН 978-1-60962-111-7. „Бй путтинг а пиcтуре инсиде а пиcтуре, ёу гет а прогрессион оф суггессивелй смаллер, бут селф-симилар имагес (тҳе бох оф Дросте cоcоа ҳас а пиcтуре оф а wоман ҳолдинг а бох оф Дросте cоcоа... ). Ин тҳеорй, тҳис нестинг cоулд го он форевер инто инфините детаил, бут ин праcтиcал термс, тҳе ресолутион оф тҳе имаге лимиц ҳоw ит'с аcтуаллй драwн.“ 
  5. ↑ „Гиотто ди Бондоне анд ассистанц: Стефанесчи триптйч“. Тҳе Ватиcан. 2016-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 23-июн.
  6. ↑ Сеэ тҳе cоллеcтион оф артиcлес Wҳатлинг. „Медиэвал 'мисе-эн-абйме': тҳе обжеcт депиcтед wитҳин ицелф“. Cоуртаулд Институте (2009-йил 16-феврал). 2013-йил 2-ноябрда асл нусхадан архивланган.
  7. ↑ Ленстра. „Апплйинг матҳематиcс то Эсчер'с Принт Галлерй“. Леиден Университй. 2018-йил 14-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 10-ноябр.
  8. ↑ Барр, Жасон. Тҳе Лангуаге оф Доcтор Wҳо: Фром Шакеспеаре то Алиэн Тонгуэс. Роwман & Литтлефиэлд, 15 Май 2014 — 41-бет. ИСБН 978-1-4422-3481-9. Қаралди: 2016-йил 17-октябр. 
  9. ↑ Ден Ҳартог. „Тҳе Дросте эффеcт он Пинк Флойд албум Уммагумма“. ОтҳерФоcус (2011-йил 11-ноябр). 2015-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 21-сентябр.
  10. ↑ Келлй, Стуарт. „Тҳе Моусе анд Ҳис Чилд бй Русселл Ҳобан: мовинг метапҳйсиcс фор кидс“. Тҳе Гуардиан (2013-йил 31-декабр). 2017-йил 14-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-ноябр.
  11. ↑ „Бонзо Cаннед Дог Фоод“. Бох Вох (2013-йил 20-ноябр). 2017-йил 14-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 13-ноябр.
  12. ↑ Cронин. „Wҳат Wас тҳе Фирст Cомиc Боок 'Инфинитй Cовер'?“. Cомиc Боок Ресоурcес (2018-йил 15-декабр). Қаралди: 2022-йил 19-январ.

Ташқи ҳаволалар